इरान युद्धले निम्त्याएको संकटको समयमा बेइजिङले जोगिनका लागि गरिरहेछ बलियो तयारी

एजेन्सी । पश्चिम एसियामा जारी इरान युद्धले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति र अर्थतन्त्रलाई गम्भीर संकटमा धकेलिरहेका बेला विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र चीन भने यस महासंकटको सामना गर्न निकै बलियो स्थितिमा देखिएको छ ।

पछिल्लो समय सार्वजनिक भएका तथ्यांक र बजार विश्लेषणले के देखाउँछ भने चीनले यस युद्धको सम्भावनालाई पहिले नै आकलन गरेर वर्षौंदेखि रणनीतिक तयारी गरिरहेको थियो ।

चीनले सन् २०२४ देखि २०२६ को सुरुवाती अवधिसम्ममा आफ्नो तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) को भण्डारणलाई करिब ३ लाख टनबाट बढाएर ५ लाख ८० हजार टन पुर्याएको थियो ।

महत्त्वपूर्ण कुरा के छ भने यो मौज्दात युद्ध र बमवर्षा सुरु हुनुभन्दा अगाडि नै गरिसकिएको थियो । यसले के संकेत गर्छ भने बेइजिङले पश्चिम एसियामा हुनसक्ने सम्भावित अवरोधलाई पहिले नै बुझेको थियो वा त्यसका लागि आफूलाई हरदम तयार राखेको थियो ।

विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल र ग्यास ढुवानी हुने हर्मुज जलयोजकमा इरानले नाकाबन्दी गरेपछि विश्वभर तेलको मूल्य आकाशिएको छ । तर, गोल्डम्यान स्याक्सको अनुमान अनुसार चीनको कुल ऊर्जा खपतको केवल ६ प्रतिशत मात्र हर्मुजको अवरोधबाट प्रत्यक्ष प्रभावित हुन्छ ।

चीनले आफ्नो ऊर्जा आवश्यकताको ठूलो हिस्सा रुस र तुर्कमेनिस्तानबाट आउने पाइपलाइन, स्वदेशी भण्डारण र द्रुत गतिमा भइरहेको विद्युतीकरणबाट पूर्ति गरिरहेको छ । ६ प्रतिशतको यो प्रभाव चीनका लागि संकटपूर्ण नभई व्यवस्थापन गर्न सकिने तहमा रहेको देखिन्छ ।

युद्ध सुरु भएलगत्तै विश्वका सेयर बजारहरूमा रोचक दृश्य देखिएको छ । अमेरिकाको एस एन्ड पी ५०० सूचकांक १० प्रतिशतले ओरालो लाग्दा चीनको सीएसआई ग्रीन इलेक्ट्रिसिटी इन्डेक्स १५ देखि २० प्रतिशतले बढेको छ ।

बजारको यो संकेत स्पष्ट छ— विश्वले अब महँगो तेलको विकल्प खोजिरहेको छ र चीन त्यस्तो विकल्पको सबैभन्दा ठूलो विक्रेता हो । सोलार प्यानल, ब्याट्री र विद्युतीय सवारीसाधन (ईभी) का पार्टपुर्जाहरूको विश्वव्यापी उत्पादन क्षमतामा ७० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा चीनको छ । जति तेल महँगो हुँदै जान्छ, चीनको यो हरित प्रविधि उति नै मूल्यवान् बन्दै गइरहेको छ ।

भूराजनीतिक रूपमा पनि चीनले यस युद्धबाट लाभ उठाइरहेको देखिन्छ । साउदी अरबले अहिले अमेरिकालाई भन्दा चार गुणा बढी तेल चीनलाई निर्यात गरिरहेको छ । यो व्यापार चिनियाँ मुद्रा युआनमा हुन थालेपछि दशकौंदेखि कायम पेट्रोडलरको प्रभुत्व बिस्तारै कमजोर बन्दै गएको छ ।

यद्यपि, चीनको पुँजी खाता पूर्ण रूपमा खुला नभएकाले युआन तत्कालै विश्वको मुख्य रिजर्भ मुद्रा बनिहाल्ने अवस्था भने छैन ।

युद्ध सुरु भएयता विश्वव्यापी रूपमा चीनको लोकप्रियता सूचकांक माइनस ५ बाट बढेर प्लस १० पुगेको छ जबकि अमेरिकाको रेटिङ प्लस २० बाट घटेर माइनस १२ मा झरेको छ । विशेषगरी ग्लोबल साउथ, दक्षिणपूर्वी एसिया र मध्यपूर्वका देशहरूले अहिले को स्थिर छ र को अस्थिर छ भन्ने कुरालाई नजिकबाट नियालिरहेका छन् ।

चीनको यो प्रतिरोधी क्षमता कुनै रातारात भएको संयोग होइन । यो विगत २० वर्षदेखि लिइएका ती कठिन निर्णयहरूको परिणाम हो जुन सुरुवाती समयमा अनावश्यक र महँगो देखिएका थिए ।

बेइजिङले सिकाएको पाठ स्पष्ट छ— संकट आएपछि गरिने प्रयासभन्दा संरचनात्मक पूर्वतयारी सधैं प्रभावकारी हुन्छ । चीनले ऊर्जा विविधीकरण र प्रविधिमा गरेको लगानीले आज उसलाई यो भयानक युद्धको रापबाट जोगाइरहेको छ ।