इरानको खार्ग टापुमा अमेरिकाको भीषण आक्रमण, तेल बजारमा ठूलो असर पर्ने

एजेन्सी । पश्चिम एसियामा भइरहेको पछिल्लो युद्धको पहिलो दुई हप्तामा अमेरिका र इजरायलले इरानभरिका सैन्य र ऊर्जा सुविधाहरूमा बम वर्षाइरहँदा एउटा स्थल भने स्पष्ट रूपमा अछुतो रह्यो ।

यसको सानो आकारको बावजुद खार्ग टापु इरानका लागि आर्थिक जीवनरेखा हो जसले देशको कच्चा तेल निर्यातको लगभग ९० प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ । यसको अर्थ हुन्छ, यसमाथिको कुनै पनि आक्रमणले युद्धलाई अझ उकास्ने जोखिम रहन्छ ।

तर, शुक्रबार अमेरिकाले उक्त टापुका सैन्य केन्द्रहरूमा आक्रमण गर्यो । अमेरिकी अधिकारी र इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार, तेल व्यापारसँग सम्बन्धित स्थलहरूमा भने प्रहार गरिएको छैन । तर, इरानले हर्मुज जलयोजकबाट जहाजहरूको आवतजावत रोक्न जारी राखेमा ट्रम्पले ती तेल केन्द्रहरूमा पनि आक्रमण गर्ने धम्की दिएका छन् ।

खार्ग मुगाको टापु हो जुन इरानको तटबाट पर्सियाली खाडीमा मात्र २५ किलोमिटर टाढा अवस्थित छ ।

लगभग हरेक दिन लाखौं ब्यारल कच्चा तेल इरानका प्रमुख क्षेत्रहरू अह्वाज, मारुन र गचसारन लगायतबाट पाइपलाइनमार्फत यस टापुमा पुग्छ । कडा सैन्य नियन्त्रणका कारण इरानीहरूमाझ यो निषेधित टापुको रूपमा चिनिन्छ ।

यसका लामा जेट्टीहरू तेलका सुपरट्यांकर अटाउन सक्ने गहिरो पानीमा फैलिएका छन् जसले गर्दा यो टापु तेल वितरणका लागि एक महत्त्वपूर्ण स्थल बनेको छ । यसले इरानको कच्चा तेल निर्यातको ९० प्रतिशत हिस्सा प्रशोधन गर्छ ।

यो टापु लामो समयदेखि इरानको अर्थतन्त्रका लागि मुख्य आधार रहँदै आएको छ । सन् १९८४ को सीआईएको एउटा दस्तावेजले उल्लेख गरेअनुसार, यी केन्द्रहरू इरानको तेल प्रणालीमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण छन् र तिनीहरूको निरन्तर सञ्चालन इरानको आर्थिक हितका लागि अत्यावश्यक छ । इजरायलका विपक्षी नेता याइर ल्यापिडले हालै यो टर्मिनल नष्ट गर्दा इरानको अर्थतन्त्र अपांग हुनेछ र शासन ढल्ने बताएका थिए ।

रोयटर्सका अनुसार, इरानले विश्वव्यापी तेलको करिब ४.५ प्रतिशत आपूर्ति गर्छ जसले दैनिक ३३ लाख ब्यारल कच्चा तेल र १३ लाख ब्यारल कन्डेन्सेट र अन्य तरल पदार्थ उत्पादन गर्छ ।

ट्यांकर ट्य्राकर्सका अनुसार, युद्ध सुरु भएदेखि नै यस टापुमा ट्यांकरहरू ननस्टप लोड भइरहेका छन् । उक्त संस्थाले भूउपग्रह चित्र, तटीय तस्विर र डेटा प्रयोग गरेर कच्चा तेलको ढुवानी ट्य्राक गर्छ ।

रोयटर्सले रिपोर्ट गरेको जेपी मोर्गनको एक नोटका अनुसार, इरानमा अमेरिकी–इजरायली आक्रमण हुनुअघिका हप्ताहरूमा खार्गबाट हुने निर्यात लगभग रेकर्ड स्तरमा पुर्याइएको थियो ।

खार्गको भण्डारण क्षमता करिब ३ करोड ब्यारल अनुमान गरिएको छ र ग्लोबल ट्रेड एनालिस्ट केप्लरका अनुसार हाल त्यहाँ करिब १ करोड ८० लाख ब्यारल कच्चा तेल भण्डारण गरिएको छ ।

अमेरिकी सेनाले मध्यपूर्वको इतिहासमा सबैभन्दा शक्तिशाली बमबारी मध्येको एक सञ्चालन गरेको ट्रम्पले शुक्रबार घोषणा गरे । त्यसले खार्ग टापुका सैन्य सम्पत्तिहरूलाई नष्ट गरिदिएको छ ।

ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा पोस्ट गरेको र सीएनएनले जियोलोकेट गरेको भिडियोले खार्गको एयरपोर्ट भवनहरू र रनवेमा अमेरिकी आक्रमण भएको देखाएको छ ।

एक अमेरिकी सैन्य अधिकारीले सीएनएनलाई बताएअनुसार, यो आक्रमण ठूलो स्तरको थियो तर टापुको तेल पूर्वाधारमा प्रहार गर्नबाट जोगिएको थियो । निशाना बनाइएका स्थलहरूमा जलसैनिक माइन भण्डारण सुविधाहरू, मिसाइल भण्डारण बंकरहरू र अन्य सैन्य पूर्वाधारहरू समावेश थिए ।

इरानको सरकारी फार्स समाचार एजेन्सीका अनुसार, टापुमा १५ भन्दा बढी विस्फोट भएको रिपोर्ट गरिएको थियो तर कुनै पनि तेल पूर्वाधारमा क्षति पुगेको छैन ।

तर, इरानले हर्मुज जलयोजकबाट जहाजहरू रोक्न जारी राखेमा टापुका तेल सम्पत्तिहरूमा आक्रमण गरिने ट्रम्पले चेतावनी दिएका छन् ।

उसको तेल र ऊर्जा पूर्वाधारमा हुने कुनै पनि आक्रमणले यस क्षेत्रमा रहेका अमेरिका–मैत्री तेल कम्पनीहरूको स्वामित्वमा रहेका सुविधाहरूमा जवाफी आक्रमण निम्त्याउने इरानले भनेको छ ।

एक सेवानिवृत्त सैन्य अधिकारीले सीएनएनलाई बताएअनुसार अमेरिकी आक्रमणले युद्धमा जोखिम बढाएको छ ।

पूर्व अमेरिकी आर्मी ब्रिगेडियर जनरल मार्क किममिटले भने, ‘यो अब केवल सेना सिध्याउने, शासन ढाल्ने कुरामा मात्र सीमित छैन । बरु अब हामी सम्भावित रूपमा यस देशको आर्थिक जीवनरेखा नै सिध्याउने प्रयास गर्दैछौं ।’

अमेरिकाले हर्मुज जलयोजकबाट जहाजहरू जान दिन सुनिश्चित गर्न यो टापुलाई बन्धकको रूपमा राखिरहेको किममिटले बताए । हर्मुज बन्दले कच्चा तेलको मूल्य पहिले नै आकासिएको छ ।

त्यस तेल पूर्वाधारलाई निशाना बनाइयो भने किममिटका अनुसार इरानले मध्यपूर्वका बाँकी पूर्वाधारहरूमा आक्रमण गर्ने निश्चित छ । र त्यस विन्दुमा तेलको मूल्य नियन्त्रण बाहिर जानेछ ।

खार्गको तेल केन्द्रहरूमा आक्रमण भयो भने इरानलाई पुनर्निर्माण गर्न महिनौं वा एक वर्षभन्दा बढी समय लाग्न सक्छ ।

केप्लरका वरिष्ठ कच्चा तेल विश्लेषक मुयु सुले सीएनएनलाई बताएअनुसार इरानी तेलको मुख्य खरीददारको रूपमा चीनमा यसको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव पर्नेछ ।

‘उनीहरू (इरान) अझै पनि पश्चिमी प्रतिबन्धहरूको सामना गरिरहेका छन् । उनीहरूले वास्तवमै पर्याप्त कोष र प्रविधि तथा विशेषज्ञता सुरक्षित गर्न सक्दैनन् । त्यसैले उनीहरूका लागि पुनर्निर्माण गाह्रो हुनेछ,’ सुले थपे ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, इरानले यस क्षेत्रको तेल पूर्वाधारमा प्रहार गर्ने आफ्नो धम्की पूरा गरेर युद्धलाई अझ उकास्न सक्छ ।

यसले पहिले नै अमेरिकी सहयोगी राष्ट्र ओमान र बहराइनमा रहेका तेल भण्डारण ट्यांकहरूमा प्रहार गरिसकेको छ र पर्सियाली खाडीमा तेल ट्यांकर र कार्गो जहाजहरूलाई निशाना बनाएको छ ।

इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्सले इरानी ऊर्जा स्थलहरूमा आक्रमण भएमा यस क्षेत्रको तेल र ग्यास पूर्वाधारलाई आगो लगाइदिने धम्की पनि दिएको छ ।

खार्गमा आक्रमण भएको बेला अमेरिकाले करिब २५ सय मरीन र नाविकहरूको द्रुत प्रतिक्रिया मरीन युनिट मध्यपूर्वमा पठाउने घोषणा गरेको छ । त्यस बलले खार्ग टापु कब्जा गर्न सक्ने सम्भावनाको बारेमा पूर्व अमेरिकी आर्मी ब्रिगेडियर जनरल किममिटले कुरा गरे ।

यो केका लागि प्रयोग गरिनेछ वा ठ्याक्कै कहाँ तैनाथ गरिनेछ भन्ने अझै स्पष्ट छैन । तर, यी युनिटहरू परम्परागत रूपमा ठूलो स्तरको उद्धार र समुद्री किनारमा गरिने सैन्य अभियानहरूका लागि प्रयोग गरिन्छन् ।

खार्ग टापु कब्जा गर्ने वा आक्रमण गर्ने प्रयासका लागि ठूलो संख्यामा स्थल सेना आवश्यक पर्ने विशेषज्ञहरूले तर्क गरेका छन् । यसका लागि ट्रम्प प्रशासन अहिलेसम्म हिचकिचाइरहेको छ ।