डलर कमजोर हुँदा अमेरिकीहरूलाई सबै कुरा महँगो

एजेन्सी । एउटा अदृश्य शक्तिले अमेरिकीहरूको गर्मीको छुट्टीदेखि लिएर हप्ताभरिको खाद्यान्नको बिलसम्म हरेक कुराको लागत बिस्तारै बढाइरहेको छ । त्यो हो, कमजोर अमेरिकी डलर ।

राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प ह्वाइट हाउसमा फर्किएदेखि अन्य प्रमुख मुद्राहरूको तुलनामा डलर करिब १० प्रतिशतले घटेको छ र यस गिरावटले अमेरिकीहरूको खर्च धान्न सक्ने क्षमता सम्बन्धी चिन्तामा भूमिका खेलिरहेको हुन सक्छ ।

कन्जर्भेटिभ झुकाव भएको अमेरिकन इन्स्टिच्युट फर इकोनोमिक रिसर्चका अर्थशास्त्री थोमस स्याभिज भन्छन्, ‘यो एक प्रकारको लुकेको कर हो । तपाईंको डलरले किन्न सक्ने क्षमता अब खुम्चिनेछ ।’

अमेरिकी डलर सूचकांकले अन्य प्रमुख मुद्राहरूको तुलनामा डलरको मापन गर्छ । त्यसले सन् २०२५ को पहिलो ६ महिनामा ५० वर्षभन्दा बढी समययताकै सबैभन्दा ठूलो गिरावट दर्ता गरेको छ । यो गिरावट अझ गहिरिएको त छैन, तर डलर सूचकांक अझै पनि ट्रम्पको कार्यकालको सुरुवातको तुलनामा करिब १० प्रतिशत कम छ ।

बलियो डलरले आयातलाई सस्तो बनाउँछ र मुद्रास्फीति (महँगी) लाई नियन्त्रणमा राख्न मद्दत गर्छ । कमजोर डलरले विदेशी सामानको मूल्य बढाउन सक्छ तर अमेरिकी निर्यातलाई बढावा दिन्छ ।

अमेरिकी राष्ट्रपतिहरूले लामो समयदेखि बलियो डलरको समर्थन गर्दै आएका छन् यद्यपि उनीहरूले कहिलेकाहीँ यस्ता नीतिहरू अपनाए जसले मुद्रालाई तल धकेल्यो । ट्रम्पले बलियो डलरले अमेरिकालाई बेफाइदामा राख्ने र कमजोर डलरले अमेरिकी उद्योगलाई मद्दत गर्ने धारणा राख्दै आएका छन् ।

र ट्रम्पको स्वभाव अनुसार, उनी आफ्नो सन्देशमा निकै स्पष्ट र खरो छन् ।

‘तपाईंले कमजोर डलरबाट धेरै पैसा कमाउनुहुन्छ,’ उनले गत वर्ष भनेका थिए । यो डलरको गिरावट हेर्ने उनको चाहना झल्काउने धेरै सार्वजनिक बयानहरूमध्ये एक थियो ।

कमजोर डलरको फाइदा देख्नेमा ट्रम्प एक्लै छैनन् ।

हालका महिनाहरूमा फिलिप मोरिसदेखि कोका–कोलासम्मका कम्पनीहरूको नाफा सम्बन्धी छलफलहरूमा कमजोर डलरले कसरी मद्दत गर्यो भन्ने कुराहरू सुनिएका छन् । कार्यकारीहरूले अनुकूल मुद्रा प्रभाव जस्ता उच्च व्यवस्थापकीय शब्दहरू प्रयोग गर्दै डलरको गिरावटले अमेरिका बाहिर कसरी अनुकूल परिस्थिति सिर्जना गर्यो र उनीहरूको खुद नाफा बढायो भन्ने उल्लेख गरेका छन् ।

इन्टरकन्टिनेन्टल होटल्सका सीईओ एली मालौफले फेब्रुअरीमा उच्च नाफा र राजस्व घोषणा गर्दै भने, ‘धेरैजसो अवस्थामा हामीसँग कमजोर डलर छ जुन सहयोगी नै साबित भएको छ ।’

विदेशमा व्यापार गर्ने ठूला बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूका लागि कमजोर डलरले ती उत्पादनहरूको बिक्री बढाउन सक्छ जुन अचानक सस्तो हुन पुग्छन् । तर, अमेरिकाका धेरैजसो व्यवसायहरू सिमाना बाहिर सञ्चालित छैनन् । आन्तरिक ग्राहकहरूलाई सेवा दिनेहरूका लागि भने कथा फरक छ, विशेषगरी तिनीहरू सामान आयातमा निर्भर छन् भने ।

लोबस्टर ढुवानी गर्ने व्यवसाय लोबस्टरब्वाइजका संस्थापक ट्राभिस मडेराले आफ्ना केही प्रतिस्पर्धीहरू जस्तो निर्यात गर्दैनन् । बरु आफ्नो ८० प्रतिशत बिक्री अमेरिकीहरूलाई नै गर्छन् ।

‘डलर कमजोर हुँदा निर्यातकहरूलाई फाइदा हुनेछ,’ मडेरा भन्छन् । उनले माछा मार्न प्रयोग गरिने चारो आयात गर्न र क्यानेडियन लोबस्टरहरू किन्न बढी पैसा तिरिरहेका छन् । ‘यी मानिसहरूले हामीमाथि अलिकति दबाब वा फाइदा पाउनेछन् ।’

अमेरिका बाहिर उपस्थिति भएका कम्पनीहरूमा पनि डलरको गिरावटले प्रभाव पार्न सक्छ । धेरै ठूला कम्पनीहरूले मुद्राको जोखिम न्यूनीकरण गर्छन् वा विदेशमा बढी बिक्री बढाउँछन् तर साना व्यवसायहरू प्रायः यस्तो उतारचढावप्रति बढी संवेदनशील हुन्छन् ।

पेन्सिल्भेनियामा आधारित जेन्टेलका सीईओ डेभिड नाभाजिओले ब्यान्डेज र अन्य चिकित्सा सामग्रीहरू बनाउँछन् । उनले ब्राजिल, पाराग्वे, क्यानडा, न्यूजिल्यान्ड र युनाइटेड किंगडममा प्लान्टहरू सञ्चालन गर्छन् । प्रत्येक स्थानमा डलरको मूल्य घटेको छ जसले जेन्टेलको लागत बढाएको छ ।

जेन्टेलले मुद्राको उतारचढावलाई सम्बोधन गर्न केही मूल्यहरू बढाउनुपरेको छ जुन भन्सार शुल्क र युद्धका कारण इन्धनको मूल्यमा भएको वृद्धिसँगै थपिएको अर्को चुनौती हो ।

‘एक वर्षअघि यी कुनै पनि कुरा चिन्ताको विषय थिएनन्,’ उनी भन्छन्, ‘र यसले सधैं उपभोक्तालाई नै चोट पुर्याउँछ ।’

अमेरिकी उपभोक्ताका लागि डलरको गिरावटको यथार्थ वैदेशिक भ्रमणका क्रममा वा अन्तर्राष्ट्रिय विक्रेताबाट सीधा सामान खरिद गर्दा सबैभन्दा बढी प्रस्ट हुन्छ ।

अमेरिकीहरूको प्रमुख वैदेशिक गन्तव्य मेक्सिको जाँदा तपाईंको डलर २०२५ को सुरुवाती समयको तुलनामा पेसोको विरुद्ध करिब १६ प्रतिशत कमजोर भएको छ । अन्यत्र पनि १० देखि १७ प्रतिशतको गिरावट रेकर्ड गरिएको छ जसमा स्वीस फ्रान्क, दक्षिण अफ्रिकी रान्ड, डेनिस क्रोन, स्वीडिस क्रोना र यूरो समावेश छन् ।

अमेरिकामा आयात गरिने सामानहरूमा पनि यसको प्रभाव छ तर त्यसको मापन गर्न गाह्रो छ । अमेरिका जस्ता विकसित देशहरूमा मुद्राको गिरावटको ५ देखि १० प्रतिशत भार मात्र उपभोक्ताहरूमा सारिन्छ भनी धेरै अर्थशास्त्रीहरूले अनुमान गर्छन् ।

तर, मूल्यहरू पहिले नै अन्य कारकहरूबाट प्रभावित हुँदा यो थप तनावको विषय बन्छ ।

कफीलाई नै लिनुहोस् । यो गत वर्ष सबैभन्दा बढी मूल्य बढेका खाद्यान्नमध्ये एक हो । ब्राजिल अमेरिकाका लागि कफीको सबैभन्दा ठूलो स्रोत हो र डलर ब्राजिलियन रियलको तुलनामा करिब १३ प्रतिशतले घटेको छ । विकासोन्मुख अर्थतन्त्रहरूमा मुद्राको उतारचढावले बढी असर पार्न सक्छ ।

कफीको बढ्दो मूल्यमा यसले थोरै मात्र योगदान गरेको भए पनि स–सानो कुरा थपिँदै जाँदा ठूलो भार बन्छ । सरकारी तथ्यांक अनुसार, अमेरिकामा गत वर्ष कफीको मूल्य करिब १९ प्रतिशतले बढेको छ ।

मुद्राको मूल्य निरन्तर परिवर्तन भइरहन्छ । डलरको हालैको गिरावट उल्लेखनीय भए पनि यो ट्रम्पका प्रत्येक पूर्ववर्तीहरूको कार्यकालमा पनि सन् १९७३ मा डलर सूचकांक सिर्जना भएदेखि कैयौंपटक तल्लो स्तरमा पुगेको थियो ।

हार्वर्ड विश्वविद्यालयका अर्थशास्त्री र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषका पूर्व मुख्य अर्थशास्त्री केनेथ रोगोफका अनुसार, ट्रम्पका धेरै नीतिहरू डलरका लागि क्यान्सर जस्तै भए पनि उनी जो सुकै सत्तामा भए पनि डलर घट्ने निश्चित नै थियो भन्ने ठान्छन् ।
‘डलर १५ वर्षदेखि लगातार वृद्धिको अवस्थामा थियो,’ उनले भने, ‘मेरो विचारमा डलर अझै पनि अत्यधिक महँगो छ र अर्को पाँच वा ६ वर्षमा यो १५ प्रतिशतले घट्न सक्छ ।’

यसले अमेरिकी उपभोक्ताहरूका लागि के अर्थ राख्छ ? रोगोफका अनुसार, उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्य बढ्ने सम्भावना छ, विशेषगरी इन्धनको मूल्यमा इरान युद्धको प्रभावका कारण ।

‘डलरको अवस्था जे सुकै भए पनि,’ उनी भन्छन्, ‘ती वस्तुहरूको मूल्य बढ्ने नै छ ।’