नोबेल शान्ति पुरस्कार भेनेजुएलाकी मारिया कोरिना माचाडोलाई, ट्रम्प हिस्स

एजेन्सी । यस वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कार भेनेजुएलाकी नेत्री मारिया कोरिना माचाडोलाई दिने घोषणा गरिएको छ ।

मारिया कोरिना माचादोले भेनेजुएलाका जनताको लोकतान्त्रिक अधिकारका लागि लगातार गरेको संघर्ष र तानाशाहीबाट लोकतन्त्रमा न्यायपूर्ण र शान्तिपूर्ण रूपान्तरणका लागि गरेको प्रयत्नको उच्च प्रशंसा गरिएको छ।

भेनेजुएलामा लोकतन्त्र आन्दोलनकी नेताका रूपमा मारिया कोरिना माचादो हालको लाटिन अमेरिकामा देखिएको नागरिक साहसको सबैभन्दा उल्लेखनीय उदाहरणमध्ये एक हुन्।

माचादोले पहिले धेरै विभाजित रहेको राजनीतिक विपक्षलाई एकजुट बनाउँदै साझा उद्देश्य—स्वतन्त्र र निष्पक्ष चुनाव तथा जनप्रतिनिधिमूलक शासन—को मागमा ल्याएकी छिन्। यही कुरा लोकतन्त्रको मूलमा पर्छ: विचार फरक भए पनि जनसत्ताका सिद्धान्तहरूको रक्षाका लागि हाम्रो साझा इच्छा। जब लोकतन्त्र खतरामा छ, त्यस्तो साझा आधारको रक्षा गर्नु अझ आवश्यक हुन्छ।

भेनेजुएला पहिले लोकतान्त्रिक र समृद्ध देश थियो, तर अहिले यो कठोर अधिनायकवादी शासनमा परिणत भएको छ, जसले मानवीय र आर्थिक सङ्कट झेलेको छ। अधिकांश जनताले गरिबीको गहिरो खाडलमा जीवन बिताइरहेका छन्, जबकि सत्ताको शीर्षमा रहेका थोरै मानिसहरू धनी बन्दै गएका छन्। राज्यको हिंसात्मक संयन्त्र आफ्नै नागरिकविरुद्ध प्रयोग भइरहेको छ। करिब ८० लाख मानिस देश छोडी भइसकेका छन्। विपक्षलाई चुनावी धाँधली, मुद्दा र जेलमार्फत व्यवस्थित रूपमा दमन गरिएको छ।

भेनेजुएलाको अधिनायकवादी शासनमा राजनीतिक काम अत्यन्त कठिन छ। लोकतान्त्रिक विकासका लागि समर्पित संस्था ‘सुमाते’ की संस्थापकका रूपमा माचादोले २० वर्षअघि स्वतन्त्र र निष्पक्ष चुनावका लागि आवाज उठाएकी थिइन्। उनले भनिन्, “यो बन्दुक होइन, मतपेटिकाको चुनाव थियो।” त्यसबेलादेखि नै उनले न्यायपालिकाको स्वतन्त्रता, मानव अधिकार र जनप्रतिनिधित्वका लागि आवाज उठाउँदै आएकी छिन्। उनले भेनेजुएलाका जनताको स्वतन्त्रताका लागि वर्षौंदेखि संघर्ष गरेकी छिन्।

सन् २०२४ को निर्वाचनअघि माचादो विपक्षकी राष्ट्रपति उम्मेदवार थिइन्, तर शासनले उनको उम्मेदवारी रोक्यो। त्यसपछि उनले अर्को दलका उम्मेदवार एडमुन्डो गोंजालेज उरुतियालाई समर्थन गरिन्। सयौं हजार स्वयंसेवक राजनीतिक भिन्नताका बाबजुद एकजुट भए र निर्वाचन निष्पक्ष होस् भनेर पर्यवेक्षकका रूपमा तालिम लिए। दुर्व्यवहार, गिरफ्तारी र यातनाको जोखिम हुँदाहुँदै पनि देशभरका नागरिकले मतदान केन्द्रहरूको निगरानी गरे र शासनले परिणाम बिगार्न नपाओस् भनेर मतगणनाको अभिलेख सुरक्षित गरे।

निर्वाचनअघि र त्यसबेला विपक्षको सामूहिक प्रयास नवीन, साहसी, शान्तिपूर्ण र लोकतान्त्रिक थियो। देशका निर्वाचन क्षेत्रबाट संकलित मतगणना सार्वजनिक गरेर विपक्षले स्पष्ट बहुमत पाएको प्रमाण देखाएपछि उनीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन पनि पाए। तर शासनले परिणाम अस्वीकार गर्‍यो र सत्तामा टाँसिएर बस्यो।

स्थायी शान्तिका लागि लोकतन्त्र अपरिहार्य आधार हो। तर आजको संसारमा लोकतन्त्र फिर्ता भइरहेछ—जहाँ अधिनायकवादी शासनहरूले कानुन, स्वतन्त्र मिडिया र नागरिक स्वतन्त्रतालाई दबाउँदै हिंसाको बाटो लिन थालेका छन्। भेनेजुएलाको सत्ताको कठोरता र जनतामाथिको दमन विश्वका अन्य ठाउँका उदाहरणहरूसँग मिल्दोजुल्दो छ। २०२४ मा विश्वभर धेरै चुनाव भए, तर स्वतन्त्र र निष्पक्ष भने थोरै मात्र रहे।

नर्वे नोबेल समितिले आफ्नो लामो इतिहासमा यस्ता साहसी महिला र पुरुषलाई सम्मान गर्दै आएको छ जसले दमनको सामना गरेका छन्, कारागार र सडकमा स्वतन्त्रताको आशा बोकेका छन्, र जसले शान्तिपूर्ण प्रतिरोधले संसार परिवर्तन गर्न सक्ने देखाएका छन्। गत वर्ष माचादोलाई लुकिएर बस्न बाध्य बनाइयो। ज्यानमाथि गम्भीर खतरा हुँदाहुँदै पनि उनी देशमै रहिन्, जसले लाखौं जनतालाई प्रेरणा दियो।

जब अधिनायकहरू सत्तामा पुग्छन्, स्वतन्त्रताको रक्षा गर्न उठ्ने साहसी व्यक्तिहरूलाई चिन्ने र सम्मान गर्ने कुरा अत्यन्त जरुरी हुन्छ। लोकतन्त्र तिनै व्यक्तिहरूमा निर्भर हुन्छ जसले चुप लाग्न अस्वीकार गर्छन्, जोखिमका बाबजुद अघि बढ्न साहस गर्छन् र हामीलाई सम्झाउँछन्—स्वतन्त्रता कहिल्यै स्वतः प्राप्त हुँदैन, यसलाई सधैं शब्द, साहस र दृढतासँगै रक्षा गर्नुपर्छ।

मारिया कोरिना माचादोले नोबेल पुरस्कारका लागि अल्फ्रेड नोबेलले तोकेका सबै तीन मापदण्ड पूरा गरेकी छिन्। उनले आफ्ना विपक्षीहरूलाई एकजुट पारिन्, भेनेजुएलाको सैन्यकरणको विरोधमा कहिल्यै पछि हटिनन्, र शान्तिपूर्ण रूपमा लोकतन्त्रमा रूपान्तरणका लागि दृढ रहिन्।

मारिया कोरिना माचादोले देखाएकी छिन्—लोकतन्त्रका साधनहरू नै शान्तिका साधन हुन्। उनले भविष्यप्रतिको आशा बोकेकी छिन्—जहाँ नागरिकका मौलिक अधिकारहरूको रक्षा हुनेछ, र उनीहरूको आवाज सुनेर सम्मान गरिनेछ। त्यस्तो भविष्यमा जनताले अन्ततः स्वतन्त्र र शान्तिपूर्ण जीवन बिताउन पाउनेछन्।

अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले सातवटा युद्ध रोकेको भन्दै नोबेल शान्ति पुरस्कारको आशा गरिरहेको भए पनि नोबेल समितिले उनलाई योग्य ठहर गरेन ।