एजेन्सी । अमेरिका अहिले इरानसँग उच्च–तीव्रताको युद्ध लडिरहेको छ । तर, विडम्बना के छ भने यस युद्धका लागि आवश्यक सैन्य आपूर्ति शृंखला भने पूर्ण रूपमा चीनको नियन्त्रणमा छ ।
यो स्थिति ट्रम्प प्रशासनको व्यापार नीतिको सबैभन्दा ठूलो रणनीतिक असफलताका रूपमा देखिएको छ । चीनसँगको व्यापार युद्ध सुरु हुनुअघि अमेरिकाले आफ्नो आवश्यकताको करिब ७० प्रतिशत दुर्लभ खनिज पदार्थ चीनबाट आयात गर्थ्यो ।
अहिले त्यो आयात ठप्प प्रायः छ र चीनको विकल्पमा अर्को कुनै स्रोत तयार भइसकेको छैन । चीनले विश्वको ६० प्रतिशत दुर्लभ खनिज उत्खनन र ९० देखि ९९ प्रतिशतसम्म प्रशोधनमा आफ्नो एकाधिकार कायम गरेको छ ।
अमेरिकाको रक्षा मन्त्रालय (पेन्टागन) ले करिब १ अर्ब डलरका खनिजहरू भण्डारण गर्ने प्रयास गरिरहेको भए पनि यो भण्डारले रक्षा मागको केही हप्ता मात्रै धान्न सक्ने अवस्था छ ।
इट्रियम, डिस्प्रोसियम र टर्बियम जस्ता दुर्लभ खनिजहरू सामान्य धातु मात्र होइनन् । यी एफ–३५ लडाकु विमान, टोमाहक मिसाइल र पेट्रियट इन्टरसेप्टरहरू निर्माणका लागि नभई नहुने आधारभूत तत्त्व हुन् ।
एउटा मात्र टोमाहक वा पेट्रियट मिसाइल बनाउन सयौं ग्राम दुर्लभ खनिज आवश्यक पर्छ । गत फेब्रुअरीदेखि अमेरिकाले इरानमाथि हजारौं मिसाइल प्रहार गरिसकेको छ जसले गर्दा उसको मिसाइल भण्डार रित्तिँदै गएको छ ।
चीनको सहयोग विना यी हतियारहरूको पुनः उत्पादन वा भण्डारण भर्न असम्भव जस्तै छ । अप्रिल २०२५ मा ट्रम्पले लगाएको भन्सार शुल्कको बदला स्वरूप बेइजिङले सातवटा प्रमुख दुर्लभ खनिजहरूको निर्यातमा विशेष अनुमति लिनुपर्ने कडा नियम लागू गरिदिएको छ जसले अमेरिकी सैन्य आपूर्ति प्रणालीलाई प्रत्यक्ष प्रहार गरेको छ ।
अहिले अमेरिका पुग्ने इट्रियम, डिस्प्रोसियम र टर्बियमको परिमाण पहिलेको तुलनामा आधा भन्दा पनि कम भएको छ ।
विशेषगरी विमानको इन्जिनमा प्रयोग हुने इट्रियमको मूल्य १५ गुणासम्म बढेको छ । सन् २०२६ को पहिलो ६ महिनामा अमेरिका निर्यात हुने रेयर अर्थ म्याग्नेटको परिमाण विगतका वर्षहरूको तुलनामा २० प्रतिशतले घटेको छ ।
विश्वको लगभग सबै दुर्लभ खनिज प्रशोधन क्षमता चीनसँग मात्र छ र भियतनाममा रहेको एक मात्र गैरचिनियाँ रिफाइनरी अहिले बन्द अवस्थामा छ । यसले गर्दा युद्धको समयमा पनि अमेरिका आफ्नै प्रतिद्वन्द्वी चीनको दयामा भर पर्नुपर्ने अपमानजनक र जोखिमपूर्ण स्थिति सिर्जना भएको छ ।
राष्ट्रपति ट्रम्पले १ जनवरी २०२७ सम्ममा चीन, रुस, इरान वा उत्तर कोरियाबाट दुर्लभ खनिज, म्याग्नेट र टङ्स्टन जस्ता धातुहरू खरिद गर्न पूर्ण रूपमा बन्द गर्ने समयतालिका तोक्नुभएको छ । यो समयसीमा आउन अब मात्र ५ महिना बाँकी छ तर अमेरिकी खानी र प्रशोधन केन्द्रहरू घरेलु आवश्यकता पूरा गर्न कतै पनि सक्षम देखिएका छैनन् ।
उदाहरणका लागि, सन् २०२५ मा अमेरिकालाई ४८ हजार मेट्रिक टन म्याग्नेटको आवश्यकता थियो तर स्वदेशी स्रोतले जम्मा ३०० मेट्रिक टन मात्र आपूर्ति गर्न सक्यो ।
विश्लेषकहरूका अनुसार, जनवरीसम्ममा अमेरिकाले आफैंलाई पुग्ने गरी खनिज उत्पादन गर्न सक्ने कुनै सम्भावना छैन । आवश्यक पूर्वाधार तयार गरेर चीनसँग प्रतिस्पर्धा गर्न अझै धेरै वर्ष लाग्ने विज्ञहरूको ठहर छ ।
ट्रम्प प्रशासनले प्रोजेक्ट भोल्ट मार्फत महत्त्वपूर्ण खनिजहरू भण्डारण गर्न अर्बौं डलर लगानी गरेको छ र पेन्टागनले अमेरिकाको एक मात्र दुर्लभ खनिज खानी एमपी मटेरियल्समा ठूलो हिस्सा पनि लिएको छ ।
तर, यी सबै दीर्घकालीन लगानी हुन् जबकि अमेरिका अहिले तत्कालीन युद्धको संकट झेलिरहेको छ । आज इरानसँगको युद्धमा प्रयोग भइरहेका मिसाइलहरूका लागि आवश्यक सैन्य–स्तरको सामग्री तयार गर्न यी खानीहरू अहिले सक्षम छैनन् ।
अब ट्रम्पका सामु एउटा कठिन विकल्प बाँकी छ । कि त उनले प्रतिबन्धमा छुट दिएर चीनसँगको आफ्नो व्यापार युद्ध रणनीतिक रूपमा आत्मघाती थियो भनेर स्वीकार गर्नुपर्छ, कि त चिनियाँ कच्चा पदार्थको अभावमा अमेरिकी सेनाको हतियार भण्डार रित्तिन दिनुपर्छ ।
प्रतिक्रिया