एजेन्सी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानसम्बन्धी प्रमुख नीतिगत घोषणाहरू गर्नु ठीक अगाडि मार्च र अप्रिल महिनामा विभिन्न एक्सचेन्जहरूमा इन्धन र डेरिभेटिभका प्रकारहरूमा तेलको मूल्य घट्ने पक्षमा ७ अर्ब डलरसम्मका योजनाबद्ध बाजी राखिएको रोयटर्सले पत्ता लगाएको छ ।
व्यापारीहरू, बजार विज्ञहरू र एक्सचेन्ज डेटाहरूको विश्लेषण गरेर रोयटर्सले यो कुरा पत्ता लगाएको हो ।
यो परिमाण यसअघि रिपोर्ट गरिएको २.६ अर्ब डलरको लगानी भन्दा धेरै बढी हो जसले गर्दा अमेरिकी प्रशासनले आफ्ना कर्मचारीहरूलाई आर्थिक लाभका लागि सार्वजनिक नभएका सूचनाहरू प्रयोग नगर्न चेतावनी दिइसकेको छ ।
अमेरिकाको कमोडिटी फ्युचर्स ट्रेडिङ कमिसनले यसबारे अनुसन्धान गरिरहेको छ भनी यस मामिलासँग परिचित एक व्यक्तिले अप्रिलमा रोयटर्सलाई बताएका थिए यद्यपि उक्त निकायले हालसम्म आधिकारिक रूपमा अनुसन्धान भइरहेको कुरा पुष्टि गरेको छैन ।
ती लगानीहरू कसले गरेका थिए र ती अमेरिकाबाट सुरु भएका थिए कि अन्यत्र कतैबाट भन्ने कुरा रोयटर्सले पत्ता लगाउन सकेन । यसमा आईसीई, सीएमई क्रुड, डिजेल र पेट्रोल फ्युचर्स लगायतका डेरिभेटिभहरूमा मूल्य घट्ने आशामा गरिने सर्ट पोजिसन वा लगानीहरू समावेश थिए ।
यी लगानीहरू विश्वव्यापी तेल र इन्धनको कारोबार हुने दुई प्रमुख एक्सचेन्जहरूः इन्टरकन्टिनेन्टल एक्सचेन्ज र शिकागो मर्केन्टाइल एक्सचेन्जमा भएका थिए । दुवै एक्सचेन्जले यसबारे कुनै टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरे । सीएमईले ती कारोबारहरूको अनुसन्धान गरिरहेको छ भनी यस मामिलासँग परिचित एक स्रोतले रोयटर्सलाई बताएको छ ।
यी सही समयमा गरिएका कारोबारहरूले गर्दा कानुनी विज्ञ र सांसदहरूले नियामकहरूलाई यो इनसाइडर सूचना वा सूचना चुहावटमा आधारित थियो कि थिएन भन्ने बारे अनुसन्धान गर्न माग गरेका छन् ।
व्यापारीहरूले पहिलोपटक मार्च २३ मा असामान्य कारोबारहरू देखेका थिए । ट्रम्पले इरानी पावर पूर्वाधारहरूमा आक्रमण गर्ने धम्कीलाई पछि सारेको घोषणा गर्नुभन्दा केही मिनेट अगाडि ती कारोबारहरू गरिएका थिए जसले गर्दा तेलको मूल्यमा गिरावट आएको थियो ।
यही ढाँचा अप्रिल ७ मा पनि दोहोरियो जब ट्रम्पले इरानसँग युद्धविरामको घोषणा गर्नुअघि नै बेन्चमार्क आईसीई ब्रेन्ट फ्युचर्समा १५ प्रतिशतसम्मको गिरावट आयो । यो पुनः अप्रिल १७ मा भयो जब इरानी अधिकारीहरू र ट्रम्पले स्ट्रेट अफ हर्मुज पुनः खोल्ने बारे कुरा गरे र फेरि अप्रिल २१ मा पनि भयो जब ट्रम्पले युद्धविराम लम्ब्याए ।
रोयटर्स र अन्य सञ्चारमाध्यमहरूले ब्रेन्ट र वेस्ट टेक्सस इन्टरमिडिएट गरी दुई विश्वव्यापी क्रुड बेन्चमार्कका सबैभन्दा सक्रिय रूपमा कारोबार हुने फ्रन्ट–मन्थ सम्झौताहरूमा भएका ती कारोबारबारे रिपोर्ट गरेका थिए । रोयटर्सको सुरुवाती गणना अनुसार मार्च र अप्रिलका ती चार दिनमा गरिएका लगानीको मूल्य करिब २.६ अर्ब डलर थियो ।
अमेरिकाको न्याय मन्त्रालय र सीएफटीसीले यसबारे तत्काल कुनै प्रतिक्रिया दिएनन् । ह्वाइट हाउसका एक प्रवक्ताले भने, ‘सबै संघीय कर्मचारीहरू सरकारी आचारसंहिताको अधीनमा छन् जसले आर्थिक लाभका लागि सार्वजनिक नभएका सूचनाहरू प्रयोग गर्न निषेध गर्छ ।’
यद्यपि, विभिन्न एक्सचेन्ज र सम्झौताहरूका व्यापारिक तथ्यांकहरूको थप विश्लेषणले के देखायो भने व्यापारीहरूले ठ्याक्कै उही मिति र समयमा युरोपेली डिजेल र अमेरिकी पेट्रोल फ्युचर्सका साथै ब्रेन्ट र डब्ल्यूटीआईका लामो अवधिका सम्झौताहरूमा पनि उस्तै लगानी गरेका थिए जसले रोयटर्सको गणना अनुसार कुल रकम करिब ७ अर्ब डलर पुर्यायो ।
सेल बेट वा सर्ट सेलिङको अर्थ हो— कारोबार गर्ने व्यक्तिले अर्को पक्षबाट डेरिभेटिभ उधारो लिन्छ, त्यसलाई बिक्री गर्छ र पछि मूल्य घटेपछि सस्तोमा पुनः किन्छ, र बाँकी रहेको रकम नाफाका रूपमा राख्छ ।
मार्च २३ र अप्रिल ७, १७ र २१ मा तेलको मूल्य १० प्रतिशतभन्दा बढीले गिरावट आएको थियो । रोयटर्सको गणनाले देखाउँछ, ७ अर्ब डलरको लगानी गर्ने सर्ट सेलरले लगानीको समय अनुसार करोडौं डलर नाफा कमाएको हुन सक्छ ।
सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेशनल स्टडीजका सदस्य तथा अनुभवी तेल व्यापारी आदि इम्सिरोभिकले भने, ‘प्रमुख घोषणाहरू अगाडि गरिएका हुनाले यी कारोबारहरू सूचनामा आधारित देखिन्छन् ।’
उनले थपे कि सीएफटीसी जस्ता अमेरिकी अधिकारीहरूले एक्सचेन्ज डेटामा पहुँच राखेर कसले ती कारोबारहरू गरेको हो भन्ने पत्ता लगाउन र आवश्यक परे अनुसन्धान गर्न सक्छन् ।
बिहीबार एबीसीले अमेरिकी न्याय मन्त्रालयले इरान युद्धसँग सम्बन्धित २.६ अर्ब डलरको तेल कारोबारको अनुसन्धान गरिरहेको रिपोर्ट गरेको थियो । न्याय मन्त्रालय तत्काल टिप्पणीका लागि उपलब्ध भएन ।
सीएफटीसीका प्रवर्तन निर्देशकले मार्चमा भनेका थिए कि एजेन्सी आफ्नो नियमनमा रहेका बजारहरूमा इनसाइडर ट्रेडिङबारे भइरहेका अड्कलबाजीहरूबारे जानकार छ र यसलाई निरीक्षण गरिरहेको छ ।
सन् १९९० को दशकमा प्ल्याट्स नामक एजेन्सीमा तेलको मूल्य तोक्ने आधुनिक प्रणाली विकास गर्न सहयोग गर्ने ओनिक्स क्यापिटल ग्रुपका जर्ज मोन्टेपेकले भने, ‘तथ्यमा आधारित रहौं । ती कारोबारका परिमाणहरू अत्यन्तै असामान्य थिए । ती केन्द्रित थिए र मुख्य घोषणाहरू भन्दा ठीक अगाडि गरिएका थिए ।’
ब्रेन्ट क्रुड र न्यून–सल्फर ग्यासओइल फ्युचर्स इन्टरकन्टिनेन्टल एक्सचेन्जमा कारोबार हुन्छन् भने वेस्ट टेक्सस इन्टरमिडिएट क्रुड र पेट्रोल फ्युचर्स न्यूयोर्क मर्केन्टाइल एक्सचेन्जमा कारोबार हुन्छन् जुन सीएमई ग्रुपको स्वामित्वमा छ ।
मार्च २३ का दिन ११ः०५ जीएमटीमा ट्रम्पले इरानी पावर पूर्वाधारहरूमा गर्ने भनिएको आक्रमणलाई ढिलाइ गर्ने घोषणा गरेका थिए । एलएसईजीको तथ्यांकले देखाउँछ कि त्यस दिन १०ः४९ देखि १०ः५० जीएमटीको बीचमा व्यापारीहरूले २० हजार लट ब्रेन्ट र डब्ल्यूटीआई फ्युचर्समा लगानी गरेका थिए ।
त्यो बिक्री पहिलो, दोस्रो र तेस्रो महिनाको सम्झौताहरूमा फैलिएको थियो जसको मूल्य करिब १.३५ अर्ब डलर थियो । साथै, थप १२२ मिलियन डलरको आईसीई ग्यासओयल (डिजेल) फ्युचर्स र ८१ मिलियन डलरको अमेरिकी पेट्रोल फ्युचर्स गरी कुल २.२ अर्ब डलरको कारोबार भएको थियो ।
न्युयोर्कस्थित डायनामिस एलएलपीका वकिल रोबर्ट फ्रेन्चम्यानले पहिले ह्वाइट–कलर अपराध र इनसाइडर ट्रेडिङका मुद्दाहरूमा काम गरिसकेका छन् । उनले भने, ‘ती परिमाणहरू छानबिनबाट उम्किन सक्ने छैनन् ।’
ट्रम्पको मार्च २३ को युद्धविरामको घोषणाले क्रुड फ्युचर्समा १५ प्रतिशतसम्मको गिरावट ल्यायो जुन इतिहासकै ठूला गिरावटहरू मध्ये एक हो । उक्त घोषणाले पेट्रोल र ग्यासओइल फ्युचर्समा पनि करिब १२ प्रतिशत गिरावट ल्यायो ।
अप्रिल ७ का दिन १९ः४४ देखि १९ः४५ जीएमटीको बीचमा बजार बन्द भएपछि र कारोबार न्यून हुने समयमा २.१२ अर्ब डलर बराबरको तेल र पेट्रोल बिक्रीको आदेश दिइएको थियो । त्यसको केही मिनेटपछि नै ट्रम्पले इरानसँग दुई हप्ताको युद्धविरामको घोषणा गरे ।
अप्रिल १७ का दिन १२ः२४ देखि १२ः२५ जीएमटीमा करिब २ अर्ब डलरको ब्रेन्ट, डब्ल्यूटीआई, ग्यासओइल र पेट्रोल फ्युचर्स बिक्री गरियो जुन इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले हर्मुज खुल्ने कुरा बताउनु र ट्रम्प तथा अमेरिकी अधिकारीहरूले सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्नुभन्दा केही मिनेट अघिको समय थियो ।
अप्रिल २१ मा ट्रम्पले युद्धविराम लम्ब्याउनु भन्दा ठ्याक्कै १५ मिनेट अगाडि करिब ८३० मिलियन डलर बराबरको ब्रेन्ट र डब्ल्यूटीआई सम्झौताहरू बिक्री गरिएको थियो ।
प्रतिक्रिया