काठमाडौं। आगामी अप्रिल १५ मा पहिलोपटक मनाउन लागिएको ‘अन्तर्राष्ट्रिय आरोग्य (वेलनेस) दिवस’ को तयारीलाई तीव्र बनाइएको छ। जसअन्तर्गत संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयमा बिहीबार बसेको उच्चस्तरीय आरोग्य दिवस आयोजक समितिको बैठकले अप्रिल १५ (२०८२ वैशाख २ गते) देशभरका ७५३ वटै स्थानीय तह र सातै प्रदेशमा प्रभावकारी, सहभागितामूलक र दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने गरी दिवस मनाउने निर्णय गरेको छ।
बैठकमा सहभागीहरूले आरोग्य दिवसलाई औपचारिक कार्यक्रममा मात्र सीमित नगरी राष्ट्रिय अभियानका रूपमा अघि बढाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। पर्यटनमन्त्री खडक बहादुर पौडेल (गनेश) आरोग्यलाई राष्ट्रिय गौरव, जनजीविका र दीर्घकालीन विकाससँग जोड्नुपर्ने बताए।
मन्त्री पौडेलले योग र ध्यानका गुरु भगवान् शिव भएको उल्लेख गर्दै योग परम्परासँग जोडिएको पवित्र स्थल पशुपतिनाथको सन्दर्भ उठाउँदै वेलनेसलाई केवल प्रचारमा सीमित नराखी जनजीवनको हिस्सा बनाउनुपर्नेमा जोड दिए। उनले भने, ‘नागरिकमा बढ्दो निराशा अन्त्य गर्न र राष्ट्रिय गौरव जोगाउन वेलनेस आवश्यक छ।’
उनले भने ‘हामीले वेलनेस पर्यटन अरूलाई बेच्नुअघि आफ्नै मौलिक मूल्य चिन्नुपर्छ। यो सुरुवात मात्र हो, लामो यात्रा बाँकी छ। तर आधारभूत संरचना, मौलिकता र हाम्रो पहिचान जोगाउँदै अघि बढ्न सके वेलनेस नेपालको समृद्धिको नयाँ आधार बन्नेछ।’
प्रतिनिधिसभा सदस्य प्रशान्त उप्रेतीले वेलनेसलाई नेपालको आध्यात्मिक परम्परा र सांस्कृतिक मौलिकतासँग जोडेर अघि बढाउनुपर्ने सुझाव दिए। उनले कार्यक्रमलाई प्रभावकारी बनाउन परम्परागत सोचभन्दा फरक र परिणाममुखी दृष्टिकोण आवश्यक रहेको उल्लेख गरे।
निरोगी जीवन र स्वस्थ समाज निर्माणमा टेवा पुऱ्याउने वेलनेसलाई दीर्घकालीन रूपमा मुलुकको आर्थिक तथा सामाजिक रूपान्तरणसँग जोड्नुपर्ने उनको धारणा थियो। उनले थपे, ‘वेलनेसलाई व्यवहारमा उतार्न हामीले क्षेत्रगत ढाँचामा काम गर्नुपर्छ। विद्यालयमा ध्यान अभ्यास, होटल क्षेत्रमा स्वस्थ खानपान र हिमाली क्षेत्रमा ‘माइन्डफुलनेस’ सँग जोडिएका गतिविधिले छोटो समयमै व्यापक सन्देश दिन सक्छन्।’
मन्त्रालयका सचिव मुकुन्दप्रसाद निरौलाले आरोग्यलाई नेपालको सफ्ट पावरका रूपमा प्रयोग गर्न सकिने उल्लेख गर्दै भने, ‘यो केवल एक दिवस मात्र होइन, नेपालको मौलिक ज्ञान, संस्कृति र जीवनशैलीलाई विश्वभर फैलाउने ऐतिहासिक अवसर हो। आजको बैठकमार्फत जिम्मेवारी बाँडफाँट गर्दै कार्यान्वयनको पक्षलाई स्पष्ट पारिएको छ।’
नेपाल पर्यटन बोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) ले वेलनेस पर्यटन नेपालको प्रमुख सम्भावना भएको उल्लेख गर्दै भने, ‘नेपालको प्राकृतिक र सांस्कृतिक सम्पदाले हामीलाई विश्वस्तरमा प्रतिस्पर्धी बनाएको छ। अब वेलनेस पर्यटनका उत्पादन विकास, प्याकेजिङ र प्रवर्द्धनलाई सशक्त बनाउँदै नेपालको आम्दानीको मुख्य धारा बनाउने समय आएको छ। त्यसका लागि हामीले देशभित्र र बाहिर यस दिवसलाई भव्यताका साथ मनाउनु आजको आवश्यकता हो।’
वेलनेस पर्यटनका सम्भावना र अवसरबारे प्रस्तुति दिँदै सुदीप बैजुले नेपाललाई विश्वकै प्रमुख वेलनेस गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिने उल्लेख गरे। उनले योग, आयुर्वेद, ध्यान र आध्यात्मिक अभ्यासजस्ता मौलिकतालाई प्रभावकारी रूपमा प्रवर्द्धन गर्न सके उच्च खर्च गर्ने पर्यटक आकर्षित गर्न सकिने बताए।
जीवन विज्ञानका संस्थापक सदस्य एलपी भानु शर्माले वेलनेस जीवन जिउने कला भएको उल्लेख गर्दै यो विश्वले खोजेको र नेपालले दिन सक्ने मुख्य विषय भएको बताए।
नेपालको प्रस्तावमा संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाले अप्रिल १५ लाई ‘अन्तर्राष्ट्रिय आरोग्य दिवस’ का रूपमा घोषणा गरेको थियो, जुन नेपालका लागि एक महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक उपलब्धि मानिएको छ।
यस निर्णयले स्वास्थ्यलाई केवल रोगको अनुपस्थिति मात्र नभई शारीरिक, मानसिक, सामाजिक तथा वातावरणीय सन्तुलनका रूपमा परिभाषित गर्दै समग्र आरोग्य को अवधारणालाई विश्वस्तरमा सुदृढ बनाउन टेवा पुऱ्याउनेछ।
नेपालको कुल पर्यटन आम्दानी ६१२ मिलियन अमेरिकी डलर रहेकोमा वेलनेस पर्यटनको हिस्सा २५ मिलियन डलर (करिब ४ प्रतिशत) रहेको छ।
प्रतिक्रिया