हर्मुजमा दबाब बढाउने इरानको रणनीति, खुलाउनका लागि अमेरिकाले सहयोगीहरूको साथ लिने

एजेन्सी । हर्मुज जलयोजकलाई तेहरानमा युद्धकालीन अस्थायी रणनीतिको साटो बढ्दो रूपमा इरानी प्रभावको माध्यमको रूपमा परिभाषित गरिँदैछ ।

इरानी अधिकारीहरू पारवहन शुल्क र आईआरजीसीको नियन्त्रणमा रहने मार्गसहितको युद्धपछिको नियामक व्यवस्थाबारे खुला रूपमा छलफल गरिरहेका छन् । साथै, इरानी जलक्षेत्रबाट छानिएका देशहरूका लागि सुरक्षित करिडोर प्रणाली पहिले नै लागू भइरहेको रिपोर्टहरू पनि आएका छन् ।

यसैबीच यसको प्रतिरोध गर्न अन्तर्राष्ट्रिय प्रयासहरूले पनि आकार लिइरहेका छन् । अमेरिकाका ६ वटा सहयोगी राष्ट्रहरू बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी, इटली, जापान र नेदरल्यान्ड्सले यस जलमार्गमा सामुद्रिक सुरक्षा अभियानहरूलाई समर्थन गर्ने संकेत दिएका छन् जसले जलमार्गको सुरक्षाको क्रमिक अन्तर्राष्ट्रियकरणतर्फ संकेत गर्छ ।

यद्यपि, उनीहरूको संलग्नताको ठ्याक्कै स्वरूप भने अझै स्पष्ट हुन सकेको छैन ।

तनाव वृद्धिको सम्बन्धमा इरानको दृष्टिकोण तेर्सो (लक्ष्यका प्रकारहरू विस्तार गर्ने) भन्दा पनि ठाडो (उही क्षेत्रमा तनाव बढाउने) वृद्धिमा केन्द्रित छ । इजरायलले साउथ पार्समा आक्रमण गरेपछि इरानले पर्सियाली खाडीभरिका प्रमुख ऊर्जा पूर्वाधारहरूलाई लक्षित गरेर प्रतिक्रिया दियो ।

अमेरिकाका सैन्य आधार शिविरहरूमा भइरहेका निरन्तर आक्रमणहरूले पनि सोही ढाँचा पछ्याउँछन् । अर्थात्, इरानी सैन्य पूर्वाधारमाथिका आक्रमणको जवाफ तेहरानले दिइरहेको छ । अहिलेसम्मको ध्यान पूर्ण रूपमा नयाँ क्षेत्रहरू खोल्नुभन्दा पनि विद्यमान श्रेणीका लक्ष्यहरूमा आक्रमणको दायरा र प्रभाव बढाउनमा केन्द्रित छ ।

अमेरिकाले थप ऊर्जा केन्द्रहरूलाई लक्षित नगर्न दिएको सन्देशका बावजुद इरानले हाइफा रिफाइनरीमा गरेको आक्रमणले यस तर्कलाई बल पुर्याएको छ । यसले तेहरानले विरोधीहरूले थोपरेका शर्तहरू स्वीकार गर्नुभन्दा आफ्नै रातो घेरा लागू गर्नमा जोड दिएको देखाउँछ ।

इरानी विशेषज्ञहरूको टिप्पणी अनुसार, इरानको हालको दृष्टिकोण तीन प्रमुख तत्त्वहरूमा आधारित छः अनिश्चितता, म्याडम्यान रणनीति र शत्रुलाई दिइने धम्कीलाई थप विश्वसनीय बनाउने कार्य । पछिल्लो कुरा चेतावनी र कारबाही बीचको समय घटाएर प्रतिबिम्बित गरिएको छ । विगतमा देखाइएको संयमका कारण उत्पन्न गलत बुझाइलाई सच्याउनु त्यसको उद्देश्य हो ।

ऊर्जा पूर्वाधार यस द्वन्द्वको केन्द्रमा रहेको छ । कतारको रास लफान एलएनजी केन्द्रमा भएको क्षतिले विश्वव्यापी ग्यास बजारमा ठूलो अवरोध गरेको छ र यस परिसरका केही भागहरू पूर्ण रूपमा पुनः सञ्चालन हुन वर्षौं लाग्न सक्छ ।

त्यही समयमा इरानले आफ्नो निर्यातलाई निरन्तरता दिइरहेको छ । खार्ग टापुबाट तेल ढुवानी दैनिक लगभग ११ देखि १५ लाख ब्यारल भइरहेको छ जबकि जास्कमा बढाइएको भण्डारणले दीर्घकालीन अवरोधका परिस्थितिहरूका लागि तयारी भइरहेको संकेत गर्छ ।

युद्धले नयाँ आर्थिक गतिशीलता पनि ल्याइरहेको छ । वाशिङटनमा करिब १४ करोड ब्यारल इरानी तेलको लागि वेभर (छुट) दिनेबारे भइरहेको छलफलले विश्वव्यापी ऊर्जा बजार स्थिर राख्न दबाब बढेको देखाउँछ । तर, तेहरानले चीनलाई नै आफ्नो मुख्य ग्राहकको रूपमा प्राथमिकता दिइरहने संकेत गरेको छ ।

सैन्य रूपमा अमेरिकाले ७ हजारभन्दा बढी लक्ष्यहरूमा आक्रमण गरिएको दाबी गर्दै आफ्ना अभियानहरू अघि बढिरहेको बताएको छ । तर, इरानी मूल्यांकनहरूले अमेरिकी अभियानहरू दबाबमा परेको र उनीहरू टाढैबाट गरिने आक्रमण, क्षेत्रीय सैन्य आधारहरू र युरोपबाट लामो दूरीका बमवर्षक मिसनहरूमा बढी निर्भर हुन थालेको सुझाव दिन्छन् ।

इजरायली आक्रमणहरूले शिराजमा रहेका इलेक्ट्रोनिक उद्योगहरू लगायत इरानको सैन्य–औद्योगिक आधारलाई लक्षित गरिरहेका छन् जसले इरानको औद्योगिक पारिस्थितिकी प्रणालीलाई कमजोर पार्ने निरन्तर प्रयासलाई प्रतिबिम्बित गर्छ ।

साथै, इरानी युद्धकौशलमा सुधार आएको संकेतहरू पनि देखिएका छन् । सम्भवतः सतहबाट हावामा प्रहार गर्ने मिसाइल एम्बुसमार्फत एउटा एफ–३५ विमानमा प्रहार गरिएको रिपोर्टले इरानको विकसित हवाई रक्षा रणनीति र सुधारिएको बचावट क्षमताको बारेमा चर्चा सुरु गराएको छ ।

क्षेत्रीय रूपमा अमेरिकी ठेगानाहरूमा आक्रमण जारी छ । एर्बिल र बहराइनमा रहेका आधार शिविरहरूमा इरान र यसका इराकी सहयोगीहरूले पुनः आक्रमण गरेको रिपोर्ट आएको छ ।

सिरियाली क्षेत्रबाट गोलान हाइट्सतर्फ रकेट प्रहार भएको अपुष्ट रिपोर्टहरूले अर्को मोर्चा सक्रिय हुन सक्ने सम्भावना बढाएका छन् यद्यपि यसको स्तर र उद्देश्य भने अझै स्पष्ट छैन ।

इरान र संयुक्त अरब अमिरात (यूएई) बीचको तनाव तीव्र रूपमा बढेको छ । भिसा स्थगन, इरानी संस्थाहरू बन्द गरिनु र दूतावास बन्द भएको रिपोर्टहरूसँगै कूटनीतिक सम्बन्ध बिग्रँदै गएको छ जसले सम्बन्धमा ठूलो दरार आएको संकेत गर्छ ।

इरानभित्रको आन्तरिक सुरक्षा दबाब उच्च रहेको छ । अधिकारीहरूले विशेषगरी दक्षिणपूर्वी क्षेत्रहरूमा जासुसी र विद्रोही गतिविधिहरूसँग सम्बन्धित गिरफ्तारीहरू जारी राखेका छन् जसले जारी युद्धसँगै आन्तरिक अस्थिरताको चिन्तालाई प्रतिबिम्बित गर्छ ।

कूटनीतिक रूपमा खाडी सहयोग परिषद् (जीसीसी) भित्रको विभाजन कायमै छ । ओमानले तनाव कम गर्न जोड दिइरहेको छ, कतारले सन्तुलित अडान राखेको छ जबकि साउदी अरब र विशेषगरी यूएईले इरानप्रति बढ्दो आक्रामक नीति अपनाइरहेका छन् ।

चीनले स्थिरता र ऊर्जा सुरक्षामा जोड दिँदै कुनै पनि पक्षको पक्षपोषण नगरी सतर्क अडान कायम राखेको छ । बेइजिङले अहिलेसम्म इरानलाई आफ्ना आक्रमणहरू रोक्न प्रत्यक्ष आह्वान गरेको छैन । बरु सबै पक्षहरूलाई लडाइँ अन्त्य गर्न आग्रह गरिरहेको छ ।

इरानभित्र परमाणु सिद्धान्तका बारेमा छलफलहरू पुनः देखा परिरहेका छन् जसमा हतियार निर्माण गर्ने वा परमाणु अप्रसार सन्धि (एनपीटी) बाट बाहिरिने सीमित मागहरू समावेश छन् यद्यपि यी अहिलेका लागि गौण विषय हुन् ।

समग्रमा, तनाव वृद्धिका नियमहरू परिभाषित गर्ने प्रतिस्पर्धात्मक प्रयासहरूले युद्धलाई आकार दिइरहेको छ । इरानले विशेषगरी हर्मुजमा नयाँ यथार्थलाई औपचारिक रूप दिने प्रयास गरिरहेको छ जबकि सामुद्रिक सुरक्षामा बढ्दो चिन्ताका बावजुद बाह्य प्रतिक्रियाहरू खण्डित र अनिश्चित देखिन्छन् ।