प्रतिबन्धित तेल बोकिरहेका तेल ट्यांकरमाथि अमेरिकाको कारवाही, रुससँग मागे सुरक्षा

एजेन्सी । विश्वभर अवैध तेल ढुवानी गर्ने ट्यांकरहरूको गोप्य बेडा (डार्क फ्लीट) ले भेनेजुएलाको व्यापारमा संलग्न जहाजहरूलाई अमेरिकाले जफत गर्न थालेपछि रुसी झण्डाको सुरक्षा खोज्न थालेका छन् ।

स्टारबोर्ड म्यारिटाइम इन्टेलिजेन्सको तथ्यांक अनुसार, गत महिनाको सुरुदेखि कम्तीमा २६ जहाजहरूले आफ्नो दर्ता रुसमा सारेका छन् । डिसेम्बर १० मा भेनेजुएलाको तटमा अमेरिकाले स्किपर सुपरट्यांकर कब्जा गरेपछि धेरैजसो दर्ता परिवर्तन भएका हुन् । यो नोभेम्बरमा ६ वटा र अघिल्ला पाँच महिनामा केवल १४ वटाको तुलनामा ठूलो वृद्धि हो ।

रुसी, इरानी र भेनेजुएलाको तेल ढुवानी गर्ने झण्डै १५ सय ट्यांकरहरूमध्ये करिब १३ प्रतिशत पहिले नै मस्कोमा दर्ता भइसकेका छन् जबकि बाँकी सामान्यतया पानामा, गिनी र कोमोरोस जस्ता साना देशहरूको झण्डामुनि सञ्चालन भइरहेका छन् । नक्कली झण्डा प्रयोग गर्नु पनि डार्क फ्लीटको सामान्य रणनीति हो । त्यसले जहाजहरूलाई वैध देखाएर नियमहरूको पालना गर्नबाट बच्न मद्दत गर्छ ।

युनाइटेड अगेन्स्ट न्युक्लियर इरान (डार्क फ्लीटलाई पछ्याउने एक पैरवी समूह) का वरिष्ठ सल्लाहकार चार्ली ब्राउनका अनुसार, जहाज मालिकहरूले रुसबाट राजनीतिक संरक्षण पाइने आशामा रुसी दर्तातर्फको कदम चालेका हुन् ।

‘यसले अवैध डार्क–फ्लीट सञ्जालहरूका लागि नयाँ सम्भावित समाधान प्रस्ताव गर्न सक्छ तर यसले जोखिम पनि बढाउँछ,’ उनले भने, “किनभने प्रतिबन्धहरू छल्नु अब केवल समुद्री अनुपालनको समस्या मात्र नभई राज्यको संरक्षण र भूराजनीतिक जोखिमहरू समावेश भएको रणनीतिक चुनौती बनेको यसले जोड दिन्छ ।’

ती जोखिमहरू सन् २०२४ मा अमेरिकाले प्रतिबन्ध लगाएको बेला १ नामक जहाजको खोजीका क्रममा देखिएका थिए । उक्त जहाज सुरुमा डिसेम्बरको मध्यतिर भेनेजुएला नजिकै पक्राउ हुनबाट जोगिएको थियो । त्यसपछि त्यो उत्तरतिर लाग्यो, गायानाको नक्कली दर्ताबाट रुसी झण्डामा परिवर्तन भयो र आफ्नो नाम मारिनेरा राख्यो । त्यहाँ चालक दलले जहाजको बाहिरी भागमा मस्कोको तीनवटा रंग भएको झण्डा समेत पेन्ट गरेका थिए ।

यो खोजीले वाशिङटन र मस्कोबीच प्रत्यक्ष द्वन्द्वको डर उत्पन्न गराएको थियो । यस विषयमा जानकार रहेका र संवेदनशीलताका कारण नाम नबताउन चाहने व्यक्तिहरूका अनुसार, एक रुसी जलसेनाको जहाज मारिनेरालाई सुरक्षा दिन जाँदै थियो तर अमेरिकी सेनाले गत हप्ता आइसल्यान्डको दक्षिणमा सुपरट्यांकरमा प्रवेश गर्नुअघि त्यो पर्याप्त नजिक पुग्न सकेन ।

अमेरिकाले अहिले भेनेजुएलाको तेल व्यापारमा संलग्न पाँचवटा ट्यांकरहरू जफत गरिसकेको छ र राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानी सामान किन्ने देशहरूमा महसुल लगाउने पछिल्लो धम्की दिएसँगै तेल व्यापारी र जहाज मालिकहरूले ह्वाइट हाउसले इस्लामिक गणतन्त्र इरानबाट कच्चा तेल बोक्ने जहाजहरूलाई निशाना बनाउँछ कि भनेर हेरिरहेका छन् ।

हालै झण्डा परिवर्तन गरेका २६ वटा ट्यांकरहरूको इतिहास र भौगोलिक फैलावटले बढ्दो जोखिमलाई चित्रण गर्छ । तिनीहरू हाल बाल्टिक सागरदेखि स्वेज नहर र पहेंलो सागरसम्म विश्वभरि अवस्थित छन् तर कतिपयले आफ्नो स्थान लुकाउन गलत जानकारी दिइरहेका हुन सक्छन् ।

ती सबै कम्तीमा एउटा पश्चिमी सरकारद्वारा प्रतिबन्धित छन् । तिनीहरूका वर्तमान वा पूर्व मालिक वा प्रबन्धकहरूमध्ये केही नामहरू बारम्बार आइरहन्छन् । आठवटा जहाजहरू हङकङमा रहेको संस्था ग्लोरी शिपिङ एचके लिमिटेडसँग सम्बन्धित छन् । रुसमा दर्ता भएका कम्पनीहरू न्यु फ्लीट लिमिटेड र नर्थ फ्लीट लिमिटेड प्रत्येकलाई तीनवटा जहाजको नयाँ मालिकको रूपमा सूचीकृत गरिएको छ र तिनीहरूको ठेगाना सेन्ट पिटर्सबर्गमा रुसी राज्यको स्वामित्वमा रहेको शिपिङ लाइन सोभकोमफ्लोटको एकाइ रहेको भवनमा नै देखिएको छ ।

कुनै देशको झण्डा दर्ताले उक्त देशलाई समुद्री कानून, सुरक्षा र वातावरणीय मापदण्डहरूको पालना गराउन जहाजको परिचालक निकाय बनाउँछ । तर, केही राष्ट्रहरूले यो काम व्यावसायिक संस्थाहरूलाई सुम्पने गर्छन् । झण्डाले एक राहदानीको रूपमा पनि काम गर्दछ जसले जहाजलाई विश्वभरका मित्रवत बन्दरगाहहरूमा पहुँच प्रदान गर्छ ।

२६ वटा झण्डा परिवर्तन गर्ने जहाजहरूलाई तिनीहरूले दूरसञ्चारका लागि नयाँ ९ अंकको नम्बरका साथ प्रसारण सुरु गरेको दिनको आधारमा अवलोकन गरिएको थियो । यो नम्बरलाई समुद्री मोबाइल सेवा पहिचान वा एमएमएसआई भनिन्छ । यसलाई झण्डा दर्ता गर्ने निकायद्वारा जारी गरिन्छ र जहाजले झण्डा परिवर्तन गरी प्रसारण सुरु गर्नेबित्तिकै यसलाई तुरुन्तै अवलोकन गर्न सकिन्छ । रुसका लागि एमएमएसआई २७३ बाट सुरु हुन्छ ।

‘वास्तवमा यो डार्क–फ्लीट ट्यांकरहरूको निरन्तर र विश्वव्यापी झण्डा परिवर्तनको कथा हो,’ स्टारबोर्ड म्यारिटाइम इन्टेलिजेन्सका समुद्री क्षेत्र विश्लेषक मार्क डगलसले भने, ‘यो संख्या यतिमा नै रोकिने सम्भावना छैन ।’