इरानमा स्थल आक्रमण गर्ने अमेरिकाको तयारी ?

काठमाडौं । अमेरिकी सेनाको ८२औं एयरबोर्न डिभिजनका करिब १ हजार सैनिकहरूलाई पश्चिम एसियामा तैनाथ गर्ने घोषणाले विश्वव्यापी भूराजनीतिक परिदृश्यमा चिन्ता उत्पन्न गरेको छ ।

यी प्याराट्रुपरहरू मुख्यतया इमिडिएट रेस्पोन्स फोर्सका हिस्सा हुन् । अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्डको जिम्मेवारी क्षेत्रमा जान तयार हुँदै गर्दा यो कदम इरानमाथि योजनाबद्ध स्थलगत आक्रमणको आरम्भ हो कि रणनीतिक दबाब दिने उद्देश्यले मात्र चालिएको कदम हो भन्ने विषयमा विश्लेषकहरूमा मतैक्य छैन ।

८२औं एयरबोर्न कुनै सामान्य पैदल सेना एकाइ होइन । तिनीहरू सेनाको अग्रपंक्तिमा रहन्छन् जसलाई प्यारासुटको माध्यमबाट दुश्मनको क्षेत्रमा द्रुत गतिमा प्रवेश गर्न र महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारहरू कब्जा गर्न विशेष तालिम दिइएको हुन्छ ।

युद्धको मैदानमा उनीहरूको तैनाथीबाट पेन्टागनले गम्भीर परिस्थितिको तयारी गरिरहेको संकेत गर्छ । उक्त तयारीका लागि समुचित गति, लचकता र आक्रमणको बीचमा रणनीतिक स्थलहरू नियन्त्रणमा लिने क्षमता आवश्यक हुन्छ ।

हुन त एक हजार सैनिकहरू इरान जस्तो विशाल राष्ट्र कब्जा गर्नका लागि निकै कम हुन् तर तिनीहरू कुनै निश्चित रणनीतिक सम्पत्ति कब्जा गर्न वा सर्जिकल स्ट्राइकका लागि उपयुक्त सुरक्षाबल हुन् । यसैकारण धेरै विश्लेषकहरूले पर्सियाली खाडी र इरानको आर्थिक जीवनरेखाका रूपमा रहेको खार्ग टापुमा ध्यान केन्द्रित गरिरहेका छन् ।

अमेरिकी विशेष बल खार्ग टापुमा परिचालन गरिन सक्छ । त्यो टापु इरानको तेल पूर्वाधारको प्रमुख केन्द्र हो । उत्तरपूर्वी पर्सियाली खाडीमा अवस्थित खार्ग टापुले इरानको कच्चा तेल निर्यातको झण्डै ९० प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ ।

अमेरिकाका लागि खार्ग टापु कब्जा गर्नु वा त्यसलाई निष्क्रिय पार्नु इरानको अर्थव्यवस्थाको स्विच बन्द गरे जस्तै हुनेछ । त्यसले इरानी सरकारलाई आर्थिक रूपमा टाट पल्टाउनेछ र उसको सेना तथा क्षेत्रीय प्रोक्सीहरूलाई कोष उपलब्ध गराउने क्षमता खोस्नेछ ।

यस टापुमा प्याराट्रुपरहरू खसाल्नाले पर्सियाली खाडीमा बिछ्याइएका सुरुङ र समुद्री किनारका सुरक्षाहरू छल्न सकिन्छ । ती सुरुङ जलसैनिक अवतरणका लागि ठूलो चुनौती हुन् । हुन त अमेरिकी वायुसेनाले खार्ग टापुका एयर डिफेन्स र सामुद्रिक सुरुङमा आक्रमण गरी स्थल सैन्य अभियानको रणभूमि तयार पारिसकेको रिपोर्टहरू पनि आएका छन् ।

तैपनि यस्तो कदम अत्यन्त जोखिमपूर्ण हुनेछ । ८२औं एयरबोर्नले टर्मिनल कब्जा गर्न सफल भए पनि तिनीहरू इरानी भूमिबाट प्रहार गरिने मिसाइल र ड्रोनहरूको सजिलो निशाना बन्नेछन् किनकि इरानी मुख्यभूमि त्यहाँबाट धेरै नजिक छ ।

सैन्य विज्ञहरूका अनुसार, स्थल आक्रमण सफल हुनका लागि लाखौं सैनिक र धेरै वर्षको प्रतिबद्धता आवश्यक पर्छ । अमेरिकी जनता र राजनीतिक नेतृत्वले हालको अवस्थामा त्यस्तो लामो सैन्य अभियानलाई समर्थन गर्ने सम्भावना कम छ

त्यसोभए खार्ग टापुमा चलाइने कारबाही वास्तवमै व्यावहारिक छ त ? कि यो इरानलाई रक्षात्मक अवस्थामा पुर्याउन अपनाइएको रणनीति मात्र हो ? यी प्रश्नहरूको उत्तर स्पष्ट छैन ।

हुन त इरानको आणविक सामग्रीलाई भौतिक रूपमा सुरक्षित पार्न आवश्यक रहेको भनी अमेरिकाका विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले संकेत गरेका छन् । ८२औं एयरबोर्न र आर्मी रेन्जरहरूले इरानका नातान्ज वा फोर्दो जस्ता आणविक केन्द्रमा पुगेर आणविक सामग्री हात पार्ने मिसन पनि सञ्चालन गर्न सक्छन् ।

तर, अमेरिकाले इरानमाथि पूर्णस्तरको आक्रमणको तयारी गरिरहेको हो भने त्यहाँको कठिन भूगोल र विशाल जनसंख्याको कठोर वास्तविकतालाई बिर्सन मिल्दैन । इरान ९ करोडभन्दा बढी जनसंख्या भएको विशाल र दुर्गम पहाडहरू भएको देश हो । यसको भूगोलले गर्दा यो इराक वा अफगानिस्तान भन्दा धेरै फरक र कठिन चुनौती हो ।

यस्तो कठिन भूभाग र गहिरो राष्ट्रवादी जनसंख्या भएको राष्ट्रमा आक्रमण गर्नु ठूलो र आत्मघाती काम हुन सक्ने इतिहासले देखाएको छ । इरानको क्षेत्रफल इराकको भन्दा लगभग चार गुणा ठूलो छ र यसको भूभाग जाग्रोस र अल्बोर्ज पहाडी श्रृंखलाले घेरिएको छ । त्यसले रक्षात्मक सेनाका लागि प्राकृतिक किल्लाको काम गर्छ ।

सैन्य विज्ञहरूका अनुसार, स्थल आक्रमण सफल हुनका लागि लाखौं सैनिक र धेरै वर्षको प्रतिबद्धता आवश्यक पर्छ । अमेरिकी जनता र राजनीतिक नेतृत्वले हालको अवस्थामा त्यस्तो लामो सैन्य अभियानलाई समर्थन गर्ने सम्भावना कम छ ।

तसर्थ, ८२औं एयरबोर्नको सानो टुकडीको तैनाथी पूर्ण स्तरको आक्रमणको सुरुवात नभई कुनै विशिष्ट उद्देश्यका लागि वा अमेरिकी स्वार्थको रक्षाका लागि परिचालन गरिएको द्रुत प्रतिक्रिया बल हुन सक्छ । हुन पनि ट्रम्प प्रशासनका अधिकारीहरूले विगतको जस्तो फरेभर वार्समा फस्ने कुनै सोच नरहेको बताइरहेका छन् ।

इरानमाथि स्थल आक्रमणमा विवेक र सावधानी अपनाउनुपर्ने हुन्छ । इरानी भूमिमा कुनै पनि किसिमको स्थल आक्रमण रणनीतिक भूल हुने धेरैजसो सैन्य विज्ञहरू तर्क गर्छन् । इराकको समथर मैदानको विपरीत इरानको भूगोलले रक्षा गर्ने पक्षलाई फाइदा गर्छ ।

यसबाहेक इरानी जनता कठोर शिया शासनका विरुद्ध आक्रोशित र आन्तरिक राजनीतिक मामिलामा विभाजित भए पनि विदेशी हस्तक्षेप विरुद्ध सधैं एकजुट हुने गरेका छन् । इरानी माटोमा अमेरिकी सेनाको उपस्थिति भएमा त्यहाँ ठूलो राष्ट्रवादी लहर उठ्नेछ र त्यसले बहालवाला सरकारका आलोचकहरूलाई पनि अमेरिकाविरोधी बनाउन सक्छ ।

स्थल आक्रमणले कहिल्यै समाप्त नहुने युद्धको रूप लिन सक्छ जसको लागत पश्चिम एसियामा विगतमा भएका युद्धहरू भन्दा धेरै गुणा बढी हुनेछ । यसले हर्मुज जलयोजकलाई सधैंका लागि बन्द गरेर विश्वव्यापी अर्थतन्त्रलाई अस्थिर बनाउन सक्छ । यस दृष्टिले हेर्दा स्थल आक्रमण रणनीतिक समाधान नभई विनाशकारी दाउ जस्तो देखिन्छ ।

इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी), नियमित इरानी सेना र अन्य अर्धसैनिक बलहरूले दशकौंदेखि ठ्याक्कै यही परिस्थितिको लागि तयारी गरेका छन् । इरानको सैन्य सिद्धान्त विषम युद्ध (एसिमेट्रिक वारफेयर) र मोजाइक डिफेन्समा आधारित छ ।

आईआरजीसीले विकेन्द्रीकृत कमान्ड संरचना विकास गरेको छ जुन केन्द्रीय नेतृत्व ध्वस्त हुँदा पनि सक्रिय रहन सक्छ । अहिले भइरहेको युद्धले त्यसलाई प्रमाणित गरेको छ । आयातोल्लाह खामेनेई र शीर्ष नेतृत्वको सफाया भए पनि इरानले प्रत्याक्रमण जारी राखेको छ ।

खार्ग टापु वा अन्य कतै अमेरिकी सेना उत्रियो भने इरानी सेनाले सयौं आत्मघाती ड्रोन र सटीक मिसाइलहरू प्रयोग गरेर अमेरिकाको जलसैनिक जहाज र प्याराट्रुपरहरूलाई निशाना बनाउने सम्भावना छ

अमेरिकी सेना इरानमा अवतरण भयो भने उनीहरूले परम्परागत सेनासँग मात्र लड्नुपर्ने हुँदैन । उनीहरूले हजारौं चोटको युद्धको (वार अफ ए थाउजेन्ड कट्स) सामना गर्नुपर्नेछ । त्यसअन्तर्गत पर्सियाली खाडीमा हजारौं द्रुत आक्रमण गर्ने डुंगाहरू, अत्याधुनिक जहाजनिरोधी मिसाइलहरू र हवाई आक्रमणबाट बच्न जमिनमुनि बनाइएका विशाल मिसाइल शहरहरू समावेश छन् ।

आईआरजीसीको कुद्स फोर्सले लेबननमा हिजबुल्लाह, इराक र सिरियाका विभिन्न मिलिसियाहरू र यमनमा हुतीहरूलाई सक्रिय बनाएर पश्चिम एसियाभरिका अमेरिकी सैन्य आधार र सहयोगीहरूमाथि आक्रमण सुरु गर्नेछ । त्यसले स्थानीय संघर्षलाई क्षेत्रीय युद्धमा परिणत गर्नेछ ।

इरानी प्रतिशोधको रणनीति उसको सिमानामा मात्र सीमित छैन । इरानी भूमिमा हुने कुनै पनि आक्रमणको परिणामस्वरूप विश्वभरि रहेका अमेरिकी केन्द्रहरूमाथि प्रहार गरिने आईआरजीसीले स्पष्ट पारेको छ ।

यसमा अमेरिकी पूर्वाधारमा साइबर आक्रमण र हर्मुज जलयोजकमा व्यापारिक जहाजहरूलाई निशाना बनाउने सम्भावना समावेश छ । इरानले वर्षौंदेखि आफ्नो ब्यालिस्टिक मिसाइल र ड्रोन क्षमतालाई परिष्कृत गर्दै आएको छ जुन अहिले यस क्षेत्रमै सबैभन्दा उन्नत मानिन्छ । यी प्रणालीहरू आधुनिक मिसाइल रक्षा प्रणालीलाई विफल पार्नका लागि ठूलो संख्यामा प्रहार गर्नका लागि डिजाइन गरिएका छन् ।

खार्ग टापु वा अन्य कतै अमेरिकी सेना उत्रियो भने इरानी सेनाले सयौं आत्मघाती ड्रोन र सटीक मिसाइलहरू प्रयोग गरेर अमेरिकाको जलसैनिक जहाज र प्याराट्रुपरहरूलाई निशाना बनाउने सम्भावना छ । अमेरिकी सेनालाई धेरै क्षति पुर्याएर अमेरिकाको राजनीतिक इच्छाशक्ति टुटाउने आईआरजीसीको लक्ष्य हो ।

इरानी मुख्यभूमिको रक्षा गर्न नियमित इरानी सेना वा आर्टेशले पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ । आईआरजीसीले छापामार र वैचारिक युद्धमा ध्यान केन्द्रित गर्दा आर्टेशले ट्यांक र पहाडी पैदल सेना सहितको परम्परागत ठूला डिभिजनहरू सम्हाल्छ । उनीहरूलाई उच्च भूभाग कब्जा गर्ने र अमेरिकी सेनालाई अगाडि बढ्नबाट रोक्ने जिम्मेवारी दिइनेछ ।

आईआरजीसीको अनियमित रणनीति (इरेगुलर ट्याक्टिक्स) र आर्टेशको परम्परागत रक्षात्मक स्थितिले गर्दा अमेरिकी सेनाका लागि इरानभित्र छिर्न निकै कठिन हुनेछ ।

यसबाहेक, इरानको बसिज अर्धसैनिक बलले लाखौं स्वयंसेवकहरू परिचालन गर्न सक्छ । त्यसले नागरिक रक्षा र सरकार विरोधी अभियानको दमनका लागि जनशक्तिको अभाव हुन दिने छैन । यसको अर्थ हुन्छ– इरान कब्जा गर्न खोज्ने सेनाले हरेक शहर र गाउँमा निरन्तर प्रतिरोधको सामना गर्नुपर्नेछ ।

कूटनीतिक र अन्तर्राष्ट्रिय दृष्टिकोणबाट ८२औं एयरबोर्नको तैनाथीलाई कतिपयले दबाबमूलक कूटनीतिका रूपमा हेरेका छन् । इरानको ढोकैमा उच्च क्षमताका लडाकु सैनिकहरू राखेर अमेरिकाले इरानी नेतृत्वलाई वार्ताको टेबुलमा फर्काउन वा उनीहरूलाई थप उत्तेजक कार्यहरू गर्नबाट रोक्न खोजेको हुन सक्छ । तेहरानको नजरमा ८२औं एयरबोर्नको आगमन अस्तित्वमाथिको खतरा हो जसको प्रतिकार गर्न उनीहरू बाध्य छन् ।

यसले यस्तो खतरनाक चक्र सिर्जना गर्छ जहाँ दुवै पक्षले आफूलाई सुरक्षित राख्न थप सेना परिचालन गर्छन् । यसले गर्दा सानो गल्तीले पनि ठूलो युद्ध निम्त्याउन सक्छ ।

अमेरिकी सेनाको पछिल्लो गतिविधिको जवाफमा आईआरजीसीले आफ्नो तयारीको स्तर बढाएको अन्तर्राष्ट्रिय गुप्तचर निकायका रिपोर्टहरूले संकेत गरेका छन् । भूउपग्रह तस्बिरहरूले पनि इरानका मिसाइल साइटहरू र तटवर्ती जलसैनिक आधारहरूमा बढ्दो गतिविधि देखाएका छन् ।

यी अमेरिकी प्याराट्रुपरहरू सम्भवतः खार्ग टापु सुरक्षित गर्ने वा क्षेत्रीय सहयोगीहरूको रक्षा गर्ने जस्ता विशिष्ट र सीमित उद्देश्यका लागि तैनाथ गरिएका हुन्

इरानले खोर्दाद–१५ र बाबर–३७३ जस्ता आफ्ना सबैभन्दा उन्नत वायुरक्षा प्रणालीहरूलाई प्रमुख आर्थिक र सैन्य केन्द्रहरूको रक्षा गर्नका लागि तैनाथ गरेको रिपोर्टहरू पनि आएका छन् । इरानी सेनाले आक्रमणको प्रतीक्षा मात्र गरिरहेको नभई अमेरिकी घुसपैठलाई कडा जवाफ दिन युद्धको मैदान तयार पारिरहेको यसले देखाउँछ ।

यस गतिरोधको मनोवैज्ञानिक पक्ष पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ । युद्धरत दुवै पक्षले आफ्नो दृढ संकल्प देखाउन वाग्युद्ध समेत लडिरहेका छन् ।

८२औं एयरबोर्न डिभिजनका १ हजार सैनिकको तैनाथी महत्त्वपूर्ण घटना भए पनि यो इरानमाथि पूर्ण आक्रमणको संकेत हो भनिहाल्न मिल्दैन । यस्तो आक्रमणका लागि आवश्यक लजिस्टिक र रणनीतिक चुनौतीहरू धेरै छन् ।

यी अमेरिकी प्याराट्रुपरहरू सम्भवतः खार्ग टापु सुरक्षित गर्ने वा क्षेत्रीय सहयोगीहरूको रक्षा गर्ने जस्ता विशिष्ट र सीमित उद्देश्यका लागि तैनाथ गरिएका हुन् ।

तर, यो कदम पनि धेरै जोखिमपूर्ण छ । इरानको रक्षा तयारी, उसको प्रतिशोध लिने क्षमता र कठिन भूगोलले कुनै पनि सैन्य अभियानलाई खतरनाक बनाउँछ । अहिलेको सैन्य गतिविधिले दुवै पक्ष यसभन्दा पनि खराब परिस्थितिको लागि तयार भइरहेको देखाउँछ ।