ग्यास पूर्वाधारमा आक्रमणले विश्व ऊर्जा सुरक्षामै खतरा

एजेन्सी । हालका दिनहरूमा अमेरिका इजरायल र इरान दुवै पक्षबाट भइरहेका अपस्ट्रिम ग्यास उत्पादन केन्द्रहरूमाथिका आक्रमण पश्चिम एसियाको युद्ध थप चर्किने संकेत हुन् । यसका सम्भावित दीर्घकालीन परिणामहरू हुन सक्छन् ।

यस द्वन्द्वमा जीवाश्म इन्धन ऊर्जाको उत्पादनसँग सम्बन्धित केन्द्रहरूमाथि प्रहार गरिएको यो पहिलोपटक हो जबकि यसअघि सामान्यतया तेल र ग्यास उद्योगसँग सम्बन्धित स्थलहरू मात्र लक्षित हुने गर्थे ।

मंगलबार इरानले गरेको सफल ड्रोन आक्रमणका कारण अबु धाबीको शाह ग्यास क्षेत्रको सञ्चालन स्थगित भएको छ । यस साइटले दैनिक १.२८ अर्ब मानक क्युबिक फिट ग्यास उत्पादन गर्न सक्छ र यसले यूएईको ग्यास आपूर्तिको करिब २० प्रतिशत र फस्फेट मलमा प्रयोग हुने विश्वको ५ प्रतिशत दानेदार गन्धक (ग्रानुलेटेड सल्फर) आपूर्ति गर्छ ।

बुधबार इरानको दक्षिण पार्स ग्यास क्षेत्रको एक उत्पादन केन्द्रमा आक्रमण भयो जुन इरानले खाडीपारि कतारसँग साझेदारी गर्छ । यो क्षेत्र विश्वकै सबैभन्दा ठूलो ग्यास क्षेत्र हो र इरानको आन्तरिक ऊर्जाको सबैभन्दा ठूलो स्रोत हो । यसले कहिलेकाहीँ पर्याप्त विद्युत् उत्पादन गर्न संघर्ष गरिरहेको हुन्छ ।

यस आक्रमणले तेहरानबाट ऊर्जा पूर्वाधार विरुद्ध थप प्रतिशोधको धम्की निम्त्याएको छ ।

यसअघि अमेरिका र इजरायलले आफ्ना छिमेकीहरूको तेल र ग्यास उद्योगहरू विरुद्ध इरानी प्रतिशोधबाट बच्नका लागि खाडीमा इरानको ऊर्जा उत्पादन केन्द्ररूलाई लक्षित गर्नबाट जोगिएका थिए ।

यी आक्रमणहरू महत्त्वपूर्ण छन् किनभने यसले युद्ध अझ गहिरिन सक्ने संकेत गर्छ जसको विश्वव्यापी अर्थतन्त्रमा दीर्घकालीन परिणामहरू पर्नेछन् । शत्रुताको अन्त्य भएमा केही महिनाभित्रै रोकिएको ग्यास र तेलको ढुवानी पुनः सुरु हुन सक्छ तर उत्पादनमा हुने कुनै पनि ठूलो क्षतिले वर्षौंसम्म प्रभाव पार्न सक्ने विज्ञहरूको अनुमान छ ।

सम्भावित थप तनावको प्रभावबारे चेतावनी दिँदै एमएसटी फाइनान्सियलका विश्लेषक साउल काभोनिकले फाइनान्सियल टाइम्सलाई भने, ‘केही लाख ब्यारल उत्पादन ठप्प पार्ने कुराले ठूलो प्रभाव पार्छ किनभने यसको अर्थ युद्ध सकिएपछि पनि भण्डार पुनः भर्ने कुनै उपाय रहँदैन ।’ तरलीकृत प्राकृतिक ग्याँस (एलएनजी) केन्द्रमा आक्रमण हुनु सबैभन्दा खराब हुनेछ किनभने यसलाई मर्मत गर्न धेरै वर्ष लाग्न सक्छ, उनले थपे ।

दक्षिण पार्स आक्रमणपछि विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा अवरोध बढ्ने डरले तेलको मूल्य अकासिएको छ । यस अवरोधले अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनको दौडमा डोनल्ड ट्रम्पका लागि राजनीतिक जोखिम बढाएको छ ।

अमेरिकामा डिजेलको मूल्य सन् २०२२ को मुद्रास्फीति वृद्धिपछि पहिलोपटक प्रति ग्यालन ५ डलर भन्दा माथि पुगेको छ जसले उनका पूर्ववर्ती जो बाइडनको समर्थन घटाएको थियो ।

दक्षिण पार्स आक्रमणपछि इरानले साउदी अरब, यूएई र कतारका प्रमुख क्षेत्रीय तेल र ग्यास स्थलहरूको सूची सार्वजनिक गर्दै ती अब प्रत्यक्ष र वैध लक्ष्य भएको र तुरुन्तै खाली गर्नुपर्ने बताएको छ । केही घण्टापछि रियादमा ठूला विस्फोटका आवाजहरू सुनिएका थिए ।

यस क्षेत्रकै सबैभन्दा ठूलो अमेरिकी वायुसेना अखडा रहेको कतारले यस आक्रमणमा अमेरिकाको भूमिका उल्लेख नगरी इजरायललाई दोष दिएको छ । कतारी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले यसलाई विश्वव्यापी ऊर्जा सुरक्षालाई जोखिममा पार्ने खतरनाक र गैरजिम्मेवार कदम भनेका छन् ।

यूएईले दक्षिण पार्स आक्रमणले विश्वव्यापी ऊर्जा र यस क्षेत्रको सुरक्षा र स्थिरतामा खतरा पैदा गरेको बताएको छ ।

सन् २००३ को इराक आक्रमणपछि संसारले एउटा पाठ सिकेको थियो । क्षतिग्रस्त ऊर्जा उत्पादन पूर्वाधार मर्मत गर्न अपेक्षा गरेभन्दा धेरै समय लाग्ने रहेछ । बुश प्रशासनले पुनर्निर्माण तेलको राजस्वबाट हुने वाचा गरेको थियो तर ठेकेदारहरूले इराकी प्लान्टहरूमा पहुँच पाए पनि र तेल परियोजनाहरूमा २ अर्ब डलर खर्च भए पनि उत्पादन युद्धपूर्वको स्तरमा फर्किन दुई वर्षभन्दा बढी समय लाग्यो ।

रुसले प्रहार गरेको युक्रेनी ऊर्जा पूर्वाधार मर्मत गर्ने प्रयासले उपकरणहरूको अभाव र अवरोधका समस्याहरूलाई उजागर गरेको छ ।

खाडीमा ऊर्जा उत्पादनको आर्थिक पक्षभन्दा बाहिर लामो समयदेखि सामाजिक, राजनीतिक र कूटनीतिक महत्त्व रहिआएको छ । प्रायः दमनकारी राजतन्त्रहरूमा बस्ने नागरिकहरूसँगको सामाजिक सम्झौताहरू ऊर्जाको सम्पत्ति बाँडफाँटमा आधारित हुन्छन् र यो जीवनस्तर तथा विदेशी कामदारहरूलाई आकर्षित गर्ने राज्यहरूको क्षमताको मुख्य आधार हो ।

ऊर्जा यस क्षेत्रका देशहरूले एकअर्कासँग गर्ने व्यवहारका लागि पनि अपरिहार्य छ । इरान र साउदी अरबबीचको संक्षिप्त सम्बन्ध सुधार जुन गत वर्ष इरानको आणविक सुविधाहरूमाथि इजरायलको आक्रमणबाट बचेको थियो, साउदी अरबको अर्थतन्त्रलाई विविधीकरण गर्ने कदमहरूको हिस्साको रूपमा त्यहाँका वास्तविक शासक मोहम्मद बिन सलमानको प्राथमिकता थियो ।

उनले इरानसँगको तनावले स्रोत र साधनहरूको क्षति भइरहेको मूल्यांकन गरेका थिए । इरानी पक्षमा भने अमेरिकी नेतृत्वको प्रतिबन्धका कारण बिस्तारै ध्वस्त हुँदै गएको अर्थतन्त्रले यो सम्बन्ध सुधारका लागि प्रेरित गरेको थियो ।

दक्षिण पार्स क्षेत्रमा साझा चासोका कारण ऐतिहासिक रूपमा इरानसँग नजिक रहेको कतारको यस आक्रमणप्रतिको चिन्ता प्रस्ट देखिएको छ । यस क्षेत्रले कहिलेकाहीँ दोहा र तेहरानबीच मात्र नभई व्यापक रूपमा कूटनीतिक पुलको काम गरेको छ ।