रुसको श्याडो फ्लीटमा युक्रेनको ड्रोन आक्रमण, के हो संकेत ?

एजेन्सी । आइतबार (३ मे) युक्रेनी सी बेबी समुद्री ड्रोनहरूले नोभोरोसिस्क बन्दरगाहको प्रवेशद्वारमा रहेका रुसका दुईवटा श्याडो फ्लिट ट्यांकरहरूमा प्रहार गरे ।

युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले थर्मल फुटेज सार्वजनिक गर्दै ती आक्रमणहरूको जानकारी दिए र ती जहाजहरूले सक्रिय रूपमा तेल ओसारपसार गरिरहेको तर अब त्यसो गर्न नसक्ने बताए ।

यस घटनामा तेल पोखिएको वा चालक दलका सदस्यहरूको हताहती भएको कुनै खबर आएको छैन । सी बेबी युक्रेनको सुरक्षा सेवाले निर्माण गरेको समुद्री ड्रोन हो जसको प्रति एकाइ लागत करिब २ लाख २१ हजार डलर पर्छ ।

रुसको श्याडो फ्लिटमा अहिले करिब १३ सय ३७ जहाजहरू छन् जसले पश्चिमी बिमा र वित्त प्रणालीभन्दा बाहिर रहेर सञ्चालन हुने रुसी कच्चा तेल ट्यांकरहरूको झण्डै ७२ प्रतिशत हिस्सा ओगट्छन् । मार्च २०२६ मा रुसको समुद्री तेल निर्यात प्रतिदिन ७१ लाख ब्यारल पुगेको थियो जसबाट करिब १९ अर्ब डलर राजस्व संकलन भएको थियो ।

जेलेन्स्कीको १ मे को सम्बोधन अनुसार, रुसी तेल पूर्वाधारमा युक्रेनको निरन्तर आक्रमण अभियानले जनवरीदेखि मे २०२६ को बीचमा रुसलाई कम्तीमा ७ अर्ब डलरको क्षति पुर्याएको छ ।

२ लाख २१ हजार डलरको एउटा ड्रोनले युद्धका लागि कोष जुटाउने एउटा ठूलो फ्लिटका दुईवटा एकाइहरूलाई अक्षम बनाइदियो ।

यसको आर्थिक पक्ष नै यसको वास्तविक कथा हो । सी बेबीको सञ्चालन दायरा सुरुमा १ हजार किलोमिटर थियो । अक्टोबर २०२५ को स्तरोन्नतिले यसलाई १५ सय किलोमिटरभन्दा बढी पुर्याएको छ भने यसको भार क्षमता ८५० बाट बढाएर २ हजार किलोग्राम पुर्याइएको छ ।

यसको अधिकतम गति ९० किलोमिटर प्रति घण्टा छ । यसको बाहिरी भाग रेडारबाट जोगिन सक्ने लो–अब्जर्भेबल कम्पोजिट सामग्रीबाट बनेको छ । यसमा ४०० हर्सपावरको इन्बोर्ड प्रोपल्सनद्वारा सञ्चालित दुईवटा वाटरजेटहरू छन् । यसमा विस्फोटक पदार्थ, रकेट लोन्चर वा अटो–टार्गेटिङ मशिन गनहरू राख्न सकिने मोडुलर पेलोड सेक्सन छ ।

यो प्लेटफर्म पुनः प्रयोग गर्न सकिने र निर्यात गर्न सकिने खालको छ । जेलेन्स्कीले अप्रिल २०२६ मा भनेका थिएः माग भएमा युक्रेनले आफ्ना सहयोगीहरूलाई सबै प्रकारका करिब २ हजारवटा जलसैनिक ड्रोनहरू आपूर्ति गर्न सक्छ ।

यो केवल रक्षासँग सम्बन्धित विषय मात्र होइन । यो एक औद्योगिक विषय पनि हो ।

रुसी तेलमाथि लगाइएको पश्चिमी प्रतिबन्धहरूको सन् २०२२ देखि नै आलोचना हुँदै आएको छ किनकि यसले रुसको निर्यात राजस्वलाई उल्लेख्य रूपमा घटाउन सकेको छैन । प्राइस क्याप (मूल्यको सीमा) प्रणालीमा कमजोरीहरू छन् । जहाजको झण्डा परिवर्तन गर्ने क्रम तीव्र छ ।

भारत र टर्कीका रिफाइनरीहरूले रुसी तेल खपत गरिरहेका छन् । मार्च २०२६ सम्ममा रुसले आफ्नो कच्चा तेल ट्यांकर फ्लिटको २१ देखि २४ प्रतिशत हिस्सालाई रुसी झण्डा अन्तर्गत पुनः वर्गीकृत गरिसकेको थियो जसले गर्दा ती जहाजहरूमा पश्चिमी बिमाको आवश्यकता परेन । कूटनीतिक औजार विगत चार वर्षदेखि सुस्त गतिमा असफल भइरहेको छ ।

तर, सक्रिय सैन्य औजार भने असफल भएको छैन । नोभेम्बर २०२५ मा सी बेबी ड्रोनहरूले टर्की नजिकै एकै अपरेशनमा काइरोस र विराट जहाजहरूलाई अक्षम बनाएका थिए । २९ अप्रिल २०२६ मा तुआपसे नजिकै मार्क्विज जहाजमा प्रहार गरिएको थियो ।

जेलेन्स्कीले सार्वजनिक गरेको रुसको आन्तरिक तथ्यांक अनुसार, नोभोरोसिस्कको कारोबार करिब ३८ प्रतिशतले घटेको छ । मे ३ को नोभोरोसिस्क आक्रमण यस अभियानको पछिल्लो कडी हो जसले समुद्री ड्रोन हार्डवेयरलाई २०२२ यता रुस विरुद्ध प्रयोग गरिएको सबैभन्दा प्रभावकारी प्रतिबन्ध कार्यान्वयन औजारको रूपमा स्थापित गरिदिएको छ ।

सन् १८५७ को कोपेनहेगन सन्धिदेखि विश्वव्यापी सामुद्रिक आवागमनको आधार रहेको आवागमनको स्वतन्त्रताले कुनै पनि सार्वभौम राष्ट्रले अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गमा अर्को देशको झण्डा बोकेका व्यापारिक जहाजहरूलाई एकतर्फी रूपमा रोक्न पाउने छैन भन्ने मान्यता राख्थ्यो ।

युक्रेनले भर्खरै प्रमाणित गरिदिएको छः पर्याप्त ड्रोन उत्पादन क्षमता, स्याटेलाइट लिंक र राजनीतिक इच्छाशक्ति भएका राज्यहरूलाई अब यो व्यवस्थाले रोक्न सक्दैन । सन् १८५७ पछिको संरचना यो अलिखित नियममा टिकेको थियो कि सामुद्रिक व्यापार सुरक्षित छ किनभने यसलाई व्यवस्थित रूपमा अवरोध गर्ने क्षमता कसैसँग छैन ।

तर, २ हजार किलोग्राम पेलोड भएको २ लाख २१ हजार डलरको प्लेटफर्मले लागतको यो समीकरणलाई नै पुनर्लेखन गरिदिएको छ ।

रुसी तेल राजस्व अब त्यस्तो फ्लिटमा निर्भर रहनेछ जसलाई एउटा लक्जरी कारभन्दा सस्तो मूल्य पर्ने हार्डवेयरले अक्षम बनाउन सक्छ । श्याडो फ्लिटको यात्रामा लाग्ने बिमा प्रिमियमको मूल्य बढ्नेछ । रुसी जलसैनिक स्रोतहरू जहाजलाई सुरक्षा दिनमा खर्च हुनेछन् ।

जहाजको झण्डा बदल्ने क्रम झन् बढ्नेछ । त्यसरी नै युक्रेनी उत्पादन र ड्रोनको रेन्ज बढाउने काम पनि तीव्र गतिमा अघि बढ्नेछ ।

दुई शताब्दीदेखि विश्वले भन्दै आयोः प्रतिबन्ध कूटनीतिको एउटा औजार हो । प्रतिबन्ध उत्पादनको एउटा औजार पनि हुन सक्ने युक्रेनले भर्खरै प्रमाणित गरिदियो ।

आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा सस्तो जलसैनिक हतियार अहिले युरोपको सबैभन्दा प्रभावकारी परराष्ट्रनीति औजार बनेको छ ।