इरान युद्ध : १०औं दिनमा के के भयो ?

एजेन्सी । तेहरान, इसफाहान, करज र अहवाज लगायतका धेरै इरानी शहरहरूमा दिनरात इजरायली र अमेरिकी हवाई आक्रमणहरू जारी रहे ।

तेहरानबाट प्राप्त रिपोर्टहरूले रातभर विशेषगरी भारी बमवर्षा भएको वर्णन गरेका छन् जसमा केही स्थानीय स्रोतहरूले बंकरबस्टर हतियारहरूको सम्भावित उपयोग भएको संकेत गरेका छन् ।

इजरायलमा इरानी क्षेप्यास्त्र आक्रमणहरू पनि दिनभर जारी रहे । इरानी स्रोतहरूले दाबी गरेअनुसार, यीमध्ये केही आक्रमणहरूमा भारी हतियार र क्लस्टर बम बोकेका क्षेप्यास्त्रहरू समावेश थिए र धेरै रिपोर्टहरूले आक्रमणका कारण हताहती भएको संकेत गरेका छन् ।

आईआरजीसीले हालैका आक्रमणहरूमा काद्र, खोर्रमशहर र खैबरशेकान परिवारका क्षेप्यास्त्रहरू प्रयोग गरेको बताएको छ । आईआरजीसी एरोस्पेस फोर्सका कमान्डरलाई उद्धृत गरिएको एक सन्देशले भविष्यका आक्रमणहरूमा कम्तीमा १ हजार किलोग्राम तौलका हतियारहरू समावेश हुन सक्ने सुझाव दिएको छ ।

इरानी सेनाले कुवेतमा अमेरिकाले प्रयोग गर्ने अल–उदैरी हेलिकप्टर आधार शिविरमा क्रुज क्षेप्यास्त्र र ड्रोनमार्फत आक्रमण गरेको पनि जानकारी दिएको छ । सरकार पक्षधर समूहहरूले यो आधार शिविरलाई एउटा महत्त्वपूर्ण रणनीतिक केन्द्रको रूपमा वर्णन गरेका छन् । बारम्बारको आक्रमणले इरानविरुद्ध हुन सक्ने कुनै पनि सम्भावित हवाई वा जमिन कारबाहीको तयारीलाई अवरुद्ध पार्ने लक्ष्य राखेको तर्क गरेका छन् ।

इरानी सैन्य र सुरक्षा निकायहरू सीमित अमेरिकी जमिन कारबाही वा विशेष बलहरूको सञ्चालनको सम्भावनालाई लिएर बढ्दो चिन्तित देखिएका छन् । छलफल गरिएका परिदृश्यहरूमा हर्मुज जलसन्धिलाई सुरक्षित गर्ने, इरानी तेल निर्यात रोक्न खार्ग टापु कब्जा गर्ने, भूमिगत क्षेप्यास्त्र आधारहरूलाई निशाना बनाउने वा अत्यधिक संवर्धित युरेनियमको भण्डार नियन्त्रणमा लिने प्रयासहरू समावेश छन् ।

यी चिन्ताहरू इरानभित्रका स्थानीय विद्रोही समूहहरू, विशेषगरी कुर्दिश वा बलुची लडाकु समूहहरूसँग मिलेर विदेशी विशेष बलहरूले कारबाही गर्न सक्ने डरसँग पनि जोडिएका छन् ।

इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले कुवेतमा एउटा एटाकम्स क्षेप्यास्त्रको अवशेष देखाएको दाबी गर्दै फुटेजहरू सार्वजनिक गरेका छन् जसलाई इरानविरुद्धको आक्रमण छिमेकी क्षेत्रहरूबाट भइरहेको प्रमाणको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ ।

यसैबीच युद्धले युद्धमैदान बाहिरका पूर्वाधारहरूलाई पनि असर गर्न थालेको छ । संयुक्त अरब अमिरात (यूएई) र बहराइनमा ड्रोन आक्रमणले क्लाउड पूर्वाधारमा क्षति पुर्याएपछि अमेजन र माइक्रोसफ्ट जस्ता कम्पनीहरूले आफ्ना कामहरू खाडीका डेटा सेन्टरहरूबाट भारत र सिंगापुरमा सार्ने आपतकालीन योजनाहरू बनाइरहेको रिपोर्टहरूले जनाएका छन् ।

यस द्वन्द्वले ऊर्जा बजारलाई पनि असर गरिरहेको छ । साउदी अरामकोले दुईवटा तेल क्षेत्रमा उत्पादन कटौतीको घोषणा गरेको छ जबकि बहराइनको राज्य ऊर्जा कम्पनी ब्याप्कोले युद्धका कारण उत्पन्न अवरोधहरूले गर्दा आफ्नो सम्झौता पूरा गर्न असमर्थ रहेको घोषणा गरेको छ ।

कूटनीतिक गतिविधिहरू पनि तीव्र भएका छन् । रुसले संयुक्त राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषदमा मध्यपूर्वमा सैन्य कारबाही रोक्न आह्वान गर्दै एउटा मस्यौदा प्रस्ताव पेश गरेको छ । चीनले इरानमाथिको आक्रमण रोक्न आह्वान गर्दै विज्ञप्ति जारी गरेको छ र मोज्तबा खामेनेईको नियुक्तिलाई संवैधानिक रूपमा वैध मान्यता दिएको छ ।

यी कूटनीतिक प्रयासहरूका बाबजुद इरानी अधिकारीहरूले लामो समयसम्मको टकरावका लागि तयार रहेको संकेत दिइरहेका छन् । कमल खर्राजीले इरान अमेरिकासँग लामो युद्धका लागि तयार रहेको बताएका छन् र द्वन्द्वको व्यापक आर्थिक परिणामले वाशिङटन र उसका सहयोगीहरूमाथि अन्तर्राष्ट्रिय दबाब सिर्जना गरेपछि मात्र कूटनीति सम्भव हुने सुझाव दिएका छन् ।

इरानका उपपरराष्ट्र मन्त्री काजेम गरिबाबादीले पनि इरानले यस्तो शर्तमा मात्र युद्ध अन्त्य गर्न सहमत हुने बताएका छन् जसले भविष्यमा यस्तो द्वन्द्व फेरि नदोहोरिने सुनिश्चित गरोस् । यसले तेहरान अस्थायी युद्धविरामको साटो नयाँ रणनीतिक सन्तुलन खोजिरहेको संकेत गर्छ ।

इरानी रणनीतिक छलफलहरूमा मध्यस्थता मार्फत युद्ध छिट्टै समाप्त हुनुहुँदैन भन्ने व्यापक धारणा छ । बरु, यो विचार अनुसार इरानको दीर्घकालीन सुरक्षाको ग्यारेन्टी गर्ने नयाँ रणनीतिक समीकरण नबनेसम्म द्वन्द्व जारी रहनुपर्छ ।

यस ढाँचामा यस क्षेत्रका अमेरिकी आधार शिविरहरूमा हुने आक्रमणहरूलाई रणनीतिको केन्द्रको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ । यी आधारहरू मध्यपूर्वमा अमेरिकी सैन्य उपस्थितिको मेरुदण्ड हुन् भनी इरानी विश्लेषकहरूको तर्क छ । त्यसैले अमेरिकी र इजरायली सैन्य स्वतन्त्रतालाई कम गर्नका लागि यिनलाई कमजोर वा निष्क्रिय बनाउनुपर्छ ।

यी मूल्यांकनहरूले इरानको कारबाहीको तरिका एकैपटकको निर्णायक युद्धमा नभई समयसँगै विपक्षीलाई थकाउनका लागि गरिने बारम्बारका आक्रमणहरूमा आधारित रहेको सुझाव दियो । यसका अनुसार, आक्रमणको समय, परिमाण र प्रकारलाई व्यवस्थित गरेर इरानले ठूलो स्तरको आक्रमणसँग जोडिएका कमजोरीहरूबाट बच्दै शत्रुलाई क्षति पुर्याउन जारी राख्न सक्छ ।

इरानी विश्लेषणमा अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष इजरायलको आन्तरिक अवस्थामा बढ्दो ध्यान हो । हालैका आक्रमणहरूले इजरायलका मध्य क्षेत्रहरूलाई निशाना बनाएको इरानी स्रोतहरूले दाबी गरेका छन् । त्यहाँका जनतालाई लामो समयसम्म बंकर वा सुरक्षित आश्रयस्थलमा राखिराख्नु यसको उद्देश्य हो ।

इरानी अधिकारीहरूले अमेरिकी र इजरायली अडानहरूमा दबाब कायम राख्ने, आन्तरिक एकता कायम गर्ने र हर्मुज जलयोजक बन्द गर्ने जस्ता उपायहरूमार्फत आर्थिक अवरोध बढाउँदा अन्ततः ट्रम्पमाथि राजनीतिक दबाब सिर्जना हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरेको देखिन्छ ।

सोही समयमा इस्लामिक गणतन्त्रले नेतृत्व परिवर्तनलाई सुदृढ बनाउन द्रुत गतिमा काम गर्यो । इरानी सेना र अली खामेनेईको कार्यालयका वरिष्ठ अधिकारीहरू सहित धेरै संस्थाहरू र राजनीतिक गुटहरूले मोज्तबा खामेनेईप्रति वफादारीको विज्ञप्ति जारी गरे ।

क्षेत्रीय सहयोगीहरूले पनि समर्थनको संकेत दिएका छन् । लेबननको हिजबुल्लाह, इराकको काताइब हिजबुल्लाह र यमनको हुती आन्दोलनले मोज्तबा खामेनेईलाई उनको नियुक्तिमा बधाई दिँदै प्रतिरोधको अक्षप्रति निरन्तर प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् ।

अजरबैजान, ताजिकिस्तान, ओमान र इराक लगायतका धेरै छिमेकी देशहरूले पनि बधाई सन्देश पठाएका छन् । रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले पनि मोज्तबा खामेनेईलाई व्यक्तिगत बधाई सन्देश पठाएका छन् ।

इरानभित्र मोज्तबा खामेनेईको नेतृत्वलाई समर्थन गर्न इस्लामिक गणतन्त्रका समर्थकहरूद्वारा र्यालीहरू आयोजना गरिएका थिए जबकि हसन रुहानी र हसन खोमेनी जस्ता प्रमुख राजनीतिक व्यक्तित्वहरूले पनि उनलाई बधाई दिँदै विज्ञप्ति जारी गरेका छन् ।

यसैबीच, द्वन्द्वको तनाव व्यापक क्षेत्रमा फैलिँदै गएको छ । लेबनानी संसद्ले देशको अस्थिर अवस्थाका कारण आफ्नो कार्यकाल दुई वर्ष थप गर्ने घोषणा गरेको छ ।

युरोपेली देशहरूले इरान विरुद्धको सैन्य अभियानमा आफूहरू सहभागी नभएको कुरामा जोड दिइरहेका छन् । सोही समयमा फ्रान्सले द्वन्द्वको सबैभन्दा गम्भीर चरण समाप्त भएपछि समुद्री यातायातको सुरक्षा गर्न र हर्मुज जलयोजक पुनः खोल्नका लागि भविष्यमा जलसैनिक मिशनको तयारी गर्ने घोषणा गरेको छ ।

समग्रमा, १०औं दिनको घटनाक्रमले द्वन्द्व दीर्घकालीन टकरावतर्फ अघि बढिरहेको संकेत गर्छ । सैन्य कारबाहीहरू धेरै मोर्चाहरूमा जारी छन् भने इरानी रणनीतिक छलफलहरूले यस युद्धलाई केवल वर्तमान तनावबाट बच्ने प्रयासको रूपमा नभई क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनलाई नयाँ स्वरूप दिने संघर्षको रूपमा चित्रण गरिरहेका छन् ।