इरान युद्धले विभिन्न क्षेत्रमा एकैपटक दियो दबाब, विश्वमा हाहाकारको संकेत

एजेन्सी । इरान युद्ध चलिरहँदा सातवटा क्षेत्रमा एकैपटक दबाब परिरहेको छ ।

तीमध्ये कुनै पनि सम्झौता गर्न सकिने खालका छैनन् ।

बाली लगाउने समय । अप्रिलको मध्य अमेरिकाको मिडवेस्टमा मकै र भटमास खेतीका लागि जैविक समयसीमा हो ।

नाइट्रोजन किफायती र उपलब्ध नभई बित्ने हरेक दिनले मकै खेतीको समयलाई साँघुरो बनाउँदै लैजान्छ ।

अमेरिकाको कृषि विभाग (यूएसडीए) ले मकैको खेती ९ करोड ८८ लाख एकडबाट घटेर ९ करोड ४० लाख एकडमा झर्ने प्रक्षेपण गरेको छ । भटमास ८ करोड १२ लाखबाट बढेर ८ करोड ५० लाख एकड पुग्ने देखिन्छ ।

आगामी तीन हप्तामा जमिनमा रोपिने बीउले अक्टोबरमा अमेरिकाको अन्नबालीको उब्जनी निर्धारण गर्नेछ । यो निर्णय अपरिवर्तनीय छ ।

सम्भावित खेती सम्बन्धी प्रतिवेदन । यस प्रतिवेदनले किसानका योजनाहरूलाई आधिकारिक तथ्यांकमा रूपान्तरण गर्छ । खेती गरिने क्षेत्रफलको प्रत्येक संख्या, मकै र भटमासको अनुपात तथा नाइट्रोजनमा आधारित प्रत्येक गणना एक प्रकाशित तथ्य बन्नेछ जसलाई व्यापारी, सरकार र खाद्य एजेन्सीहरूले आगामी १२ महिनाको लागि विश्वव्यापी आपूर्तिको मोडल बनाउन प्रयोग गर्नेछन् । यो संख्या १२ दिनमा आउँदैछ ।

खाद्य मूल्य सूचकांक । हर्मुजमा दबाब परेपछिको खाद्यान्न, वनस्पति तेल, दुग्धजन्य पदार्थ, मासु र चिनीको मूल्यको यो पहिलो विश्वव्यापी मापन हुनेछ । सन् २०२२ मा युक्रेन युद्धपछि मार्चमा यो सूचकांक १५९.७ को उच्च बिन्दुमा पुगेको थियो ।

यसपटकको तथ्यांकमा १०० डलर माथिको तेल, ६१० डलरको युरिया, बन्द भएको एल्एनजी, प्याकेजिङको नयाँ मूल्य र प्रति कन्टेनर ५०० देखि १५ सय डलरसम्मको ढुवानी खर्च समावेश हुनेछ । संयुक्त राष्ट्रसंघले खाद्य संकट घोषणा गर्ने वा नगर्ने भनी निर्धारण गर्ने यो संख्या १५ दिनमा आउँदैछ ।

औषधि । भारतको एक्टिभ फर्मास्युटिकल इन्ग्रेडिएन्ट (एपीआई) को भण्डार क्षमता फेब्रुअरी २८ मा युद्ध सुरु भएको समयदेखि गणना गर्दा दुईदेखि तीन महिनाको मात्र छ । मे महिनाको अन्त्यसम्ममा यो भण्डार रित्तिने देखिन्छ । हर्मुज जलमार्गमा ८७.७ प्रतिशत निर्भर रहेको मेथानोलले प्यारासिटामोल, आइबुप्रोफेन, मेटफर्मिन र एन्टिबायोटिकका लागि आवश्यक घोलक श्रृंखलालाई इन्धन दिन्छ ।

एकपटक भण्डार रित्तिएपछि यो अभावले अमेरिकामा प्रयोग हुने ४७ प्रतिशत जेनेरिक औषधिहरू (जो भारतबाट आउँछन्) उपभोग गर्ने बिरामीहरूका लागि संकट निम्त्याउनेछ ।

चीनको कच्चा तेलको घडी । एफजीई नेक्सान्ट ईसीएले पुष्टि गरेअनुसार, चीनले आफ्नो व्यापारिक सञ्चितिबाट दैनिक १० लाख ब्यारलसम्म तेल निकालिरहेको छ । यसले मार्च १९ देखि ४ देखि ६ हप्तासम्म रिफाइनरी सञ्चालनलाई धान्न सक्छ ।

अप्रिलको मध्यदेखि अन्त्यसम्ममा यो भण्डार सकिनेछ । त्यसपछि चीनसँग तीनवटा विकल्प हुनेछन् । रुसी पाइपलाइनबाट आयात बढाउने, अत्यधिक महँगो मूल्यमा अर्को मार्गबाट तेल ल्याउने वा आफ्नो रणनीतिक पेट्रोलियम सञ्चिति खोल्ने । तेस्रो विकल्पले विश्वका हरेक वस्तुको मूल्यमा फेरबदल ल्याउनेछ ।

हेलियम । एसके हाइनिक्स सामसुङसँग दुईदेखि तीन महिनाको हेलियम भण्डार छ । मे महिनाको अन्त्यदेखि जुनको सुरुसम्ममा यो भण्डार सकिनेछ । दक्षिण कोरियाले आफ्नो ६४.७ प्रतिशत हेलियम कतारबाट आयात गर्छ ।

अहिले रास लफान बन्द छ । वैकल्पिक आपूर्ति आउनुअघि हेलियमको भण्डार रित्तियो भने सेमीकन्डक्टर उत्पादनमा कटौती गर्नुपर्नेछ । एआई हार्डवेयर आपूर्ति श्रृंखलाले यस्तो अवरोध सामना गर्नेछ जसको प्रभाव त्रैमासिकमा नभई महिनाहरूमा मापन गरिनेछ ।

बिमा । सोल्भेन्सी दोस्रो नियम अनुसार पी एन्ड आई क्लबहरूले युद्ध जोखिम बिमा पुनः सुरु गर्नका लागि कुनै पनि घटना नभएको ३० देखि ६० दिनको अवधि आवश्यक पर्छ । युद्धविराम भए पनि बिमाको सामान्यीकरण हुन ६ देखि १६ महिना लाग्छ (रेड सीको उदाहरण हेर्दा जहाँ २६ महिनादेखि अझै गणना जारी छ) । यस संकटमा ढुवानी प्रणाली वित्तीय राहतको तुलनामा सबैभन्दा ढिलो गतिमा सुध्रिनेछ ।

बाली लगाउने समय, यूएसडीए प्रतिवेदन, एफएओ सूचकांक, औषधिको भण्डार, चीनको कच्चा तेलको खपत, हेलियम मौज्दात र बिमा चक्र सबै एकैसाथ उल्टो गणना गरिरहेका छन् । यीमध्ये कुनै पनि कूटनीतिका लागि रोकिँदैनन् । यिनीहरूले राष्ट्रपतीय निर्देशनलाई मान्दैनन् ।