अमेरिकाको फेडरल रिजर्भ विश्वकै सबैभन्दा खराब ‘हेज फन्ड’ हो ?

एजेन्सी । विश्व बैंकका पूर्व अध्यक्ष तथा अमेरिकाको अर्थ मन्त्रालयका पूर्व अधिकारी डेभिड मालपासले हालै अमेरिकाको केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भको बारेमा गम्भीर र डरलाग्दो खुलासा गरेका छन् ।

मालपासका अनुसार, फेडरल रिजर्भ अहिले आफ्नो आधारभूत भूमिकाबाट विमुख भएर विशाल र जोखिमयुक्त हेज फन्ड जस्तो बनेको छ । यो टिप्पणी राजनीतिक आलोचना मात्र नभई फेडरल रिजर्भको वासलातमा देखिएको १० खर्ब डलरभन्दा बढीको घाटाले यसको पुष्टि गर्छ ।

कुनै समय विश्व अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड र मौद्रिक स्थिरताको संवाहक मानिने यो संस्था अहिले आफैं गहिरो वित्तीय खाडलमा फसेको छ र यसको घाटाको क्रम अझै रोकिएको छैन ।

फेडरल रिजर्भको वित्तीय अवस्थालाई नजिकबाट हेर्दा यसलाई पैसा छाप्ने मशिन भन्दा पनि घाटा उत्पन्न गर्ने मशिन भन्नु उपयुक्त देखिन्छ । सन् २०२२ देखि यस संस्थाले बेहोरेको सञ्चालन घाटाको शृंखला निकै डरलाग्दो छ ।

आधिकारिक तथ्यांक अनुसार, फेडले सन् २०२३ मा करिब ११४.३ अर्ब डलर, २०२४ मा ७७.५ अर्ब डलर र २०२५ मा १८.७ अर्ब डलरको सञ्चालन घाटा बेहोरेको छ । सन् २०२२ देखि अहिलेसम्मको कुल सञ्चालन नोक्सानी २११ अर्ब डलरभन्दा बढी पुगिसकेको छ ।

यस घाटाले गर्दा फेडको स्थगन गरिएको सम्पत्ति भनिने एउटा विशेष नकारात्मक दायित्व सिर्जना भएको छ । त्यो सन् २०२४ को २१६ अर्ब डलरबाट बढेर २०२५ मा २४३.५ अर्ब डलर पुगेको छ ।

नियम अनुसार फेडले भविष्यमा कमाउने नाफाबाट पहिले यो नकारात्मक दायित्व चुक्ता गर्नुपर्नेछ जसको अर्थ आगामी धेरै वर्षसम्म अमेरिकी सरकारले केन्द्रीय बैंकबाट कुनै पनि लाभांश प्राप्त गर्ने छैन ।

फेडरल रिजर्भको ६९ खर्ब डलरको विशाल वासलातभित्र अर्को ठूलो समस्या पेपर लस अर्थात् बजार मूल्य अनुसारको नोक्सानी हो । सन् २०२६ को मार्चसम्मको तथ्यांक अनुसार फेडले आफ्नो लगानीमा ८५७ अर्ब डलरको नोक्सानी बेहोरेको छ । यसमध्ये ५४६ अर्ब डलर सरकारी ऋणपत्रमा र ३११ अर्ब डलर घरजग्गा कर्जामा आधारित धितोपत्रहरूमा भएको नोक्सानी हो ।

फेडको सञ्चालन घाटा र यो बजार मूल्य अनुसारको नोक्सानीलाई जोड्ने हो भने यो यसको रिपोर्ट गरिएको कुल पुँजीभन्दा २३ गुणा बढी हुन आउँछ । यसले के प्रस्ट पार्छ भने प्राविधिक रूपमा फेडरल रिजर्भको वास्तविक पुँजी अहिले नकारात्मक अवस्थामा छ ।

यो कुनै निजी बैंक वा हेज फन्ड भएको भए धेरै अघि टाट पल्टिसकेको घोषणा हुने थियो ।

फेडरल रिजर्भको यो संकटको मुख्य कारण यसले अपनाएको त्रुटिपूर्ण र अव्यावसायिक वित्तीय मोडल हो । अचम्मको कुरा त के छ भने फेडले व्यापारिक बैंकहरूबाट करिब ५.४ प्रतिशतको उच्च ब्याजदरमा पैसा लिइरहेको छ र सोही रकमलाई ४ प्रतिशत मात्र प्रतिफल दिने सरकारी ऋणपत्रहरूमा लगानी गरिरहेको छ ।

साधारण गणित अनुसार पनि यसले प्रत्येक डलरको कारोबारमा घाटा बेहोरिरहेको छ । कुनै पनि तर्कपूर्ण वित्तीय संस्थाले यस्तो आत्मघाती कदम चाल्दैन । तर, फेडले यो कार्य जानाजानी गरिरहेको छ । यसको पछाडि एउटा गहिरो राजनीतिक उद्देश्य लुकेको छ ।

यस अपरेसनमार्फत फेडले सरकारी ऋणपत्रको मागलाई कृत्रिम रूपमा बचाइराखेको छ जसले गर्दा ऋणपत्रको मूल्य उच्च रहन्छ र ब्याजदर कृत्रिम रूपमा कम रहन पुग्छ ।

यो सम्पूर्ण प्रक्रिया वास्तवमा अमेरिकी सरकारका लागि ठूलो बेलआउट इन्जिन जस्तो बनेको छ । यसले अमेरिकी सरकारलाई बजारको वास्तविक ब्याजदरको दबाब बिना नै असीमित ऋण लिन अनुमति दिएको छ ।

न्यून ब्याजदरले अमेरिकी जनता र सरकारका सामु किफायतीको एउटा भ्रम सिर्जना गरेको छ जबकि वास्तविकतामा ऋणको बोझ पहाड झैं थुप्रिँदै गइरहेको छ । यो अनुदान प्रणालीले वास्तविक अर्थतन्त्रबाट उत्पादनशील पुँजी सोसेर सरकारी खर्चमा केन्द्रित गरिरहेको छ ।

यसको प्रत्यक्ष मार साना व्यवसायी र सर्वसाधारणमा परेको छ जसले गर्दा उत्पादनशील लगानीहरू खुम्चिएका छन् ।

फेडरल रिजर्भको यो हेज फन्ड जस्तो व्यवहारले अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई मात्र नभई विश्व आर्थिक प्रणालीलाई नै जोखिममा पारेको छ । यसले एउटा टाट पल्टिएको राजनीतिक वर्गलाई टिकाइराख्न मद्दत त गरेको छ तर यसको मूल्य भविष्यमा अमेरिकी डलरको साख र आर्थिक स्थिरताले चुकाउनुपर्ने निश्चित छ ।

फेडले आफ्नो आर्थिक संरचनामा आमूल परिवर्तन गरेन भने यो विश्वकै इतिहासमा सबैभन्दा असफल र महँगो वित्तीय प्रयोग साबित हुने मालपास र अन्य विज्ञहरूको यो चेतावनीले संकेत गर्छ । अहिले भइरहेको यो पुँजीको दोहनले भविष्यमा ठूलो आर्थिक मन्दी वा डलरको संकट निम्त्याउन सक्ने खतरालाई नकार्न सकिँदैन ।