हान्टाभाइरस महामारीको डर, कोभिड जस्तै फैलिने सम्भावना नरहेको विज्ञहरूको भनाइ

एजेन्सी । हालै नेदरल्यान्ड्सको एउटा पर्यटकीय पानीजहाज एमभी होन्डियसमा हान्टाभाइरस नामक प्राणघातक भाइरसको प्रकोप देखिएपछि विश्वभरका स्वास्थ्य अधिकारीहरू निकै सतर्क बनेका छन् ।

यस पानीजहाजमा यात्रा गरेका तीनजना यात्रीको मृत्यु भइसकेको छ भने अन्य थुप्रै व्यक्तिहरू संक्रमित भएका छन् । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार, हालसम्म आठवटा शंकास्पद बिरामीमध्ये पाँचजनामा यो भाइरस पुष्टि भइसकेको छ ।

मृत्यु हुनेहरूमध्ये ६९ वर्षीया एक डच महिला पनि छिन् जसमा यो भाइरसको परीक्षण सकारात्मक पाइएको थियो ।

यो घटना सार्वजनिक भएपछि स्वास्थ्य अधिकारीहरूले उक्त जहाजबाट ओर्लिएका दर्जनौं मानिसहरूको खोजी र पहिचान गर्न तीव्रता दिएका छन् ताकि सम्भावित संक्रमणलाई बेलैमा रोक्न सकियोस् ।

यस प्रकोपले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चर्चा पाउनुको मुख्य कारण यसपटक देखिएको भाइरसको एन्डिज स्ट्रन नामक प्रजाति हो । हान्टाभाइरसका थुप्रै प्रकार भए तापनि एन्डिज स्ट्रन मात्र यस्तो प्रजाति हो जुन मानिसबाट मानिसमा सर्न सक्छ ।

सामान्यतया हान्टाभाइरस मुसा वा अन्य साना जन्तुबाट मानिसमा सर्ने गर्छ तर यो विशेष प्रजाति मानिसहरूबीचको निकट सम्पर्कबाट पनि फैलिन सक्ने भएकोले वैज्ञानिकहरू चिन्तित छन् ।

दक्षिण अफ्रिकाका स्वास्थ्य मन्त्रीले जोहानेसबर्गमा उपचार गराइरहेका एक बेलायती पुरुष र मृत्यु भएकी डच महिलामा यो एन्डिज स्ट्रन फेला परेको पुष्टि गरेका छन् । हाल उक्त जहाजमा रहेका अन्य यात्रीहरूलाई थप सङ्क्रमण हुन नदिन उनीहरूकै क्याबिन वा कोठामा बस्न निर्देशन दिइएको छ भने अधिकारीहरूले संक्रमितको नजिक रहेका मानिसहरूको निरन्तर निगरानी गरिरहेका छन् ।

हान्टाभाइरस खासमा भाइरसहरूको एउटा ठूलो परिवार हो जसको नाम दक्षिण कोरियाको एउटा नदीको नामबाट राखिएको हो । वैज्ञानिकहरूले विश्वभर यसका २० भन्दा बढी प्रजातिहरू फेला पारेका छन् तर तीमध्ये केहीले मात्र मानिसलाई बिरामी बनाउँछन् ।

यो भाइरस मुख्यतया मुसा वा छुचुन्द्रो जस्ता जनावरहरूमा पाइन्छ तर अचम्मको कुरा के छ भने यी जनावरहरू आफैं चाहिँ यो भाइरसबाट बिरामी हुँदैनन् । उनीहरूले आफ्नो पिसाब, दिसा वा र्यालको माध्यमबाट यो भाइरस वातावरणमा फैलाउँछन् ।

जब कुनै मानिस यस्ता जनावरको मलमूत्रले दूषित भएको हावामा सास फेर्छ वा झुक्किएर त्यस्तो फोहोर छोएर आफ्नो मुख वा आँखा छुन्छ तब उसलाई सङ्क्रमण हुने सम्भावना रहन्छ । एन्डिज स्ट्रन चाहिँ मुख्य गरी अर्जेन्टिना र चिली जस्ता दक्षिण अमेरिकी देशहरूमा पाइने गरिन्छ ।

यो भाइरसको प्रकोप देखिनेबित्तिकै धेरै मानिसहरूको मनमा ६ वर्ष अघिको कोभिड–१९ को महामारी जस्तै अर्को ठूलो संकट त आउने होइन भन्ने डर पैदा भएको छ । तर, विश्व स्वास्थ्य संगठनका विशेषज्ञहरूले यो अवस्था कोभिड–१९ सँग तुलना गर्न नमिल्ने स्पष्ट पारेका छन् ।

कोभिड–१९ हावाबाट वा खोक्दा र हाच्छ्युँ गर्दा सजिलै एक व्यक्तिबाट अर्कोमा फैलिन्थ्यो भने हान्टाभाइरस त्यसरी फैलिन सक्दैन । एन्डिज स्ट्रन मानिसबाट मानिसमा सर्नका लागि बिरामीसँग निकै नजिकको र लामो समयसम्मको शारीरिक सम्पर्क आवश्यक पर्छ । त्यसैले यो भाइरस कोभिड वा फ्लु जस्तो तीव्र गतिमा संसारभर फैलने खतरा निकै कम छ ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, आम मानिसका लागि यसको जोखिम हालसम्म निकै न्यून छ र यो जहाजभन्दा बाहिर फैलिएको कुनै प्रमाण फेला परेको छैन ।

यद्यपि, विश्व स्वास्थ्य संगठनले यसलाई हल्का रूपमा नलिन चेतावनी पनि दिएको छ । यो भाइरसको एउटा चुनौतीपूर्ण पक्ष के छ भने यसको लक्षण देखिन निकै लामो समय लाग्न सक्छ । संक्रमित भएको एक हप्तादेखि आठ हप्तासम्ममा मात्र यसका लक्षणहरू बाहिर आउन सक्छन् ।

त्यसैले अहिले स्वस्थ देखिएका मानिसहरूमा पनि भित्रभित्रै भाइरस हुन सक्ने र उनीहरूले भविष्यमा अरूलाई सार्न सक्ने जोखिम रहन्छ । यसै कारणले गर्दा विभिन्न देशका सरकारहरूले मिलेर संक्रमितहरूको खोजी गर्नुपर्ने र उनीहरूलाई छुट्टै राखेर उपचार गर्नुपर्ने कुरामा जोड दिइएको छ ।

हान्टाभाइरसले मानिसमा दुई प्रकारका गम्भीर बिरामीहरू निम्त्याउन सक्छ । पहिलो हो फोक्सोमा असर गर्ने हान्टाभाइरस पल्मोनरी सिन्ड्रोम र दोस्रो हो मिर्गौलामा असर गर्ने हेमोरेजिक फिभर विथ रेनल सिन्ड्रोम । एन्डिज स्ट्रनसँग सम्बन्धित पहिलो प्रकारको बिरामीमा सुरुमा बिरामीलाई निकै थकाइ लाग्ने, ज्वरो आउने र मांसपेशीहरू दुख्ने जस्ता सामान्य लक्षण देखिन्छन् ।

तर बिस्तारै बिरामीलाई टाउको दुख्ने, चक्कर लाग्ने, काम छुट्ने, पेट दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने र पखाला चल्ने जस्ता समस्या थपिँदै जान्छन् । यसको सबैभन्दा खतरनाक अवस्था तब आउँछ जब बिरामीलाई सास फेर्न निकै गाह्रो हुन्छ र फोक्सोमा पानी भरिन्छ ।

यो रोगको मृत्युदर निकै उच्च छ अर्थात् संक्रमित भएका १०० जनामध्ये २० देखि ४० जनासम्मको ज्यान जान सक्छ ।

मिर्गौलामा असर गर्ने अर्को प्रकारको बिरामीमा सुरुमा फ्लु जस्तै लक्षण देखिए पनि पछि यसले मिर्गौलालाई काम गर्न नसक्ने बनाइदिन्छ । यसले गर्दा शरीरको रक्तचाप कम हुने र भित्री अंगहरूमा रक्तस्राव हुने जस्ता गम्भीर समस्या देखिन सक्छन् ।
दुःखको कुरा के छ भने हालसम्म हान्टाभाइरसको उपचारका लागि कुनै खास औषधि वा सबैका लागि उपलब्ध खोप बनेको छैन । तर, समयमै अस्पताल पुगेर उपचार सुरु गरियो भने बाँच्ने सम्भावना बढ्छ ।

गम्भीर बिरामीहरूलाई अक्सिजन दिने, मशिनको सहायताले सास फेराउने र मिर्गौलामा समस्या देखिएमा डायलाइसिस गर्ने जस्ता सुविधाहरू अस्पतालमा आवश्यक पर्छन् । चीन र दक्षिण कोरियामा केही विशेष खोपहरू प्रयोगमा भए पनि संसारभरका लागि प्रमाणित खोप अझै अनुसन्धानकै क्रममा छ ।

अतीतमा पनि यस्तै प्रकारको प्रकोप अर्जेन्टिनामा सन् २०१८ र २०१९ को बीचमा देखिएको थियो । त्यतिबेला एउटा पार्टीमा सहभागी भएका एकै व्यक्तिबाट ३४ जनामा यो भाइरस सरेको थियो जसमध्ये ११ जनाको मृत्यु भएको थियो । वैज्ञानिकहरूले त्यस घटनालाई हान्टाभाइरस मानिसबाट मानिसमा सरेको पहिलो ठूलो उदाहरणका रूपमा लिएका थिए ।

अहिलेको पानीजहाजको घटना पनि त्यस्तै प्रकृतिको भएकोले विशेषज्ञहरूले सावधानी अपनाउन आग्रह गरेका छन् । भाइरस फैलन नदिन संक्रमित व्यक्तिहरूलाई छुट्टै राख्ने, नियमित रूपमा साबुन पानीले हात धुने र बिरामीको नजिक जाने मानिसहरूले विशेष सुरक्षाका उपायहरू अपनाउने गर्नुपर्छ ।

हान्टाभाइरस मुख्यतया मानिस र मुसाहरू सँगै बस्ने ठाउँहरूमा बढी देखिने गर्छ । त्यसैले आफ्नो घर, पसल वा काम गर्ने ठाउँलाई मुसा मुक्त राख्नु नै यसबाट बच्ने सबैभन्दा उत्तम उपाय हो ।

मुसाका गुँड वा फोहोर सफा गर्दा मास्क लगाउने र धुलो नउड्ने गरी सफा गर्ने गर्नुपर्छ ।

यद्यपि अहिलेको पानीजहाजको प्रकोपले हामीलाई के सिकाएको छ भने आधुनिक सुविधा सम्पन्न ठाउँहरूमा पनि यस्ता भाइरसहरू अचानक देखा पर्न सक्छन् ।

स्वास्थ्य अधिकारीहरूले आगामी दिनहरूमा अझै धेरै संक्रमितहरू फेला पर्न सक्ने अनुमान गरेका छन् किनभने भाइरस शरीरमा प्रवेश गरेर लक्षण देखाउन दुई महिनासम्म लाग्न सक्छ ।

त्यसैले अहिलेको मुख्य प्राथमिकता भनेको सङ्क्रमित यात्रीहरूको सम्पर्कमा आएका सबै मानिसहरूलाई पत्ता लगाउनु र उनीहरूलाई स्वास्थ्य निगरानीमा राख्नु नै हो । अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग र सतर्कताले मात्र यसलाई थप फैलनबाट रोक्न सकिन्छ ।