अस्थायी युद्धविरामलाई स्थायी बनाउन पाकिस्तानमा हुने वार्ता सफल होला ?

एजेन्सी । ७ अप्रिलको झिसमिसेमा अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पका दूत स्टिभ विट्कफले इरानको १० बुँदे जवाफी प्रस्ताव पढे र यसलाई एक विनाश र विपत्ति भने ।

मध्यरातसम्ममा उनीसँग युद्धविरामको सम्झौता थियो । ती दुई क्षणहरूबीचको अठार घण्टामा जे भयो त्यो क्युबाली मिसाइल संकटपछिको महाशक्ति कूटनीतिको सबैभन्दा संक्षिप्त र सघन नमूना हो । एक्सियस सञ्चारमाध्यमले भर्खरै यसको पहिलो भित्री विवरण प्रकाशित गरेको छ ।

एकै दिनमा पाँच राष्ट्रले एकैसाथ ब्याकच्यानल (पर्दा पछाडिको) वार्ता सञ्चालन गरे । पाकिस्तानले फिल्ड मार्शल असिम मुनिरमार्फत वाशिङटन र तेहरानबीच मस्यौदाका खाकाहरू ओसारपसार गर्यो । मुनिरलाई ट्रम्पले सम्झौता टुंग्याउन व्यक्तिगत रूपमा फोन गरेका थिए ।

इजिप्टले क्षेत्रीय सुरक्षासम्बन्धी शब्दावलीमा रहेका खाडलहरूलाई घटाउने काम गर्यो । टर्कीले इरानी वार्ताकारहरूसम्म पुग्ने यस्तो पहुँच उपलब्ध गरायो जुन अन्य कुनै पनि माध्यमबाट सम्भव थिएन ।

चीनले इरानलाई गोप्य रूपमा सम्झौता स्वीकार गर्न आग्रह गर्यो । त्यो अमेरिकालाई मद्दत गर्नका लागि थिएन । बेइजिङको गोस्ट फ्लिट (गुप्त जहाजहरू) लाई सानडोङका प्रशोधन केन्द्रहरूका लागि युआनमा कारोबार हुने दैनिक १२ लाख २० हजार ब्यारल कच्चा तेलको आपूर्ति पुनः सुरु गर्न हर्मुज जलमार्ग खुला हुनुपर्ने थियो ।

विट्कफले सूर्योदयमा प्रस्तावलाई विपत्ति भनेका थिए । उनले एउटा संशोधित दुई हप्ते खाका तयार पारे जसलाई सूर्यास्तसम्ममा अमेरिकी स्वीकृति प्राप्त भयो ।

मस्यौदाहरू ओसारपसार भइरहँदा इरानी मिसाइलहरूले इजरायल र खाडी क्षेत्रमा प्रहार गरिरहेका थिए । इजरायली सेनाले लेबननमा हिजबुल्लाह लडाकुहरूलाई सिध्याउँदै थियो । इरानी पावर प्लान्टहरू वरिपरि मानव साङ्लोहरू बनिरहेका थिए ।
ट्रम्पले राति एउटा पूरै सभ्यताको अन्त्य हुने धम्की दिएका थिए । समयसीमा पूर्वीय समय अनुसार बेलुका ८ बजेको थियो । दुई घण्टाभन्दा कम समय बाँकी छँदा युद्धविरामको टुंगो लाग्यो ।

सीएनएनले पुष्टि गरेअनुसार, शुक्रबार इस्लामाबाद जाने प्रतिनिधिमण्डलमा भ्यान्स, विट्कफ र जेरेड कुश्नर समावेश छन् । कुश्नरले अब्राहम एकोर्ड्स, गाजा बन्धक आदानप्रदान र नोभेम्बर २०२४ को लेबनन युद्धविरामका लागि प्रयोग गरेको उही संरचनाबाट दोस्रो चरणको संयन्त्र निर्माण गर्दैछन् ।

यो एक डिल टिम (सम्झौता गर्ने टोली) हो, कूटनीतिक टोली होइन । उनीहरू केवल बुझ्नका लागि इस्लामाबाद जाँदै छैनन् । उनीहरू सम्झौता टुंग्याउनका लागि उड्दैछन् ।

ट्रम्पले एएफपीलाई इरानको युरेनियमको पूर्ण रूपमा सम्बोधन गरिनेछ भन्दै पूर्ण र समग्र विजय, शतप्रतिशत, यसमा कुनै शंका छैन भनी घोषणा गरे ।

यो प्रस्तुतिले एकैसाथ दुईवटा काम गर्छ । यसले आन्तरिक जनतालाई युद्ध जितिएको सन्देश दिन्छ । र यसले इरानलाई के सन्देश दिन्छ भने दोस्रो चरणमा प्रमाणीकरण योग्य आणविक प्रतिबन्धभन्दा कम केही भएमा भ्यान्सले बुडापेस्टमा वर्णन गरेको र अरब सागरमा तैनाथ क्यारियर स्ट्राइक ग्रुपले प्रतिनिधित्व गर्ने सैन्य विकल्पहरू पुनः खुल्नेछन् ।

कसैले नसोधेको प्रश्न यो हो – के अर्को पक्षले सम्झौता टुंग्याउने टोलीले माग गरेको कुरा पूरा गर्न सक्छ ? विट्कफ अराग्चीको अगाडि बस्नेछन् जो एक कुशल कूटनीतिकर्मी हुन् । तर, उनले ती ३१ वटा स्वायत्त आईआरजीसी प्रान्तीय एकाइहरूलाई कमान्ड गर्दैनन् जसले उनले घोषणा गरेको युद्धविराममा हस्ताक्षर गरेपछि पनि चार मित्र राष्ट्रहरूमा मिसाइल प्रहार गरे ।

कुश्नरले विवेकशील राज्यका पात्रहरूसँग गरिने सम्झौताको मोडलमा आधारित संयन्त्र प्रस्तुत गर्नेछन् तर टेबलको अर्कोतर्फ रहेको निकाय भनेको नेतृत्वविहीन मोजाइक डिफेन्स संरचना चलाइरहेको एक विभाजित सैन्य जुन्टा हो जसका सर्वोच्च नेता कोममा अचेत अवस्थामा रहेको बताइएको छ र जसको आईआरजीसी सैन्य परिषद्सँग एक विदेशमन्त्रीले हस्ताक्षर गरेको कुरालाई पालना गर्नुपर्ने कुनै संस्थागत बाध्यता छैन ।

यो सम्झौता टोली किसिन्जरको पालादेखि अमेरिकाले मध्यपूर्वमा उतारेको सबैभन्दा बलियो टोली हो । यसको प्रभाव डेजर्ट स्टर्मपछिको सबैभन्दा व्यापक छ । यसमा अप्रिल १९ मा समाप्त हुने छुट, जानाजानी सुरक्षित राखिएको खार्ग तेल पूर्वाधार, ट्रम्पले चार घण्टामा ध्वस्त पार्ने धम्की दिएको पावर ग्रिड र मे महिनामा चीनसँग हुने दुर्लभ खनिज पदार्थ सम्बन्धी वार्ता समावेश छन् जसले इस्लामाबादलाई बेइजिङसँग जोड्छ ।

लेनदेनको प्रतिभा संरचनात्मक असम्भवतासँग ठोकिनेछ वा सम्झौताको कलाले मजहबी शासनको भग्नावशेषमा आफ्नो उत्कृष्ट नमूना फेला पार्नेछ भन्ने कुरा शुक्रबारले निर्धारण गर्नेछ ।