इरान युद्ध : नवौं दिनमा के के हुन् प्रमुख घटनाक्रम ?

एजेन्सी । इरान युद्ध सोमबार दशौं दिनमा प्रवेश गरेको छ । यहाँ नवौं दिनमा विकसित प्रमुख घटनाक्रमहरूको बारेमा चर्चा गरिनेछ ।

इजरायली आक्रमणहरू इरानको मिसाइल पूर्वाधारमा भारी मात्रामा केन्द्रित भइरहेका छन् । इजरायली सेनाले तेहरानस्थित आईआरजीसी एरोस्पेस फोर्सको मुख्यालयलाई निशाना बनाएको बताएको छ । त्यो इरानको मिसाइल र अन्तरिक्ष कार्यक्रमका लागि जिम्मेवार प्रमुख केन्द्र हो ।

इजरायलले इरानभरि ठूलो मात्रामा आक्रमण भएको रिपोर्ट गरेको छ र २४ घण्टामा पश्चिमी र मध्य इरानका ४०० भन्दा बढी लक्ष्यहरूमा प्रहार गरिएको दाबी गरेको छ । इजरायली अनुमान अनुसार, ३०० भन्दा बढी इरानी ब्यालिस्टिक मिसाइल लोन्चरहरू पहिले नै नष्ट भइसकेका छन् भने लगभग १०० देखि २०० वटा अझै सञ्चालनमा रहेका छन् ।

यी क्षतिहरूका बावजुद, इरानी मिसाइल आक्रमणहरू कम मात्रामा भए पनि जारी छन् । अनुमानहरूका अनुसार, पहिलो दिनमा लगभग ३५० वटा मिसाइल प्रहार भएकोमा अहिले दैनिक करिब ३० देखि ३५ वटामा झरेको छ जबकि इरानले अहिले थप उन्नत मिसाइलहरू प्रयोग भइरहेको दाबी गरिरहेको छ ।

पहिले उल्लेख गरिएझैं यसले एक सचेत रणनीति झल्काउँछ भनी इरानी स्रोतहरूले तर्क गरेका छन् । सुरुका आक्रमणहरू क्षेत्रीय रेडार प्रणालीहरूलाई कमजोर बनाउन केन्द्रित थिए जसले गर्दा पछिल्ला चरणका थप उन्नत मिसाइलहरूले हवाई रक्षा प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी रूपमा भेदन गर्न सके ।

इरानका सबै क्षेत्रमा दिनभर हवाई आक्रमण जारी रह्यो, विशेषगरी तेहरान वरपर । त्यसैगरी, इजरायलमाथि इरानी मिसाइल आक्रमणहरू साना चरणहरूमा जारी रहे जसमा धेरै मिसाइलहरूले आफ्ना लक्ष्यहरूमा प्रहार गरेको संकेत केही दृश्य प्रमाणहरूले दिएका छन् ।

इरानी आक्रमणहरू बहराइन र कुवेतका लक्ष्यहरूमा पनि जारी रहेको बताइएको छ जहाँ अमेरिकी सेना रहेको इरानी स्रोतहरूको दाबी छ । तर, खाडी सरकारहरूले यीमध्ये केही प्रहारहरूलाई नागरिक पूर्वाधारमाथिको आक्रमणका रूपमा वर्णन गरेका छन् ।

बहराइनको गृह मन्त्रालयले ड्रोन आक्रमणबाट देशका नुनिलो पानीलाई पिउने योग्य बनाउने केन्द्रहरूमा क्षति पुगेको घोषणा गरेको छ । यद्यपि तेहरानले आधिकारिक रूपमा यसको जिम्मेवारी पुष्टि गरेको छैन तर यो घटना इरानी अधिकारीहरूले इरानको यस्तै केन्द्रहरूमा हुने आक्रमणले उस्तै खालको प्रतिशोधका लागि आधार तय गर्न सक्ने चेतावनी दिएको लगत्तै भएको हो ।

इरानको नेतृत्वले आफ्नो पूर्वाधारमा आक्रमण जारी रहे युद्ध अझ चर्किन सक्ने चेतावनी पनि दिइरहेको छ । इरानको युद्ध योजनाको समन्वय गरिरहेको खाताम अल–अम्बिया केन्द्रीय मुख्यालयले इरानी पूर्वाधारमा निरन्तरको प्रहारले यस क्षेत्रका अन्य ठाउँका पूर्वाधारहरूमा पनि प्रतिशोधपूर्ण आक्रमण निम्त्याउन सक्ने बताएको छ ।

यसैबीच, इरानी आर्थिक लक्ष्यहरूका विरुद्ध इजरायली र अमेरिकी आक्रमणहरू तीव्र भइरहेको देखिन्छ । इरानी अधिकारीहरूले ऊर्जा पूर्वाधारलाई निशाना बनाउनुले आर्थिक युद्धतर्फको परिवर्तनलाई प्रतिनिधित्व गर्ने चेतावनी दिएका छन् र यस क्षेत्रका तेल केन्द्रहरूमा आक्रमण गर्ने धम्की दिएका छन् ।

यी घटनाक्रमले विश्वव्यापी ऊर्जा बजारलाई असर गरिसकेका छन् । तेलको मूल्य प्रति ब्यारल ११० डलरभन्दा माथि पुगेको रिपोर्ट छ जबकि रोयटर्स र ब्लूमबर्गले हर्मुज जलयोजक वरपरको परिस्थितिका कारण इराकको तेल उत्पादनमा नाटकीय रूपमा गिरावट आएको जानकारी दिएका छन् ।

हर्मुज जलयोजक आफैंमा एउटा ठूलो दबाबको विन्दु बनेको छ । समुद्री यातायातमा लगाइएको प्रतिबन्धले क्षेत्रीय ऊर्जा निर्यातलाई तीव्र रूपमा अवरुद्ध पारेको छ जसले विश्वव्यापी तेल बजारमा ठूलो धक्का पुर्याएको छ ।

इरानभित्र युद्धको राजनीतिक पक्ष बढ्दो रूपमा प्रमुख बन्दै गएको छ । पूर्व राष्ट्रपति हसन रुहानीले एसेम्ब्ली अफ एक्सपर्ट्स (विज्ञहरूको परिषद्) लाई अर्को सर्वोच्च नेता छनोट गर्ने निर्णयमा हतार नगर्न सार्वजनिक रूपमा आग्रह गरेका छन् र युद्धको समयमा उत्तराधिकारी घोषणा गर्दा आन्तरिक विभाजन सिर्जना हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन् ।

रुहानीको टिप्पणीलाई मोजतबा खामेनेईको अपेक्षित नियुक्तिमा ढिलाइ गर्ने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरियो यद्यपि यसको कुनै प्रभाव परेन ।

त्यसै समयमा राष्ट्रपति पेजेश्कियनले छिमेकी देशहरूको बारेमा गरेका पहिलेका टिप्पणीहरूमाथिको असहमति जारी छ । आफ्नो क्षेत्रबाट अमेरिकी वा इजरायली सेनालाई सञ्चालन गर्न दिने कुनै पनि देशले इरानी प्रतिशोधको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्ने अन्तरिम नेतृत्व परिषद्का अन्य सदस्यहरूले दोहोर्याए ।

इरानी अधिकारीहरूले आन्तरिक स्थिरताको बारेमा जनतालाई आश्वस्त पार्ने प्रयास पनि गरिरहेका छन् । तेल भण्डारण सुविधाहरूमा आक्रमण भए पनि इन्धनको भण्डार पर्याप्त रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन् यद्यपि केही कोटा प्रणाली उपायहरू लागू गरिएको रिपोर्ट गरिएको छ ।

युद्धको मैदानभन्दा बाहिर यो युद्ध अन्य विश्वव्यापी द्वन्द्वहरूसँग बढ्दो रूपमा जोडिँदै गएको छ । युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले ड्रोन प्रतिरक्षामा सहयोग गर्न युक्रेनी विशेषज्ञहरू खाडी क्षेत्रमा जाने बताएका छन् । साथै, यस क्षेत्रमा प्रयोग गरिएका पेट्रियट इन्टरसेप्टरहरूको संख्या युक्रेनसँग उपलब्ध संख्याभन्दा धेरै बढी रहेको पनि उल्लेख गरेका छन् ।

रुसले तेहरानप्रति बढ्दो राजनीतिक सहानुभूति देखाइरहेको छ । लन्डनका लागि रुसी राजदूतले एक असामान्य विज्ञप्तिमा मस्को तटस्थ छैन भन्दै इरानप्रति सहानुभूति व्यक्त गरेका छन् । तर, इरानले औपचारिक रूपमा रुसी सैन्य सहयोगको लागि अनुरोध नगरेको कुरामा पनि उनले जोड दिएका छन् ।

चीनले यसैबीच आफ्नो कूटनीतिक संलग्नता बढाइरहेको छ । बेइजिङले साउदी अरबमा आफ्नो मध्यपूर्व विशेषदूत पठाएको छ र तुरुन्तै युद्ध रोक्न आह्वान गरेको छ । साथै, इरानी सत्तालाई अस्थिर बनाउने वा परिवर्तन गर्ने प्रयासहरूका विरुद्ध चेतावनी दिएको छ ।

इरानी र सरकार समर्थक छलफलहरू पनि सम्भावित युद्धको अन्त्यमा बढ्दो रूपमा केन्द्रित छन् । केही तर्कहरूका अनुसार, हर्मुज जलयोजक लामो समयसम्म बन्द रह्यो, तेलको मूल्य उच्च रह्यो वा राजनीतिक व्यवस्था नयाँ नेतृत्वमा एकजुट भएर युद्धबाट बाहिर निस्कन सक्यो भने इरानले आफ्नो विजय भएको दाबी गर्न सक्छ ।

छलफल गरिएका अन्य परिदृश्यहरूमा अमेरिकी विमानवाहक जहाजहरूमा सफल आक्रमण वा बहराइन जस्ता देशहरूमा शिया जनसंख्याबीच क्षेत्रीय अशान्ति उत्पन्न हुनु समावेश छ ।

समग्रमा, नवौं दिनले द्वन्द्व अझ गहिरिँदै र भौगोलिक रूपमा फैलिँदै गएको संकेत गर्छ । मिसाइल आदानप्रदान जारी छ, पूर्वाधारमाथिका आक्रमणहरू यस क्षेत्रभरि विस्तार भइरहेका छन् र युद्धको विश्वव्यापी परिणामहरू बढ्दो रूपमा स्पष्ट हुँदै जाँदा चीन र रुस जस्ता प्रमुख शक्तिहरूको कूटनीतिक चलखेल तीव्र भइरहेको छ ।