के हुन् ट्रम्प र सीबीचको भेटवार्ताका चुनौती र सम्भावनाहरू ?

एजेन्सी । नौ वर्ष लामो अन्तरालपछि कुनै अमेरिकी राष्ट्रपतिले चीनको भ्रमण गर्दैछन् ।

डोनल्ड ट्रम्पको यस हप्ताको बेइजिङ यात्रा यस्तो समयमा भइरहेको छ जब विश्व राजनीति र अर्थतन्त्र दुवै अत्यन्तै तरल र जटिल मोडमा छन् ।

एकातर्फ इरानसँगको भीषण युद्ध जारी छ भने अर्कातर्फ विश्वव्यापी आर्थिक संकटले धेरै देशहरूलाई पिरोलिरहेको छ ।

यस्तो पृष्ठभूमिमा हुन लागेको यो शिखर वार्तालाई धेरैले निकै चासोका साथ हेरिरहेका छन् । कतिपय पर्यवेक्षकहरूले यसलाई कमजोर र अलमलिएको अमेरिका तथा आत्मविश्वासले भरिएको र शक्तिशाली चीनबीचको भेटका रूपमा चित्रण गर्न खोजेका छन् । तर, यस भाष्यलाई मात्र अन्तिम सत्य मान्नु गलत हुन सक्छ ।

निस्सन्देह, अमेरिका अहिले मध्यपूर्वको युद्धमा नराम्ररी अल्झिएको छ । एसियामा तैनाथ गरिएका सैन्य शक्तिहरूलाई मध्यपूर्वतिर स्थानान्तरण गर्नुले अमेरिकाको ध्यान मोडिएको प्रस्ट हुन्छ ।

अर्कोतर्फ, चिनियाँ नेताहरू साँच्चै नै पहिलेभन्दा बढी आत्मविश्वासी देखिएका छन् । तर, यसको अर्थ वाशिङटनको शक्ति समाप्त भएको भन्ने होइन । बेइजिङमाथि दबाब दिने धेरै कूटनीतिक र आर्थिक हतियारहरू अझै पनि अमेरिकासँग सुरक्षित छन् ।

साथै, चीन आफैं पनि आन्तरिक समस्याहरूबाट मुक्त छैन । सुस्ताउँदो अर्थतन्त्र, घट्दो जनसंख्या र छिमेकी देशहरूसँगको अविश्वास चीनका लागि ठूला चुनौती हुन् । यस भ्रमणमा इरान युद्धको चर्चा त हुने नै छ तर त्यसभन्दा बढी दुई देशबीचको प्रत्यक्ष द्विपक्षीय सम्बन्धले प्राथमिकता पाउने देखिन्छ ।

राष्ट्रपति ट्रम्प स्पष्ट रूपमा चीनसँगको तनाव कम गर्न चाहन्छन् । उनले यसलाई कूटनीतिक भाषामा डिटेन्ट (तनाव कम गर्ने प्रयास) नभने पनि उनको उद्देश्य त्यही नै देखिन्छ । उनी व्यापारको क्षेत्रमा केही देखिने खालका उपलब्धिहरू हासिल गर्न चाहन्छन्, जस्तै चीनले ठूलो परिमाणमा अमेरिकी सामानहरू खरिद गर्ने प्रतिबद्धता जनाओस् ।

ट्रम्पको यस कार्यकालको दृष्टिकोण उनको पहिलो कार्यकाल र जो बाइडनको नीतिभन्दा केही फरक देखिएको छ । ट्रम्प आफैंमा चीनप्रति धेरै कठोर होइनन्, तर उनको पहिलो कार्यकालमा उनी वरपर त्यस्ता कठोर नीति भएका सल्लाहकारहरूको घेरा थियो । यसपटक त्यस्तो छैन जसको असर उनको कूटनीतिमा प्रस्ट देखिन्छ ।

उनको प्रशासनले अब पहिले जस्तो रणनीतिक प्रतिस्पर्धा शब्दमा धेरै जोड दिँदैन र उनी एसियाभन्दा बढी ल्याटिन अमेरिका र मध्यपूर्वको बारेमा कुरा गर्न रुचाउँछन् ।

तर, ट्रम्पको यो नरम शैलीको अर्थ अमेरिकाले चीनलाई पूर्ण रूपमा खुला छोडेको भने होइन । कतिपय नीतिहरूमा अझै पनि विरोधाभास देखिन्छ । एकातर्फ सम्बन्ध सुधारको कुरा भइरहेको छ भने अर्कातर्फ अमेरिकाले अझै पनि चीनमाथि प्रविधि निर्यातमा कडा नियन्त्रण लगाइरहेकै छ ।

इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रका मित्र राष्ट्रहरूसँगको सैन्य सम्बन्धलाई अझ बलियो बनाउने र रेयर अर्थ (दुर्लभ खनिज पदार्थ) मा चीनको एकाधिकार तोड्न लगानी बढाउने काम जारी छ । अझ गम्भीर कुरा त, अमेरिकाले चिनियाँ संस्थाहरूमाथि अमेरिकी एआई मोडलहरू चोरी गरेको आरोप लगाइरहेको छ ।

यी प्रतिस्पर्धी कदमहरूले गर्दा वार्ताको टेबलमा सुमधुर सम्बन्धको कुरा भए पनि पर्दा पछाडि प्रतिस्पर्धाको आगो बलिरहेकै छ ।
यस वार्तामा चीनले पनि आफ्नो एउटा चलाखीपूर्ण एजेन्डा अघि सार्ने सम्भावना छ । चीनले अमेरिकालाई ताइवानको स्वतन्त्रतालाई समर्थन नगर्ने पुरानो अडानबाट हटाएर ताइवानको स्वतन्त्रताको विरोध गर्ने भाषा प्रयोग गराउन खोजिरहेको छ । यो सुन्दा सामान्य लागे पनि कूटनीतिक रूपमा यसको ठूलो अर्थ छ ।

ट्रम्पले यो भाषा स्वीकार गरे भने चीनले विश्वलाई ताइवानको मुख्य संरक्षक अमेरिका अब पछि हटेको छ भनेर प्रमाणित गर्ने मौका पाउनेछ । यो ट्रम्पका लागि एउटा पासो हुन सक्छ र ताइवानका साथै अमेरिकाका अन्य क्षेत्रीय सहयोगीहरूले ट्रम्पको हरेक शब्दलाई सूक्ष्म रूपमा निगरानी गरिरहेका छन् ।

प्रविधिको क्षेत्रमा चीनका राष्ट्रपति सी चिनपिङको मुख्य चासो अमेरिकी सेमीकन्डक्टर (चिप्स) मा रहेको छ । आजको अत्याधुनिक एआई मोडलहरू तयार गर्न डेटा, प्रतिभा, विद्युत् र चिप्सको आवश्यकता पर्छ ।

चीनसँग पहिलो तीनवटा कुरामा अग्रता भए पनि चिप्समा अमेरिका अझै धेरै अगाडि छ । अमेरिकाले यसअघि नै चीनलाई उन्नत चिप्स बिक्री गर्ने बताएको भए पनि व्यवहारमा त्यो निकै कम वा शून्य बराबर छ ।

ट्रम्पले शिखर वार्तामा चिप्स बिक्री गर्ने आश्वासन दिए पनि अमेरिकी सुरक्षा संयन्त्रका कारण वास्तवमै कति चिप्स चीन पुग्छन् भन्ने कुरामा अझै ठूलो आशंका छ ।

धेरै विश्लेषकहरूले यस भ्रमणलाई व्यापार, प्रविधि र ताइवानमा आधारित हुने बताएका छन् । तर, वास्तविकतामा यो भ्रमण शिष्टाचार, खरिद र प्रक्रियामा केन्द्रित रहनेछ ।

दुवै पक्षले आफ्ना नेताहरूबीच व्यक्तिगत सम्बन्ध सुमधुर रहेको देखाउन निकै मिहिनेत गर्नेछन् । ट्रम्पले अमेरिकी भटमास र बोइङ विमान जस्ता सामानहरूको ठूलो खरिद सम्झौतामा जोड दिनेछन् । साथै, व्यापार र लगानीका लागि बोर्डहरू बनाउने र एआईको बारेमा कुरा गर्न कार्यदलहरू गठन गर्ने जस्ता प्रक्रियाहरूको घोषणा हुन सक्छ ।

यस शिखर वार्ताबाट कुनै ठूलो क्रान्तिकारी परिवर्तन वा ऐतिहासिक सम्झौता हुने अपेक्षा राख्नु बेकार छ । ताइवान, हर्मुज जलयोजक, चिप्स, दुर्लभ खनिज वा युक्रेन युद्ध जस्ता गम्भीर र जटिल मुद्दाहरूमा कुनै ठोस सहमति हुने सम्भावना न्यून छ ।
यो भ्रमण कुनै ठूलो उपलब्धि हासिल गर्नभन्दा पनि सम्बन्धमा रहेको दरारलाई थप बढ्न नदिन र परिस्थितिलाई सम्हाल्नमा केन्द्रित हुनेछ । कतिपय चिन्तित सहयोगी राष्ट्रहरू र पर्यवेक्षकहरूका लागि कुनै ठूलो ब्रेकथ्रु नहुनु नै एक प्रकारको राहतको विषय हुन सक्छ किनकि यसले कुनै अप्रत्याशित र जोखिमपूर्ण निर्णय हुने डरलाई कम गरिदिएको छ ।

दुई महाशक्ति राष्ट्रहरूबीचको यो भेटवार्ता संवादको ढोका खुला राख्ने र तत्कालको तनावलाई व्यवस्थापन गर्ने एउटा कूटनीतिक औपचारिकता मात्र बन्ने देखिन्छ ।