अमेरिकाका कठोर मागहरू नमान्ने इरानको अड्डी

एजेन्सी । इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले इरानका माग र अमेरिकी अडानहरूप्रति आफ्ना असन्तुष्टिहरू व्यक्त गरेका छन् जबकि इस्लामाबादले हजारौंको ज्यान लिने र विश्वव्यापी बजारलाई अस्तव्यस्त पार्ने युद्ध अन्त्य गर्न नयाँ प्रयासको आयोजना गरेको थियो ।

वार्ताका विवरणहरू कम सार्वजनिक भए पनि अराक्चीले पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज शरिफ र अन्य उच्चपदस्थ अधिकारीहरूसँग भेट गरे । ह्वाइट हाउसले यसअघि राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पका विशेषदूत स्टिभ विट्कोफ र ज्वाइँ जेरेड कुश्नर शनिबार पाकिस्तानको राजधानी जाने घोषणा गरेको थियो तर इरानले प्रत्यक्ष वार्ताको नयाँ चरणलाई अस्वीकार गरेपछि उनीहरू नजाने भएका छन् ।

वाशिङटन र तेहरानबीच गतिरोध कायम छ किनभने इरानले विश्वव्यापी तेल आपूर्तिको झन्डै पाँचौं हिस्सा बोक्ने हर्मुज जलयोजक मुख्य रूपमा बन्द गरेको छ जबकि अमेरिकाले इरानको तेल निर्यातमा रोक लगाएको छ ।

यो द्वन्द्व अहिले नवौं हप्तामा प्रवेश गर्दैछ र ट्रम्पले जुन २४ मा सुरु भएको युद्धविरामलाई यस साता थप विस्तार गरेका छन् । युद्धले ऊर्जाको मूल्यलाई बहु–वर्षीय उच्च स्तरमा पुर्याएको छ । यसले मुद्रास्फीति बढाएको छ र विश्वव्यापी आर्थिक वृद्धिको सम्भावनालाई कमजोर बनाएको छ ।

‘अराक्चीले युद्धविराम र इरानविरुद्ध थोपरिएको युद्धको पूर्ण अन्त्यका सम्बन्धमा भएका पछिल्लो घटनाक्रमबारे हाम्रो देशको सैद्धान्तिक अडान स्पष्ट पारे,’ मन्त्रीको आधिकारिक टेलिग्राम च्यानलमा जारी गरिएको विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।

वार्तामा अमेरिकी अडानहरूप्रति तेहरानको असन्तुष्टिका बारेमा सोधिएको प्रश्नमा इस्लामाबादस्थित इरानी कूटनीतिक स्रोतले रोयटर्सलाई भन्यो, ‘मुख्य रूपमा इरानी पक्षले कठोर (म्याक्सिमलिस्ट) मागहरू स्वीकार गर्ने छैन ।’

अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेगसेथले यसअघि पत्रकारहरूलाई इरानसँग राम्रो सम्झौता गर्ने अवसर रहेको बताएका थिए । ‘इरानलाई थाहा छ, उनीहरूसँग अझै पनि समझदारीपूर्वक छनौट गर्ने अवसर छ,’ उनले भने, ‘उनीहरूले गर्नुपर्ने भनेको अर्थपूर्ण र प्रमाणित तरिकाले आणविक हतियार त्याग गर्नु हो ।’

अराक्ची शुक्रबार इस्लामाबाद आइपुगेका थिए । तर, इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले एक्समा पोस्ट गर्दै इरानी अधिकारीहरूको अमेरिकी प्रतिनिधिहरूसँग भेट्ने कुनै योजना नरहेको र तेहरानका चिन्ताहरू मध्यस्थकर्ता पाकिस्तानमार्फत पुर्याइने बताएका थिए ।

ट्रम्पले शुक्रबार रोयटर्सलाई बताएअनुसार, इरानले अमेरिकी मागहरू पूरा गर्ने उद्देश्यले प्रस्ताव राख्ने योजना बनाएको छ तर उनलाई त्यस प्रस्तावमा के छ भन्ने थाहा छैन । वाशिङटनले कोसँग वार्ता गरिरहेको छ भन्नेबारे उनले केही खुलाएनन् तर ‘हामी अहिले सत्तामा रहेका मानिसहरूसँग सम्पर्क गरिरहेका छौं भनी उनले बताए ।

ह्वाइट हाउसकी प्रेस सचिव क्यारोलिन लेभिटले पछिल्ला दिनहरूमा इरानी पक्षबाट केही प्रगति भएको र यस सप्ताहान्तमा अझ बढी प्रगतिको आशा गरिएको बताइन् जबकि उपराष्ट्रपति जेडी भ्यान्स पनि पाकिस्तान भ्रमणका लागि तयार थिए ।

ट्रम्पले युद्धविराम विस्तार गरेको केही दिनपछि शनिबार तेहरानको इमाम खोमेनी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरू सुचारु भएको इरानी सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् । पहिलो यात्रुहरू साउदी अरबको मदिना, मस्कट र इस्तानबुलका लागि प्रस्थान गरेका छन् र आगामी दिनहरूमा उडानहरू बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

‘अहिले राम्रो महसुस भइरहेको छ । उडानहरू सुचारु भएपछि व्यापार हुन्छ र मानिसहरूले आफ्नो काम गर्न सक्छन् । यो सुखद अनुभूति हो,’ विमानस्थलमा चेक–इन डेस्कमा लाइन लागेका एक यात्रुले भने ।

युद्ध सुरु भएदेखि इरानी हवाई क्षेत्र प्रायः बन्द रहेको छ । मिसाइल र ड्रोनको खतराका कारण मध्यपूर्वको धेरैजसो हवाई क्षेत्र बन्द हुँदा विश्वभर हजारौँ उडानहरू रद्द, मार्ग परिवर्तन र पुनः तालिकाबद्ध गरिएका छन् ।

ट्रम्पले वार्ताकारहरूलाई पुनः एकत्रित हुन थप समय दिनका लागि मंगलबार एकपक्षीय रूपमा दुई हप्ताको युद्धविराम विस्तार गरेका थिए ।

शान्तिवार्ताको भविष्य र यस क्षेत्रमा भड्किएको हिंसाका कारण उत्पन्न अनिश्चितताका कारण यस हप्ता तेलको मूल्यमा वृद्धि भयो जसमा ब्रेन्ट क्रुड फ्युचर्स १६ प्रतिशतले बढ्यो ।

शुक्रबारको ढुवानी तथ्यांकले देखाएअनुसार पछिल्लो २४ घण्टामा मात्र ५ वटा जहाजले हर्मुज जलयोजक पार गरेका थिए जबकि फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले सुरु गरेको युद्धअघि दिनमा करिब १३० वटा जहाज चल्ने गर्थे । ती जहाजहरूमा इरानी तेल उत्पादन बोक्ने ट्यांकरहरू थिए तर विश्वव्यापी ऊर्जा बजारको माग पूरा गर्ने ठूला क्रुड ट्यांकरहरू भने थिएनन् ।

डेटा एनालिटिक्स फर्म भोर्टेक्साले गत साता अप्रिल १३ देखि २२ सम्ममा इरानसँग सम्बन्धित वा प्रतिबन्धित जहाजहरूको कुल ३५ पटक आवतजावत रेकर्ड गरेको बताएको छ ।

‘इरानको मिसाइल र सैन्य क्षमतालाई कमजोर पार्ने उद्देश्यमा असफल भएको शत्रुले अहिले युद्धको दलदलबाट ससम्मान बाहिरिने बाटो खोजिरहेको छ,’ इरानी सञ्चारमाध्यमले रक्षा मन्त्रालयका प्रवक्तालाई उद्धृत गर्दै भनेका छन्, ‘इरानले आज हर्मुज जलयोजकमाथि कडा नियन्त्रण कायम राखेको छ ।’

बिहीबार इजरायल र लेबननले ट्रम्पको मध्यस्थतामा ह्वाइट हाउसमा भएको बैठकमा आफ्नो युद्धविरामलाई तीन हप्ताका लागि थप गरेका छन् तर दक्षिणी लेबनानमा लडाइँ अन्त्य हुने थोरै मात्र संकेत देखिएको छ ।

लडाकु समूहले सीमापार हमला गरेपछि इरानका सहयोगी हिजबुल्लाहलाई हटाउन इजरायलले गत महिना आफ्नो उत्तरी छिमेकीमाथि आक्रमण गरेको थियो । तेहरानले वार्ताका लागि त्यहाँको युद्धविराम पूर्वशर्त रहेको बताएको छ ।

लेबननको सरकारी समाचार एजेन्सीका अनुसार शनिबार दक्षिणी लेबनानमा इजरायली आक्रमणमा परी चारजनाको मृत्यु भएको छ । इजरायली सेनाले शुक्रबार दक्षिण लेबननमा हिजबुल्लाहका ६ सशस्त्र सदस्यलाई मारेको बताएपछि यो घटना भएको हो ।

इजरायली सेनाले शनिबार लेबननी बासिन्दाहरूलाई दक्षिणी लेबनानको लिटानी नदी क्षेत्रमा नजान चेतावनी दोहोर्याएको छ किनकि त्यहाँ अझै पनि हिजबुल्लाहसँग लडाइँ जारी छ । सेनाले रातभर तीन स्थानमा हिजबुल्लाहका रकेट लोन्चरहरूमा आक्रमण गरेको पनि बताएको छ ।