व्यवसायको आवरणमा व्यापारीले अपराध गरेको पाएँ, साँठगाँठ र क्रोनिजमको अन्त्य हामी गर्छौं

सन् २०१४ मा भारतले आफ्नो आधुनिक विकासको यात्रालाई तीव्रता दिँदा त्यतिबेला उसको प्रतिव्यक्ति आय १५०० अमेरिकी डलर थियो । आज हामी ठ्याक्कै त्यहि अवस्थामा छौं । यो एउटा संयोग मात्रै होइन, यो अवसर र संकेत पनि हो । यो हाम्रो लागि ‘आर्थिक राजकाजको जहाजलाई सही दिशामा मोड्ने समय’ हो । हुन त आफैंमा यो यात्रा जोखिमपूर्ण छ । यदि हामीले जहाजलाई कुशलतापूर्वक हाँक्न सकेनौं भने टाइटानिकझैं डुब्ने खतरा पनि रहन्छ।

तर, एउटा सानो, सुविचारित र साहसी कदमले पनि हाम्रो गन्तव्यलाई पूर्ण रूपमा बदल्न सक्छ । एउटा विशाल जहाजलाई केवल सानो धक्काले पूरै फरक गन्तव्यमा पुरर्‍याउन सक्छ, हामीले नेपालको आर्थिक जहाजलाई त्यही कुशलताका साथ नयाँ दिशा दिनुपर्नेछ । लामो समयदेखि हाम्रो देश अपार सम्भावनाका बाबजुद अवमूल्यांकन र अल्प–उपयोगको सिकार भएको छ । हाम्रा स्रोतसाधनहरू छन्, तर तिनको सदुपयोग हुन सकेको छैन ।

यही पृष्ठभूमिमा हामीलाई नेपाली जनता, विशेषगरी युवा पुस्ताले परिवर्तनको पक्षमा अभूतपूर्व जनादेश दिएका छन् । यो केवल सरकार परिवर्तनको जनादेश होइन, यो समग्र सोच, कार्यशैली र प्रणाली परिवर्तनको आकांक्षा हो । हामीले यही जनादेशलाई शिरोधार्य गर्दै स्थिरता, नीतिगत अनुमानयोग्यता र सुशासनको जगमा देशलाई अघि बढाउने पाँचवर्षे संकल्प लिएका छौं । यो यात्राको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष सुशासन र इमानदारिताको स्थापना हो ।

विगतमा हाम्रो प्रणाली यस्तो बन्यो, जहाँ एकजना प्रतिष्ठित व्यापारीले भनेझैं, ‘एउटा इमान्दार मान्छे छिर्यो भने पनि त्यो ऐन कानुनले यसरी घुमाइदिन्छ कि ऊ निस्कँदाखेरि बेइमान भएर निस्कन्छ ।’ यो चरित्र–चित्रणले हाम्रो राजनीतिक अर्थतन्त्रको दुःखद यथार्थलाई उजागर गर्छ । हामी यही प्रणालीलाई सफा गर्ने वाचा गर्छौं । हाम्रो पार्टी अध्यक्षले भन्नुभएझैं, यो ‘खिल निकाल्ने वर्ष हो ।’ यो प्रक्रिया केहीका लागि पीडादायी हुन सक्छ, तर यो अपरिहार्य छ ।

हामी निजी उद्यमशीलतालाई इमानदारिताको जगमा फस्टाएको हेर्न चाहन्छौं । व्यापारिक समुदाय र भ्रष्ट राजनीतिज्ञहरू बीचको अपवित्र साँठगाँठ, नीतिगत कब्जा र संस्थागत क्रोनिजमको अन्त्य हुनैपर्छ । हाम्रो आर्थिक दृष्टिकोण स्पष्ट छः भूपरिवेष्ठित हुनुको संरचनात्मक प्रतिकूलतालाई जित्नका लागि ‘तौल रहित र दुरी रहित’ अर्थतन्त्रको विकास गर्ने । यसको माध्यम डिजिटलाइजेसन हो । प्रविधिको प्रयोगबाट हामी दूरी र तौलको बाधालाई नाघेर विश्व बजारसँग जोडिन सक्छौं ।

विगतमा गल्तीहरू भएका हुन सक्छन् । सो क्रममा भएका गल्तीहरूलाई र फटाहाहरूलाई बचाउने काम गर्नु हुँदैन । म अर्थमन्त्रीको कुर्सीमा बस्दै गर्दा यस देशमा भएको दुरुपयोग, कब्जा र लुटको स्तरबारे प्रतिवेदनहरू पढेको छु । यो देखेर कहिलेकाहीँ म काँप्छु । हामीले सामाजिक रूपमा भेटघाट गरेका छौं, तर नेपालका जनतामाथि भएको अपराधिकरणको हद देखेर म काँप्छु । यो रोकिनुपर्छ ।

सरकारले लगानीको वातावरण बनाउने हो, निजी क्षेत्रले लगानी गर्ने हो । हाम्रो एक रुपैयाँको सार्वजनिक लगानीले निजी क्षेत्रको पाँच–छ रुपैयाँ आकर्षित गर्न सक्नुपर्छ । हामी ठूला परिवर्तनहरूको ‘इन्जिनियरिङ’ गर्दैनौं, बरु त्यस्ता परिवर्तनहरूलाई ‘सक्षम’ बनाउँछौं । यो सक्षम बनाउने प्रक्रियामा नियम–कानुनहरू बाधक होइन, साधक बन्नुपर्छ । मैले अर्थमन्त्रीको रूपमा कार्यभार सम्हालेको पहिलो दिन नै १५ वटा पुराना र अव्यवहारिक कानुनहरू खारेज गर्नु र व्यापारिक समुदायलाई दुःख दिने सरकारी निकाय खारेज गर्नुको पछाडि यही सोच थियो ।

आर्थिक वृद्धिको यात्रामा सामाजिक न्यायलाई बिर्सन सकिँदैन । हामी धनी हुनलाई पर्खेर मात्रै गरिब जनतामा लगानी गर्ने पक्षमा छैनौं । कम आयस्तरमै पनि हामी आफ्नो क्षमताअनुसारको सामाजिक सुरक्षा र कल्याणको व्यवस्था गर्न सक्छौं । शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र सामाजिक सुरक्षामा लगानी गरेर हामीले मध्यम वर्गलाई सुरक्षित र बलियो बनाउनु छ, ताकि विकासको प्रतिफल समावेशी बनोस् र समाजको तल्लो तहसम्म पुगोस् ।

कनेक्टिभिटी हाम्रो विकासको अर्को महत्त्वपूर्ण आधार हो । ऊर्जा, सडक र डिजिटल कनेक्टिभिटीका साथै उड्डयन क्षेत्रको विकास अपरिहार्य छ । विडम्बना के छ भने, भूपरिवेष्ठित देशहरूलाई सबैभन्दा बढी चाहिने उड्डयन, दूरसञ्चार र लजिस्टिकजस्ता क्षेत्रहरू नै विगतमा सबैभन्दा बढी राजनीतिक हस्तक्षेप र भ्रष्टाचारको चपेटामा परे । यी क्षेत्रहरूमा हुने भाडा असुलीले देशको विकासलाई नै बन्धक बनाएको छ । हामीले यी क्षेत्रहरूलाई भ्रष्टाचारमुक्त र प्रतिस्पर्धी बनाएर देशको आर्थिक विकासको मेरुदण्डको रूपमा स्थापित गर्नुपर्छ ।

यो सम्पूर्ण रूपान्तरणको केन्द्रमा नेपालको ‘सफ्ट पावर’ छ । हाम्रो अनुपम प्रकृति, संस्कृति, पर्यटन र मानव संसाधन नै हाम्रो वास्तविक शक्ति हो । भारत र चीनजस्ता विशाल अर्थतन्त्रको बीचमा हाम्रो अवस्थिति हाम्रो लागि अवसर हो । हामीले उच्च मूल्यको पर्यटन, प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी र निर्यात प्रवर्द्धनमार्फत यो अवसरको सदुपयोग गर्नुपर्छ । डायस्पोरामा रहेका नेपालीहरू पनि अब परिवर्तनको लागि तयार छन् र उनीहरूलाई हाम्रो विकास यात्राको सहयात्री बनाउनु आवश्यक छ ।

हाम्रा लागि भारतको अनुभव अत्यन्तै सान्दर्भिक छ । भारतले जसरी डिजिटल पब्लिक इन्फ्रास्ट्रक्चर र आधार प्रणालीमार्फत आम नागरिकको जीवनमा प्रत्यक्ष परिवर्तन ल्यायो, त्यो हाम्रा लागि अनुकरणीय छ । यदि १४० करोड जनसंख्या भएको देशले यो गर्न सक्छ भने ३ करोड जनसंख्या भएको नेपालले यो गर्न नसक्ने कुनै कारण छैन । हामीले हाम्रा सिफारिसहरूलाई सानो स्तरमा, तर प्रभावकारी रूपमा लागू गर्नुपर्छ ।

हाम्रो देशको आकार पनि एक हिसाबले हाम्रो शक्ति हो । यदि नेपाल युरोपमा हुन्थ्यो भने यो सातौं ठूलो देश हुने थियो । तर हाम्रा विशाल छिमेकीहरूका कारण हामी सानो देखिन्छौं । तर यो सानोपन होइन, यो अवसर हो । हामीले हाम्रो विविधतालाई पनि शक्तिमा बदल्नुपर्छ । १२५ भन्दा बढी जातजाति र भाषाहरू भएको हाम्रो देशको लोकतान्त्रिक आकांक्षाहरू राज्य सञ्चालनमा प्रतिबिम्बित हुनुपर्छ ।

यो नयाँ यात्रामा हामीले केही आधारभूत सिद्धान्तहरूलाई आत्मसात् गर्नुपर्छः सुधारहरू साहसी हुनुपर्छ, सरकार अनुमानयोग्य हुनुपर्छ, र कार्यान्वयन अथक र निर्मम हुनुपर्छ । कानुन कार्यान्वयनमा कुनै भावुकता वा सम्झौता हुने छैन । जो इमानदार व्यापार गर्न चाहन्छन्, उनीहरूले डराउनु पर्दैन । तर जो फटाहा छन्, उनीहरूलाई कानुनी कठघरामा उभ्याइनेछ । प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह सुशासनप्रति पूर्ण प्रतिबद्ध हुनुहुन्छ र उहाँको नेतृत्वमा काठमाडौंमा देखिएको परिवर्तनले यसको संकेत गरिसकेको छ ।

तर, यो यात्रा सरकारको एक्लो प्रयासले सम्भव छैन । यो सरकार, निजी क्षेत्र, नागरिक समाज र डायस्पोरा सबैको साझा यात्रा हो । हामी इमानदार व्यापार गर्न चाहने, रोजगारी सिर्जना गर्ने र देशको ढुकुटी भर्ने उद्यमीहरूको साथमा दृढतापूर्वक उभिनेछौं । विगतका गल्तीहरूबाट सिक्दै, फटाहाहरूलाई दण्डित गर्दै र इमानदारहरूलाई पुरस्कृत गर्दै हामी अघि बढ्नेछौं ।

हाम्रो लक्ष्य आगामी पाँचदेखि सात वर्षमा प्रतिव्यक्ति आयलाई दोब्बर (३ हजार डलर) बनाउनु हो । यदि हामी सबैले इमानदारिता र दृढताका साथ आ–आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्यौं भने यो सम्भव छ । यो केवल आर्थिक वृद्धि मात्र होइन, यो देशको आत्मसम्मान र भविष्यको पुनर्निर्माणको अभियान हो । हामीले हाम्रो घोषणापत्रमा वाचा गरेका कुराहरूलाई केवल चुनावी नारामा सीमित राख्ने छैनौं, त्यसलाई कार्यान्वयन गरेरै छाड्नेछौं ।

(बाह्रखरी गल्फ एन्ड इकोनोमिक सिम्पोजियममा मन्त्री वाग्लेले व्यक्त गरेको मन्तव्यको सार)