युद्धविराम घोषणापछि तेलको मूल्य घट्यो, स्टक मार्केट बढ्यो

एजेन्सी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प इरानसँग दुई हप्ते युद्धविराममा सहमत भएपछि तेलको मूल्यमा भारी गिरावट आएको छ । यसले महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलयोजकबाट चाँडै थप तेल ट्यांकरहरू जान सक्ने आशा जगाएको छ ।

तर, विश्लेषकहरूले अझै पनि प्रश्नहरू बाँकी रहेको चेतावनी दिएका छन् । विश्वको लगभग २० प्रतिशत तेल सामान्यतया ओसारपसार हुने जलयोजकको प्रभावकारी नाकाबन्दीमा के परिवर्तन आउनेछ र यस युद्धविरामले युद्धको दीर्घकालीन अन्त्यतर्फ लैजानेछ कि छैन भन्ने कुराहरू त्यसमा समावेश छन् ।

अमेरिकी कच्चा तेलको भविष्यको मूल्य (फ्युचर्स प्राइस) कारोबार बन्द भएपछिको समयमा १५ प्रतिशतभन्दा बढीले घटेर प्रति ब्यारल ९५ डलरभन्दा तल झरेको छ जुन दैनिक गिरावटमध्ये एक ठूलो गिरावट हो ।

तर, यो अझै पनि युद्ध सुरु हुनुअघि फेब्रुअरी २७ मा कायम रहेको ६७.०२ डलरभन्दा धेरै माथि छ । विश्वव्यापी मापदण्ड मानिने ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य १३.७५ प्रतिशतले घटेर ९४.६८ डलरमा झरेको छ ।

यसैबीच, अमेरिकी सेयर बजारको फ्युचर्स र एसियाली बजारहरूमा वृद्धि भएको छ । डाउ फ्युचर्स १ हजार अंकभन्दा बढी अर्थात् लगभग २.२ प्रतिशतले बढेको छ । एसएन्डपी ५०० फ्युचर्स २.४ प्रतिशतले र नास्डाक फ्युचर्स कारोबार पछिको समयमा करिब ३ प्रतिशतले बढेको छ ।

बुधबार जापानको मुख्य सूचकांक निक्केई २२५ ५.४ प्रतिशतले बढेर बन्द भयो भने दक्षिण कोरियाको कोस्पी ६.९ प्रतिशतले बढ्यो । हङकङको ह्याङ सेङ सूचकांक २.८ प्रतिशतले बढ्यो ।

‘बजार राम्रो खबर पाउन आतुर थियो तर हर्मुज जलयोजक पूर्ण रूपमा खुल्छ कि खुल्दैन भन्ने हेर्न बाँकी नै छ,’ र्यापिडान इनर्जी ग्रुपका संस्थापक र अध्यक्ष बब म्याकनालीले सीएनएनलाई बताए । ‘मुख्य कुरा नै यही हो र अहिलेसम्म वाशिङटन र तेहरान यस विषयमा फरक–फरक कुरा गरिरहेका देखिन्छन् ।’

ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा खुसी मनाइरहँदा इरानले भने यो युद्धविराम अस्थायी मात्र भएको कुरामा जोड दिएको छ । ‘यो युद्धको अन्त्य होइन तर सबै सैन्य शाखाहरूले सर्वोच्च नेताको आदेश पालना गर्नुपर्छ र गोलीबारी बन्द गर्नुपर्छ,’ सरकारी समाचार च्यानल आईआरआईबीमा पढिएको एक विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।

तैपनि, सेयर बजारमा आएको उछाल र तेलको मूल्यमा आएको गिरावटले एकदमै स्पष्ट सन्देश दिएको बी. राइली फाइनान्सियलका प्रमुख बजार रणनीतिकार आर्ट होगनले सीएनएनलाई बताए । ‘लगानीकर्ताहरू हर्मुज जलयोजक खुलेको र यो द्वन्द्व अन्त्य भएको हेर्न चाहन्छन् ।’

ट्रम्पले इरानको पूर्ण सभ्यता नष्ट गर्ने आफ्नो बेलुका ८ बजेको समयसीमाभन्दा दुई घण्टाभन्दा कम समय बाँकी छँदा युद्धविराममा सहमति जनाए । उनले सम्झौता हर्मुज जलयोजक पुनः खोल्ने कुरामा टिकेको बताए ।

‘हामीले इरानबाट १० बुँदे प्रस्ताव प्राप्त गरेका छौं र यो वार्ताका लागि एक व्यावहारिक आधार हो भन्ने विश्वास गर्छौं,’ ट्रम्पले मंगलबार राति ट्रुथ सोसलमा पोस्ट गरे ।

पश्चिम एसियाको युद्ध र महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलयोजकको प्रभावकारी बन्दले रेकर्डमा अहिलेसम्मकै ठूलो तेल आपूर्ति झटका दिएको छ जसले दैनिक करिब १ करोड २० लाखदेखि १ करोड ५० लाख ब्यारल कच्चा तेललाई असर गरेको छ । फ्युचर्स र भौतिक तेल बजार दुवैले ठूला चेतावनीका संकेतहरू दिएका थिए ।

तर, के यो जलमार्ग सजिलै पहिलेकै अवस्थामा फर्कन सक्छ भन्ने कुरा अझै अनिश्चित छ । इरानले पनि जीतको दाबी गरेको छ र उसको सेनाले हर्मुजबाट हुने आवतजावतलाई विनियमित गर्ने बताएको छ जसले इरानलाई विशिष्ट आर्थिक र भूराजनीतिक स्थिति प्रदान गर्नेछ भनी इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्को सचिवालयको विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।

अर्ध–आधिकारिक तास्निम न्यूज एजेन्सीका अनुसार, तेहरानले यो जलमार्ग भएर जाने जहाजहरूबाट शुल्क लिने योजना बनाइरहेको छ ।

‘जलयोजकबाट सुरक्षित पारवहनका लागि शुल्क लिने कुरा अमेरिका वा उसका सहयोगीहरूका लागि स्वीकार्य हुने छैन,’ इन्भेस्टमेन्ट बैंक जेफरीजका प्रमुख युरोपेली अर्थशास्त्री मोहित कुमारले मंगलबारको एक रिसर्च नोटमा लेखेका छन्, ‘यद्यपि, सीमित समयका लागि शुल्क ढाँचा बनाएर सम्भावित सम्झौता हुन सक्छ जसले अन्ततः हर्मुज जलयोजकबाट निःशुल्क र सुरक्षित पारवहनको बाटो खोल्नेछ ।’

ग्यास बडीका पेट्रोलियम विश्लेषण प्रमुख प्याट्रिक डी हानले मंगलबार एक्समा भने, ‘युद्धविरामले जलयोजकको विषयमा वास्तवमा केही पनि स्पष्ट पारेको छैन ।’

अब सबैको ध्यान खाडी क्षेत्रमा अड्किएका ठूलो परिमाणका सामानहरू चाँडै यो जलमार्गबाट जान सक्छन् कि सक्दैनन् भन्नेमा हुनेछ । केप्लर नामक व्यापारिक गुप्तचर संस्थाका अनुसार मंगलबारसम्म कच्चा तेल र प्रशोधित उत्पादनहरू बोकेका १८७ वटा ट्यांकरहरू खाडीभित्रै रहेका छन् ।

दीर्घकालीन प्रभावहरू देखिन केही समय लाग्नेछ । ‘नजिकको भविष्य बाहेक इरानको सत्तारूढ शासनले (सम्भवतः) आफ्नो राजनीतिक नियन्त्रण बलियो बनाएको छ र विश्वव्यापी तेल र ग्यास बजारलाई घुँडा टेकाउने आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरेको छ,’ कर्पे करेन्सी रिसर्चका कार्ल शाबोटाले मंगलबार साँझको एक नोटमा लेखेका छन् ।