विश्व ऊर्जा बजारमा नयाँ रणनीतिक परिवर्तन, अमेरिकाले गर्यो चलाखी

एजेन्सी । विश्व ऊर्जा बजारमा हाल देखिएको अस्थिरतालाई धेरैले अराजकताका रूपमा व्याख्या गरिरहेका छन् ।

तर, गहिरो विश्लेषण गर्ने हो भने यो कुनै संयोग नभई योजनाबद्ध भूराजनीतिक पुनःस्थापना भएको विज्ञहरूले बताएका छन् ।

पछिल्लो समय हर्मुज जलयोजकमा देखिएको अवरोधले विश्वको कुल तेल आपूर्तिको झण्डै २० प्रतिशत हिस्सालाई तत्कालै जोखिममा पारेको छ । यसले युरोप, चीन, भारत र जापान जस्ता प्रमुख अर्थतन्त्रहरूमा ठूलो हलचल पैदा गरेको छ जसका कारण अहिले ऊर्जा सुरक्षा विश्वकै पहिलो भूराजनीतिक प्राथमिकता बन्न पुगेको छ ।

हालै अमेरिकाले समुद्रमा रहेका रुसी तेल बिक्रीका लागि ३० दिने अस्थायी छुट जारी गरेको छ । यो कदम रुसलाई सहयोग गर्नका लागि नभई विश्वव्यापी आपूर्तिको झट्का रोक्न र बजारलाई स्थिर बनाउनका लागि चालिएको एक रणनीतिक कदम मानिएको छ । यो ३० दिने अवधि प्रणालीलाई नयाँ स्वरूपमा लैजानका लागि दिइएको समय हो ।

विगत ३० वर्षभन्दा बढी समयदेखि विश्व शीतयुद्धपछिको ऊर्जा प्रणाली अन्तर्गत चलिरहेको थियो । उक्त प्रणालीमा पश्चिम एसियाले तेल आपूर्ति गर्ने, रुसले युरोपलाई इन्धन दिने, चीनले विश्वका लागि सामान उत्पादन गर्ने र अमेरिकाले विश्वव्यापी समुद्री ढुवानीको सुरक्षा ग्यारेन्टी गर्ने गर्दथ्यो ।

तर, हर्मुज संकटले यस पुरानो मोडलको कमजोरीलाई उजागर गरिदिएको छ र अहिले यो प्रणाली पूर्ण रूपमा भत्किँदैछ । चीन अहिले पनि पश्चिम एसियाको तेलमा धेरै निर्भर छ भने युरोप बाह्य आपूर्तिको झट्काप्रति संवेदनशील छ ।

अबको नयाँ विश्व व्यवस्थामा देशहरूले सबैभन्दा सस्तो ऊर्जा कसले बेच्छ भनेर सोध्न छाड्नेछन् । यसको साटो उनीहरूले कसले आपूर्तिको पूर्ण ग्यारेन्टी दिन सक्छ भन्ने प्रश्न गर्नेछन् । र वर्तमान अवस्थामा यसको उत्तर अमेरिका बन्दै गएको छ । अमेरिका अहिले विश्वकै सबैभन्दा ठूलो तेल र ग्यास उत्पादन क्षमता भएको देश हो ।

यस संक्रमणकालीन समयमा रुस अब विश्व ऊर्जा प्रणालीको केन्द्र नरहेर एक गौण आपूर्तिकर्तामा खुम्चिने देखिएको छ । साथै, समुद्री मार्गहरू अस्थिर बन्दै जाँदा खाडी राष्ट्रहरू वाशिङटनसँग अझ कडा रणनीतिक सम्बन्धमा रहन बाध्य हुनेछन् किनभने ती समुद्री मार्गहरू नियन्त्रण गर्ने क्षमता केवल अमेरिकी जलसेनासँग मात्र छ ।

यो भूराजनीतिक परिवर्तनको चित्र अब स्पष्ट हुँदै गएको छ । शीतयुद्धपछिको पुरानो ऊर्जा व्यवस्थाको ठाउँमा नयाँ व्यवस्था उदय भइरहेको छ जसमा अमेरिकी तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) ले युरोपमा प्रभुत्व जमाउनेछ । अमेरिकी तेलले विश्वव्यापी आपूर्तिको खाडल भर्नेछ । र अमेरिकी जलसैनिक शक्तिले ऊर्जा व्यापारका मार्गहरूमा नियन्त्रण कायम गर्नेछ ।

संक्षेपमा भन्नुपर्दा, अमेरिका अब विश्वको ऊर्जा अधिपति बन्ने दिशामा छ । र जब ऊर्जाको वर्चस्व परिवर्तन हुन्छ, विश्वको सम्पत्ति र शक्तिको सन्तुलन पनि स्वतः अमेरिकतर्फ मोडिने निश्चित छ ।