इरान युद्धमा कसले के पायो, के गुमायो ?

एजेन्सी । अमेरिका, इरान र इजरायलबीच युद्धविरामको घोषणा भएसँगै यस युद्धबाट कसले के पायो र कसले के गुमायो भन्ने कुराको विश्लेषण गर्ने समय आएको छ ।

इरान

इरानको सैन्य शक्ति क्षतविक्षत भएको छ । उसको जलसेना र वायुसेना पूर्णतया समाप्त भएको छ । इरानी शासन र सरकारका सर्वोच्च नेता लगायतका धेरै उच्चपदस्थ व्यक्तित्वहरूको हत्या भएको छ । इरानको उद्योगधन्दा ध्वस्त बनेको छ, नागरिक पूर्वाधारमा क्षति पुगेको छ र अर्थतन्त्रले ठूलो धक्का खाएको छ ।

यद्यपि, इरानी शासन अझै जीवित छ र पहिलेभन्दा बढी सशक्त महसुस गरिरहेको छ । उससँग अझै पनि ठूलो परिमाणमा ब्यालिस्टिक मिसाइल र ड्रोनहरू सुरक्षित छन् । संवर्धित युरेनियम अझै पनि उसकै कब्जामा छ ।

तर, युद्धको समयमा इरानका लागि भएको सबैभन्दा ठूलो परिवर्तन भनेको हर्मुज जलयोजक माथिको पूर्ण नियन्त्रण हो । यसले इरानलाई यस्तो रणनीतिक र भूराजनीतिक लाभ दिएको छ जुन युद्धअघि उससँग थिएन । यो इरानको सबैभन्दा ठूलो रणनीतिक जित हो र यसले उसको अर्थतन्त्र पुनरुत्थान गर्न मद्दत पुर्याउनेछ । इरानले यस जलमार्गबाट दैनिक यात्रा गर्ने १०० भन्दा बढी जहाजहरूबाट टोल (प्रति जहाज १० देखि २० लाख डलर) उठाउने योजना बनाएको छ ।

अमेरिका

अमेरिकाले इरानको सैन्य, उद्योग र पूर्वाधारमा विनाशकारी प्रहार गर्यो र इरानको तुलनामा निकै कम मानवीय र सैन्य क्षति बेहोर्यो । यस अर्थमा अमेरिकालाई यस युद्धको सैन्य विजेता मान्न सकिन्छ ।

तर, रणनीतिक रूपमा यो युद्ध अमेरिकाका लागि पराजयभन्दा कम छैन । अमेरिकाका घोषित लक्ष्यहरू इरानी शासनको अन्त्य, इरानको पूर्ण आत्मसमर्पण र इरानको आणविक क्षमताको विनाशमध्ये एउटै पनि पूरा हुन सकेनन् । इरानी शासन अझै सत्तामा छ, पहिलेभन्दा बढी उत्साहित छ र उसको आणविक भण्डार, मिसाइल र ड्रोन क्षमताहरू यथावत छन् ।

अझ महत्त्वपूर्ण कुरा, अमेरिकाले सुरु गरेको यस युद्धका कारण इरानले अहिले विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण जलमार्ग हर्मुजमा पूर्ण नियन्त्रण जमाएको छ । यस युद्धबाट अमेरिकाको कुनै पनि राष्ट्रिय स्वार्थ पूरा भएको देखिँदैन । यसले अमेरिकालाई ५० अर्ब डलरभन्दा बढी खर्च गरायो र विश्व मञ्चमा अमेरिकाको प्रतिष्ठामा आँच पुर्याउँदै नेटो र युरोपेली सहयोगीहरूलाई झन् टाढा बनायो ।

इजरायल

अमेरिकाका बारेमा जे भनियो, त्यो इजरायलका लागि पनि लागू हुन्छ । इजरायलले इरानको तुलनामा आफ्नो पूर्वाधार, उद्योग र अर्थतन्त्रमा कम क्षति बेहोर्दै आफ्ना सैन्य लक्ष्यहरू पूरा गर्यो र इरानको सैन्य क्षमतालाई निकै कमजोर बनायो ।

तर, अमेरिका जस्तै इजरायलले पनि युद्धअघिका आफ्ना सबै रणनीतिक उद्देश्यहरू गुमाएको छ । इरानी शासन अझै सत्तामा छ र यो पहिलेभन्दा बढी कट्टरपन्थी, कठोर र इजरायल विरोधी बनेको छ । इरानसँग अझै पनि संवर्धित युरेनियम र ब्यालिस्टिक मिसाइलहरू छन् । साथै, इरानको प्रोक्सी सञ्जाल अझै सक्रिय छ र भविष्यमा इजरायलका लागि खतरा बनिरहनेछ ।

युद्धका क्रममा इजरायललाई भएको सबैभन्दा ठूलो क्षति भनेको अमेरिकी जनमतमा आएको ह्रास हो । गाजामा भएका युद्ध अपराधका कारण अमेरिकामा इजरायलप्रतिको समर्थन पहिले नै घटिरहेको थियो । तर, त्यो मुख्यतया डेमोक्रेट वृत्तमा सीमित थियो ।

इरान युद्धसँगै रिपब्लिकन र स्वतन्त्र मतदाताहरूको ठूलो हिस्सा पनि इजरायलको विपक्षमा उभिएको छ । उनीहरूले ट्रम्प र अमेरिकालाई यो अनावश्यक युद्धमा धकेल्न इजरायल जिम्मेवार रहेको आरोप लगाउन थालेका छन् जसबाट अमेरिकालाई कुनै फाइदा भएन ।

खाडी मुलुकहरू

खाडी मुलुकहरू उनीहरूको सहमति वा जानकारी विना नै यस युद्धमा जबर्जस्ती तानिए । उनीहरूको अर्थतन्त्रमा ठूलो धक्का लाग्यो र उनीहरूको मुख्य निर्यात (तेल, ग्यास र इन्धन) बन्दरगाहमा ठप्प भयो ।

अशान्त मध्यपूर्वमा सुरक्षित क्षेत्रको रूपमा रहेको उनीहरूको पहिचानमा पनि गम्भीर क्षति पुगेको छ । उनीहरूले यस युद्धबाट केही पाएनन्, केवल गुमाए मात्र । उनीहरूका लागि यो युद्धको सबैभन्दा खराब नतिजा भनेको हर्मुज जलयोजकमा इरानको पूर्ण नियन्त्रण हुनु हो । पहिले खुला रहने यस जलमार्गमा अब इरानले निगरानी गर्नेछ र कर लिनेछ जुन कुरा खाडी मुलुकहरूका लागि अस्वीकार्य छ र यसले यस क्षेत्रमा निरन्तर तनाव पैदा गर्नेछ ।

यो भन्नु तर्कसंगत हुन्छ, खाडी मुलुकहरू यस युद्धका सबैभन्दा ठूला पराजित पक्ष हुन् । यो तथ्य उनीहरूलाई राम्रोसँग थाहा छ र यसले भविष्यमा उनीहरूको अमेरिकी सहयोगी र इरानी प्रतिद्वन्द्वीसँगको सम्बन्धलाई नयाँ स्वरूप दिने निश्चित छ ।