विशाल आईपीओ जारी गर्ने अमेरिकी प्रविधि कम्पनीहरूको तयारी, यी हुन् सम्भावित जोखिम

एजेन्सी । अमेरिकी पुँजीबजारको इतिहासमा एउटा नयाँ र विशाल अध्याय सुरु हुन लागेको छ ।

अन्तरिक्ष प्रविधिमा क्रान्ति ल्याएको इलोन मस्कको कम्पनी स्पेसएक्स र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को क्षेत्रमा अग्रणी मानिएका एन्थ्रोपिक र ओपनएआई जस्ता कम्पनीहरू सार्वजनिक निष्कासन (आईपीओ) मार्फत सर्वसाधारणमा जाने अन्तिम तयारीमा छन् ।

यी कम्पनीहरूको मूल्यांकन र आकार यति विशाल छ कि यिनीहरूले अमेरिकी स्टक एक्सचेन्जको दशकौं पुरानो इतिहासलाई नै चुनौती दिने देखिएको छ ।

तर, यति ठूलो सफलता र चर्चाको बीचमा एउटा गम्भीर चेतावनी पनि लुकेको छः विगतमा आईपीओका क्रममा ठूला भनिएका कम्पनीहरूले गरेका गल्ती र त्यसले निम्त्याएका असफलताहरू ।

वाल स्ट्रिटको अनुशासित र पारदर्शी संसारमा पाइला टेक्न लाग्दा यी युनिकर्न कम्पनीहरूका प्रमुखहरूले विगतका भूतहरू अर्थात् पुराना कम्पनीका गल्तीहरूबाट सिक्नु अनिवार्य छ । अन्यथा अर्बौं डलरको सपना केही सेकेन्डमै चकनाचुर हुन सक्छ ।

सार्वजनिक निष्कासनको प्रक्रिया यस्तो उच्च जोखिमपूर्ण यात्रा हो जहाँ कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत र उनीहरूका सहयोगीहरूले सम्भावित लगानीकर्ताहरूलाई आफ्नो व्यावसायिक मोडेल र भविष्यको योजना मात्र बुझाउँदैनन्, बरु आफ्नो विश्वसनीयताको पनि परीक्षा दिन्छन् ।

निजी कम्पनीका रूपमा सञ्चालन हुँदा आफ्नै शर्तमा चल्न पाइने भए पनि सार्वजनिक कम्पनी बनेपछि हरेक खर्च र निर्णयको हिसाब वाल स्ट्रिटका तीक्ष्ण लगानीकर्ताहरूलाई बुझाउनुपर्ने हुन्छ । स्पेसएक्स जस्ता कम्पनीहरू जसले रकेट प्रक्षेपण गर्छन् र ओपनएआई जस्ता कम्पनीहरू जसको सफ्टवेयरले कहिलेकाहीँ गलत उत्तरहरू पनि दिन्छ, उनीहरूका लागि यो संक्रमणकालीन समय निकै चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ ।

विशेषगरी, आईपीओको पूर्वसन्ध्यामा हुने रोडशो र धितोपत्र तथा विनिमय आयोग (एसईसी) ले तोकेको मौन अवधिलाई व्यवस्थापन गर्न नसक्दा विगतमा धेरै शक्तिशाली कम्पनीहरूले ठूलो धक्का खाएका छन् ।

तत्कालीन २७ वर्षीय सीईओ मार्क जकरबर्ग लगानीकर्ताहरूसँगको महत्त्वपूर्ण भेटघाटमा सुट र टाईको सट्टा हुडी र स्निक्स लगाएर उपस्थित भएका थिए । यसले धेरै अनुभवी लगानीकर्ताहरूलाई चिढ्याएको थियो

ऐतिहासिक सन्दर्भमा हेर्दा सन् २००४ मा गुगल (हालको अल्फाबेट) ले आफ्नो आईपीओ ल्याउँदा गरेका केही गल्तीहरू आज पनि एउटा पाठका रूपमा सम्झिने गरिन्छ । गुगलका संस्थापकहरू सर्गेई ब्रिन र ल्यारी पेजले आईपीओको प्रक्रिया चलिरहेकै बेला प्लेबोई म्यागजिनलाई एउटा अन्तर्वार्ता दिएका थिए ।

एसईसीको नियमअनुसार आईपीओ अगाडिको निश्चित समयमा कम्पनीका अधिकारीहरूले सार्वजनिक वक्तव्य दिन पाउँदैनन् । त्यसलाई क्वायट पिरियड भनिन्छ । गुगलका संस्थापकहरूले यो प्रोटोकल तोडेपछि कम्पनीले आफ्नो आईपीओ विवरणपत्रमा उक्त पूरै अन्तर्वार्ता समावेश गर्न बाध्य हुनुपरेको थियो । त्यसले कम्पनीको गम्भीरतामाथि प्रश्न उठाएको थियो ।

यस्तै गल्ती सेल्सफोर्सका सीईओ मार्क बेनियोफले पनि गरेका थिए । उनले न्यूयोर्क टाइम्सका पत्रकारलाई एक दिनभरि आफूसँगै घुमाएर कम्पनीको सम्भावनाबारे खुलेर कुरा गरे जबकि उनलाई त्यो नियमविपरीत हो भन्ने थाहा थियो । परिणामस्वरुप, सेल्सफोर्सले आफ्नो आईपीओ एक महिना पछि सार्नुपरेको थियो ।

अहिले स्पेसएक्स र इलोन मस्कका सामु यस्तै चुनौतीहरू देखिएका छन् । मस्क आफ्नो सामाजिक सञ्जाल एक्समा अत्यन्तै मुखर र कहिलेकाहीँ अनियन्त्रित अभिव्यक्ति दिनका लागि चिनिन्छन् ।

आईपीओको औपचारिक प्रक्रियाका बीचमा उनले आफ्नो यो स्वभावलाई नियन्त्रण गर्न सक्छन् वा सक्दैनन् भन्ने कुरा नै लगानीकर्ताहरूका लागि मुख्य चासोको विषय बनेको छ ।

वित्तीय विश्लेषकहरूका अनुसार, मस्कले आफ्नो एआई इकाई एक्सएआईबाट भइरहेको निरन्तर घाटा र आफ्नो व्यावसायिक रणनीतिको बारेमा लगानीकर्ताहरूलाई चित्तबुझ्दो जवाफ दिनुपर्नेछ । वाल स्ट्रिटका लगानीकर्ताहरू सपनामा मात्र पैसा खन्याउँदैनन्, उनीहरूलाई ठोस तथ्यांक र विश्वसनीय नेतृत्वको खाँचो हुन्छ ।

मस्कले सन् २०१० मा टेस्लाको आईपीओका क्रममा देखाएको संयम र सफलताले केही आशा जगाए पनि उनको पछिल्लो समयको अनपेक्षित व्यवहारले जोखिम भने कायमै राखेको छ ।

इमेज वा छविको कुरा गर्दा सन् २०१२ मा फेसबुक (हालको मेटा) को आईपीओलाई पनि एउटा नकारात्मक उदाहरणका रूपमा लिने गरिन्छ । तत्कालीन २७ वर्षीय सीईओ मार्क जकरबर्ग लगानीकर्ताहरूसँगको महत्त्वपूर्ण भेटघाटमा सुट र टाईको सट्टा हुडी र स्निक्स लगाएर उपस्थित भएका थिए ।

यसले धेरै अनुभवी लगानीकर्ताहरूलाई चिढ्याएको थियो । उनीहरूले यसलाई जकरबर्गको अपरिपक्वता र लगानीकर्ताप्रतिको सम्मानको कमीका रूपमा व्याख्या गरे । अर्बौं डलर मागिरहेको व्यक्तिले देखाउनुपर्ने गम्भीरता नदेखाएको भन्दै आलोचना भएपछि फेसबुकको सेयर सुरुवाती दिनहरूमा २० प्रतिशतसम्मले घटेको थियो ।

पछि फेसबुकले सफलताको शिखर चुम्यो । तर, सुरुवाती दिनको त्यस छविले कम्पनीलाई ठूलो क्षति पुर्याएको थियो । अहिलेका नयाँ एआई कम्पनीका युवा नेतृत्वहरूले पनि यो कुरा बुझ्न जरुरी छ कि वाल स्ट्रिटमा लुगाफाटाले मात्र होइन, व्यवहारले पनि ठूलो अर्थ राख्छ ।

वित्तीय विवरणमा गरिने सिर्जनात्मक चलखेल वा नयाँ किसिमका सूचकहरूको प्रयोग अर्को ठूलो खतरा हो । सन् २०११ मा ग्रुपन नामक कम्पनीले आफ्नो आईपीओ विवरणपत्रमा एडजस्टेड कन्सोलिडेटेड सेगमेन्ट अपरेटिङ इन्कम जस्तो नयाँ र अनौठो वित्तीय सूचक प्रयोग गरेको थियो जसले कम्पनीको विज्ञापन र मार्केटिङको वास्तविक खर्चलाई लुकाएको थियो ।

यसको सर्वत्र आलोचना भएपछि कम्पनीले आफ्नो विवरणपत्र नै संशोधन गर्नुपरेको थियो । यस्तै हालत सन् २०१९ मा वीवर्कको भयो । वीवर्कका तत्कालीन सीईओ एडम न्युम्यानले वी शब्दको ट्रेडमार्क आफैंले किनेर आफ्नै कम्पनीलाई प्रयोग गर्न दिएबापत करोडौं डलर असुलिरहेको तथ्य विवरणपत्रबाट खुलेको थियो ।

साथै, कम्पनीको विशाल घाटा र सीईओको व्यक्तिगत स्वार्थ देखिएपछि लगानीकर्ताहरूले चासो देखाउन छाडे र वीवर्कले आफ्नो आईपीओ नै फिर्ता लिन बाध्य हुनुपर्यो । यसले के सिकाउँछ भने कम्पनीको आन्तरिक सुशासन र वित्तीय पारदर्शितामा सानो पनि शंका उब्जियो भने पूरै आईपीओ असफल हुन सक्छ ।

कहिलेकाहीँ कम्पनीको प्राविधिक पक्ष र नामले पनि धोका दिन सक्छ । सन् २०१२ मा बेट्स नामक अनलाइन स्टक एक्सचेन्जले नास्डक र न्यूयोर्क स्टक एक्सचेन्जसँग प्रतिस्पर्धा गर्नका लागि आफ्नै प्लेटफर्ममा आईपीओ ल्याएको थियो ।

विगतका आईपीओका भूतहरूले सिकाएको एउटै पाठ के हो भने पारदर्शिता, अनुशासन र विनम्रता बिनाको प्रविधि जतिसुकै उन्नत भए पनि पुँजीबजारमा टिक्न कठिन छ

तर, विडम्बना कस्तो भयो भने प्राविधिक समस्याका कारण उसकै सेयर कारोबारमा अवरोध आयो र १६ डलरमा सुरु भएको सेयर केही सेकेन्डमै एक पैसामा झर्यो ।

यो यति लज्जास्पद घटना थियो कि कम्पनीले आफ्नो आईपीओ नै खारेज गर्नुपरेको थियो ।

स्पेसएक्स जस्तो प्राविधिक रूपमा जटिल र एन्थ्रोपिक वा ओपनएआई जस्ता ह्यालुसिनेसन (गलत सूचना दिने) समस्या भएका सफ्टवेयर कम्पनीहरूका लागि प्राविधिक चुस्तता एउटा ठूलो चुनौतीका रूपमा रहेको छ । लगानीकर्ताहरूले एआईले गर्ने भविष्यका भविष्यवाणीमा मात्र विश्वास गर्दैनन्, उनीहरूले कम्पनीको वर्तमान वित्तीय स्वास्थ्य र प्राविधिक स्थिरतालाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिन्छन् ।

स्पेसएक्स, एन्थ्रोपिक र ओपनएआई जस्ता कम्पनीहरूका लागि यो केवल पुँजी संकलन गर्ने अवसर मात्र होइन, बरु आफूलाई एक परिपक्व र जिम्मेवार विश्वव्यापी कम्पनीका रूपमा स्थापित गर्ने परीक्षा पनि हो ।

इलोन मस्क र साम अल्टम्यान जस्ता प्रभावशाली व्यक्तित्वहरूले यो बुझ्नुपर्छ कि सार्वजनिक बजारमा गएपछि उनीहरू केवल प्रविधिको दुनियाँका मात्र होइन, आम लगानीकर्ताका पनि जवाफदेही बन्नुपर्नेछ । विगतका आईपीओका भूतहरूले सिकाएको एउटै पाठ के हो भने पारदर्शिता, अनुशासन र विनम्रता बिनाको प्रविधि जतिसुकै उन्नत भए पनि पुँजीबजारमा टिक्न कठिन छ ।

यी कम्पनीहरूले ऐतिहासिक गल्तीहरूबाट पाठ सिकेर अगाडि बढ्न सके भने यिनीहरूले आधुनिक अर्थतन्त्रको नयाँ स्वरूप निर्माण गर्नेछन् । अन्यथा यी पनि इतिहासका असफल पात्रहरूको सूचीमा थपिनेछन् ।

लगानीकर्ताहरू अहिले विज्ञापन र हेडलाइनमा होइन, आधिकारिक विवरणपत्र र राजपत्रमा उल्लेख गरिएका तथ्यहरूको प्रतीक्षामा रहेका छन् ।