अमेरिकी बोन्ड बजार बचाउन जापानी मुद्राको रक्षा गर्दैछन् अर्थमन्त्री बेसेन्ट

एजेन्सी । जापान र अमेरिका विश्व अर्थतन्त्रको एउटै समीकरणका दुई अभिन्न पक्ष हुन् ।

सन् १९९२ मा बेलायती मुद्रा पाउन्डलाई धराशायी बनाउने टोलीका सदस्य रहेका स्कट बेसेन्ट सन् २०२६ मा आइपुग्दा जापानी मुद्रा येनको रक्षा गर्न ढाल बनेर उभिएका छन् ।

बेसेन्टले हालै एक विज्ञप्ति जारी गर्दै जापानको आर्थिक आधारभूत पक्ष बलियो रहेको र मुद्रामा हुने अत्यधिक उतारचढाव अवाञ्छनीय रहेको बताए । बाहिरबाट हेर्दा यो जापानका लागि समर्थनको सन्देश जस्तो देखिए पनि यसको भित्री पाटो अझ गम्भीर र स्वार्थपूर्ण छ । बेसेन्टले येनलाई नभई वास्तवमा अमेरिकालाई बचाउन खोजिरहेका छन् ।

जापान र अमेरिकाबीचको सम्बन्धलाई एउटा उदाहरणबाट बुझ्न सकिन्छ । मानौं, तपाईंको छिमेकीले तपाईंलाई ३० वर्षसम्म लगभग शून्य ब्याजमा ऋण दियो र तपाईंले त्यो पैसा अन्तै लगानी गरेर प्रगति गर्नुभयो । तर, एक दिन छिमेकीको आफ्नै घरमा संकट पर्यो र उसले ऋण दिन बन्द गरेर पैसा फिर्ता माग्यो । यस्तोमा तपाईंको प्रगति धरापमा पर्छ ।

अमेरिकाका लागि जापान त्यही छिमेकी हो । जापानसँग वर्षौंदेखि विश्वकै सस्तो मुद्रा छ भने अमेरिका विश्वकै सबैभन्दा ठूलो ऋणी । जापान अहिले अमेरिकी बोन्डको विश्वकै सबैभन्दा ठूलो धारक हो जसको आधिकारिक तथ्यांक १२ खर्ब डलरभन्दा बढी छ । ३० वर्षदेखि कायम यो सन्तुलन अहिले डगमगाउन थालेको छ ।

अहिले येनको मूल्य तीव्र रूपमा घटिरहेको छ र डलरको तुलनामा यो १६० को स्तर नाघिसकेको छ । जापानले आफ्नो लगभग सबै ऊर्जा आयात गर्छ । येन कमजोर हुँदा आयात महँगो भई जापानमा महँगी आकाशिएको छ । यस्तोमा बैंक अफ जापानसँग दुईवटा मात्र विकल्प छन् ।

पहिलो विकल्प, येनलाई अझै घट्न दिने । यसले जापानी जनतालाई झन् गरिब बनाउनेछ ।

दोस्रो विकल्प, ब्याजदर बढाउने । यसले येनलाई बलियो त बनाउँछ तर ३० वर्षदेखिको सस्तो पैसाको युग समाप्त गरिदिन्छ ।
जापानले ब्याजदर बढायो भने विश्वभरका लगानीकर्ताहरूले जापानबाट सस्तोमा ऋण लिएर अमेरिकी बोन्डमा गरेको लगानी फिर्ता गर्नेछन् । उनीहरूले अमेरिकी बोन्ड धमाधम बेच्न थाल्नेछन् । बेसेन्टका लागि वास्तविक टाउकोदुखाइ यही हो ।

सन् २०२६ अमेरिकाका लागि निकै चुनौतीपूर्ण वर्ष हो । यस वर्ष अमेरिकाले करिब १०० खर्ब डलरको पुरानो ऋण रोलओभर गर्नुपर्नेछ । ठूलो परिमाणमा अमेरिकी बोन्डको बिक्री भयो भने यसको प्रतिफल बढ्नेछ ।

प्रतिफलमा हुने प्रत्येक १०० आधार बिन्दुको वृद्धिले अमेरिकाको वार्षिक ब्याजको भारमा करिब ४०० अर्ब डलर थप्छ । ३९ ट्रिलियन डलर ऋण भएको अमेरिकाका लागि यो एउटा ठूलो आर्थिक झड्का हुनेछ ।

जापानले उपभोग गर्ने ९० प्रतिशत ऊर्जा आयात गर्छ । त्यो हर्मुज जलयोजक हुँदै आउँछ । हालैका द्वन्द्वका कारण यो जलयोजक बन्द हुने जोखिमले तेलको मूल्य बढायो । त्यसले जापानमाथि तीनतर्फी दबाब सिर्जना गर्यो ।

जापानले येन बचाउन ७२ अर्ब डलर खर्च गरिसक्दा पनि कुनै सुधार नआउनुले के संकेत गर्छ भने जापान अब यो संकट एक्लै सम्हाल्न सक्दैन ।

स्कट बेसेन्टले सन् १९९२ मा जर्ज सोरोसको टोलीमा रहेर बैंक अफ इंग्ल्यान्डलाई घुँडा टेकाएको दृश्य नजिकबाट देखेका थिए । त्यसबेला उनी आक्रमण गर्ने पक्षमा थिए । आज उनी अमेरिकी ट्रेजरी सचिवको रूपमा रक्षा गर्ने पक्षमा छन् । जापान पराजित भयो भने उसले अमेरिकालाई पनि सँगै तल तान्नेछ भन्ने कुरा उनलाई थाहा छ ।

जी–७ बैठकमा अब तीनवटा सम्भावित परिदृश्यहरू छन्ः

पहिलो परिदृश्य, अमेरिकाको समर्थनमा येन सुध्रिन्छ र प्रणाली जोगिन्छ ।

दोस्रो परिदृश्य, जापानले हार मान्छ, ब्याजदर बढाउँछ र अमेरिकी बोन्ड बजारमा संकट आउँछ ।

तेस्रो परिदृश्य, प्लाजा सम्झौता जस्तै एउटा नयाँ समन्वयात्मक कदम चालिन्छ जहाँ डलरलाई नियन्त्रित रूपमा कमजोर र येनलाई बलियो बनाइन्छ ।

यो निर्णय अब जापानको हातमा छैन । यो निर्णय अमेरिकाले आफ्नो अस्तित्व जोगाउनका लागि गरिरहेको छ । बेसेन्टको विज्ञप्ति जापानप्रतिको सहानुभूति भन्दा पनि अमेरिकी बोन्ड बजार जोगाउने एउटा रणनीतिक कवच हो ।