अमेरिकी नाकाबन्दीलाई चुनौती दिँदै हर्मुजमा चिनियाँ ट्यांकर

एजेन्सी । विश्वको ध्यान अहिले बेइजिङमा भइरहेको अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प र चीनका राष्ट्रपति सी चिनपिङबीचको उच्चस्तरीय शिखर सम्मेलनमा केन्द्रित छ ।

तर, कूटनीतिको यो भव्य मञ्चभन्दा हजारौं माइल टाढा पर्सियाली खाडीको अशान्त पानीमा एउटा यस्तो घटना विकसित भइरहेको छ जसले यी दुई महाशक्तिबीचको वार्ताको दिशा नै बदल्न सक्छ ।

चिनियाँ तेल ट्यांकर युआन ह्वा हुले अमेरिकी जलसेनाले लगाएको नाकाबन्दीलाई सिधै चुनौती दिँदै अगाडि बढेपछि पश्चिम एसिया र पूर्वी एसियाको भूराजनीतिमा नयाँ तरंग पैदा भएको छ ।

चिनियाँ झण्डावाहक तेल ट्यांकर युआन ह्वा हुले हालै हर्मुज जलयोजक पार गरेको छ । यसले इराकको बासरा तेल टर्मिनलबाट कच्चा तेल लोड गरेको छ जुन पर्सियाली खाडीकै सबैभन्दा रणनीतिक तेल सुविधाहरूमध्ये एक मानिन्छ ।

आगामी केही घण्टाहरूमा यो ट्यांकर अमेरिकी जलसेनाले इरानी बन्दरगाहहरूबाट आउने वा जाने जहाजहरूलाई रोक्न खडा गरेको नाकाबन्दी रेखासँग आमनेसामने हुनेछ ।

यो केवल एउटा जहाजको आवतजावत मात्र होइन । यसले इरानको बन्दरगाहमा लगाइएको अमेरिकी नाकाबन्दीको प्रभावकारिता र बेइजिङको सहनशीलताको परीक्षण गरिरहेको छ । विगतका केही दिनहरूमा अमेरिकी जलसेनाले चीनतर्फ जान लागेका अन्य ट्यांकरहरूलाई पनि यही रेखामा रोकेको थियो । यसले इरानमाथि मात्र नभई खाडीबाट हुने विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमै एक प्रकारको काउन्टर–नाकाबन्दी सिर्जना गरेको छ ।

यस ढुवानीमा प्रयोग गरिएको तेल इराकी हो र यसलाई चिनियाँ झण्डावाहक जहाजले बोकेको छ । इराकको इरानप्रति सहानुभूतिपूर्ण दृष्टिकोण छ । त्यहाँबाट तेल ल्याउनुले यस मुद्दालाई अझ जटिल बनाएको छ ।

इरानले हर्मुज जलयोजक भएर जाने जहाजहरूसँग टोल शुल्क माग गरिरहेको सन्दर्भमा यस ट्यांकरका सञ्चालकहरूले सो शुल्क तिरेका छन् वा छैनन् भन्ने स्पष्ट छैन । तर, चिनियाँ झण्डा र इराकी तेलको यस संयोजनले ऊर्जा भूराजनीतिको एउटा नयाँ र शक्तिशाली समीकरणलाई संकेत गर्छ ।

यो घटना यस्तो समयमा भइरहेको छ जब राष्ट्रपति ट्रम्प आफैं बेइजिङमा छन् । अमेरिकी जलसेनाले युआन ह्वा हुलाई रोक्ने, जहाजमा चढ्ने वा कार्गो कब्जा गर्ने प्रयास गर्यो भने यसले तत्कालै एउटा ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय संकट निम्त्याउन सक्छ ।

एकातिर ट्रम्प र सीबीच सम्बन्ध सुधार र व्यापारिक सम्झौताका कुरा भइरहेका छन् भने अर्कोतिर समुद्रमा अमेरिकी बल प्रयोगले बेइजिङमा भइरहेको वार्ताको वातावरणलाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्न सक्छ ।

चीनले आफ्ना १७ जना शीर्ष सीईओहरूलाई ट्रम्पको स्वागतमा उतारेर आर्थिक सहकार्यको हात फैलाएको देखिन्छ । तर, आफ्नै झण्डावाहक जहाजलाई अमेरिकाले रोकेको खण्डमा चीनले यसलाई आफ्नो सार्वभौमसत्ता र ऊर्जा सुरक्षामाथिको सिधा आक्रमणको रूपमा लिनेछ ।

यो संघर्ष तेलको विषयमा मात्र होइन । यो ग्लोबल कमन्स अर्थात् अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्रमा कसको नियन्त्रण चल्छ भन्ने विषयमा हो । अमेरिकाले इरानलाई आर्थिक रूपमा गलाउन खाडीको नाकाबन्दीलाई हतियार बनाएको छ ।

अर्कोतर्फ, चीनले युआन ह्वा हु मार्फत एउटा सन्देश दिन खोजिरहेको छ । अमेरिकी नाकाबन्दीले चीनको ऊर्जा आवश्यकता र उसका व्यावसायिक जहाजहरूको स्वतन्त्रतालाई रोक्न सक्दैन भन्ने सन्देश बेइजिङले दिन खोजेको हो ।

युआन ह्वा हुले सफलतापूर्वक नाकाबन्दी पार गरेमा यसले अमेरिकी नाकाबन्दीको साख गिराउनेछ । तर, अमेरिकाले सैन्यबल प्रयोग गरेमा बेइजिङ शिखर सम्मेलनको सफलता शंकाको घेरामा पर्नेछ ।

यसले के देखाउँछ भने २१औं शताब्दीको महाशक्ति संघर्ष वार्ताको मेचमा मात्र नभई समुद्रको गहिराइ र तेलका पाइपलाइनहरूमा पनि उत्तिकै जटिल ढंगले खेलिँदैछ ।