अमेरिका र इरानबीच अप्रत्यक्ष वार्ता सुरु, आणविक विषयमा प्रवेश भएन

एजेन्सी । इरान र अमेरिकाले बुधवार अप्रत्यक्ष वार्ताको एक चरण समाप्त गरेका छन् । त्यसमा स्थायी शान्तितर्फ कुनै प्रगति भएको संकेत देखिएन । बरु दुई हप्ताअघि अन्तरिम सम्झौता घोषणा हुँदा समाधान भइसकेको भनिएका मुद्दाहरूमा नै छलफल केन्द्रित रह्यो ।

छलफलका बारेमा जानकार स्रोतहरूका अनुसार, दुई देशका वार्ताकारहरूले दोहामा दुई दिन बिताउँदै हर्मुज जलयोजकमा सामुद्रिक आवागमन र इरानको रोक्का गरिएको कोष फुकुवा गर्ने विषयमा छलफल गरे । ती प्रारम्भिक सम्झौताका दुई महत्त्वपूर्ण मुद्दाहरू हुन् ।

इरानका दिवंगत सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनेईको अन्त्येष्टिपछि अर्को बैठक हुने कतारको परराष्ट्र मन्त्रालयले जनाएको छ । अन्त्येष्टि जुलाई ९ मा गरिने तय भएको छ ।

दोहाको छलफलले जुन महिनामा युद्ध रोक्न गरिएको समझदारी पत्रसँग सम्बन्धित मुद्दाहरूमा सकारात्मक प्रगति गरेको र स्विट्जरल्यान्डमा भएको शिखर सम्मेलनको उपलब्धिहरूमा आधारित रहेको मन्त्रालयका प्रवक्ताले एक्समा एक पोस्टमार्फत बताएका छन् ।

वाशिङटनमा अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानको आणविक कार्यक्रममा सम्भावित सीमाहरूका बारेमा दुवै पक्षले प्रगति गरिरहेको बताएका छन् । फेब्रुअरीमा उनले इजरायलसँग मिलेर युद्ध सुरु गर्नुको यो मुख्य कारण थियो ।

उनले पत्रकारहरूसँग भने, ‘इरानको निःशस्त्रीकरण राम्रोसँग अगाडि बढिरहेको छ । उनीहरूबीच धेरै राम्रो भेटघाट भएको छ । हेरौं, के हुन्छ ।’

तर स्रोतहरूका अनुसार, प्राविधिक प्रकृतिका यी वार्ताहरूमा आणविक कार्यक्रमको विषय भने उठेन । अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भ्यान्सले उक्त विषयलाई पछि सम्बोधन गरिने बताएका छन् । उनले पत्रकारहरूलाई भने, ‘स्पष्ट रूपमा हामी आणविक मुद्दाका बारेमा चिन्तित छौं र हामी यसबारेमा कुरा गर्न सुरु गर्नेछौं ।’

अमेरिकी र इरानी वार्ताकारहरूले कतारी र पाकिस्तानी मध्यस्थकर्ताहरूसँग छुट्टाछुट्टै बैठकहरू गरेको कतारको परराष्ट्र मन्त्रालयले जनाएको छ ।

नाम नखुलाउने शर्तमा बोल्ने एक स्रोतका अनुसार, ह्वाइट हाउसले उच्चस्तरीय वार्ता भनी प्रचार गरेर यस क्षेत्रमा पठाएका ट्रम्पका ज्वाइँ जेरेड कुश्नर र शीर्ष अमेरिकी दूत स्टिभ विटकफले ती सत्रहरूमा भाग लिएनन् ।

इरानी प्रतिनिधिमण्डलका नेता एवं उप–परराष्ट्रमन्त्री काजेम गरिबाबादीले वार्ता निष्कर्षमा पुगेको बताएका छन् । मतभेदहरू घटाउन सफल भए वा भएनन् भन्नेबारे कुनै पनि पक्षले केही बताएका छैनन् ।

प्रारम्भिक सम्झौताले इरान र अमेरिकालाई हर्मुजको जलयोजकमार्फत जहाज आवागमन पुनः सुरु गर्न अनुमति दिने आह्वान गरेको छ । त्यसले युद्धअघि विश्वको तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास व्यापारको पाँच भागको एक भाग ओगटेको थियो । आवागमन आंशिक रूपमा पुनः सुरु भएको छ तर यो रणनीतिक जलमार्गको स्थिति अझै अस्पष्ट छ र गत साताको अन्त्यमा एक मालवाहक जहाजमाथि इरानी आक्रमणपछि दुई देशले एकअर्कामाथि प्रहार गरेका थिए ।

दुई वरिष्ठ इरानी स्रोतहरूका अनुसार, इरानले बल प्रयोग गरेरै भए पनि जलयोजकमा आफ्नो नियन्त्रणको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त गर्न दृढ संकल्प गरेको छ र प्रारम्भिक सम्झौतामा तोकिएको टोल–मुक्त अवधि सकिएपछि अगस्टको मध्यदेखि जहाजहरूमा कर (टोल) लगाउने कुरा बारम्बार दोहोर्याएको छ ।

बुधबार ट्रम्पले गरेको टिप्पणीले इरानसँगको पूर्ण युद्धमा फर्किने सम्भावनालाई कम आँकेको छ । ‘मलाई लाग्छ उनीहरूले धेरै लामो यात्रा तय गरेका छन्,’ उनले भने ।

ट्रम्पको टिप्पणीपछि तेलको मूल्य चार महिनायताकै न्यून विन्दुमा झरेको छ र विश्लेषकहरूले युद्ध सुरु भएयता पहिलोपटक मूल्य प्रक्षेपणमा कटौती गरेका छन् ।

इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यमले बुधबार एक विदेशी कन्टेनर जहाज इरानी अधिकारीहरूले तोकेको ढुवानी मार्गभन्दा बाहिरको पानीमा फसेको बताएको छ ।

‘हर्मुज पुनः खुल्ने क्रम जारी छ तर यो छिटपुट, अप्रत्याशित र पूर्ण रूपमा पारदर्शी छैन,’ आयल मार्केट एनालाइसिस प्रोभाइडर भान्डा इनसाइट्सकी संस्थापक वन्दना हरिले भनिन् ।

धेरै युरोपेली देशहरूले जलयोजकबाट समुद्री सुरुङ हटाउन सहयोग गर्ने प्रस्ताव गरेका छन् तर जर्मनीका रक्षामन्त्री बोरिस पिस्टोरियसले इरानले अन्य देशहरूसँग सहकार्य गर्न नचाहेको भन्दै आफ्नो देश सहभागी हुने अपेक्षा नगरेको बताएका छन् ।