हर्मुज संकटले विश्वव्यापी तेलको माग घटाउला ?

एजेन्सी । हर्मुज जलयोजकको तेल संकटले अझै पनि मागलाई घटाएको छैन किनभने धनी देशहरूले आफ्नो भण्डारबाट आपूर्ति लिइरहेका छन् र आपूर्ति सुनिश्चित गर्न महँगो मूल्य तिरिरहेका छन् । व्यापारीहरूले अब एउटा कठोर समायोजन आउँदैछ भन्दै सचेत गराइरहेका छन् ।

व्यापारीहरूका अनुसार, यो महत्त्वपूर्ण तेल मार्ग जति धेरै समयसम्म खुल्दैन कम्तीमा १० प्रतिशतले घटेको आपूर्तिसँग तालमेल मिलाउन उपभोगलाई उति नै कम गर्नुपर्नेछ । र त्यसो हुनका लागि कि त मानिसहरूले थेग्न नसक्ने मूल्यका कारण कम किन्नुपर्नेछ वा सरकारले हस्तक्षेप गरेर उपभोग घटाउनुपर्नेछ ।

एक अर्ब ब्यारल आपूर्तिको क्षति पहिले नै निश्चित जस्तै भइसकेको छ । त्यो फेब्रुअरीको अन्त्यमा द्वन्द्व सुरु भएको केही समयपछि सरकारहरूले जारी गरेको आपतकालीन भण्डारको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी हो ।

सुरक्षित भण्डार छिटो सकिँदैछ जसले अहिलेका लागि तेलको मूल्यलाई नियन्त्रणमा राख्न मद्दत गरिरहेको छ । तर, बन्द भएको ९ हप्ता भइसक्दा एसियाका पेट्रोकेमिकल्स जस्ता कम स्पष्ट क्षेत्रहरूबाट सुरु भएको मागको गिरावट अहिले विश्वभरका दैनिक बजारहरूमा बिस्तारै विस्तार हुँदैछ ।

‘मागमा आउने गिरावट यस्ता ठाउँहरूमा भइरहेको छ जुन मूल्य निर्धारणका स्पष्ट केन्द्रहरू होइनन्,’ ट्रेडिङ समूह ट्राफिगुराका मुख्य अर्थशास्त्री साद रहिमले यसै साता लाउजेनमा भएको एफटी कमोडिटी ग्लोबल समिटमा भने । ‘त्यो समायोजन पहिले नै भइरहेको छ तर त्यो जारी रह्यो भने अझ ठूलो र व्यापक हुँदै जानुपर्छ । हामी एउटा गम्भीर मोडमा छौं ।’

सबैभन्दा बढी निर्भर उद्योग र बजारहरूमा एसिया र मध्य पूर्वका पेट्रोकेमिकल प्लान्टहरू र भारतमा खाना पकाउने महत्त्वपूर्ण इन्धन एलपीजीको ढुवानी समावेश छ । फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले पहिलोपटक इरानमा आक्रमण गर्दा ती तुरुन्तै प्रभावित भएका थिए ।

अहिले अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प र उनका इरानी प्रतिद्वन्द्वीहरू बीचको गतिरोध लम्बिएसँगै यसको प्रभाव बढ्दो रूपमा पश्चिमतिर र उपभोक्ताहरूको दैनिक जीवनका लागि महत्त्वपूर्ण उत्पादनहरूमा सर्दैछ । युरोप र अमेरिकाका एयरलाइन्सहरूले हजारौं उडानहरू कटौती गरिरहेका छन् ।

अमेरिकामा पेट्रोलको मूल्य प्रति ग्यालन ४ डलर पुगेपछि पेट्रोल र ट्रकदेखि निर्माण उपकरणसम्म चल्ने डिजेलको उपभोगमा आउने कमीप्रति विश्लेषकहरूले चेतावनी दिइरहेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार, यस महिना विश्वव्यापी तेलको माग विगत पाँच वर्ष यताकै सबैभन्दा धेरैले घट्ने क्रममा छ ।

ट्रेडिङ कम्पनी गनभोर ग्रुपले अनुमान गरेअनुुसार, अर्को महिना क्षति दोब्बर भएर दैनिक ५० लाख ब्यारल वा विश्व आपूर्तिको ५ प्रतिशत पुग्न सक्छ । अन्य ठूला व्यापारीहरूले पनि आर्थिक मन्दीको बढ्दो जोखिम देखिरहेका छन् । यसको प्रभाव पहिले नै दैनिक ४० लाख ब्यारलको हाराहारीमा पुगिसकेको अन्य विश्लेषकहरू बताउँछन् ।

यसको असर देखिन थालेको छ । जर्मनीले आर्थिक वृद्धिको प्रक्षेपण आधाले घटाएको छ भने अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषले युद्धलाई उद्धृत गर्दै विश्वव्यापी वृद्धि अनुमानमा कटौती गरेको छ ।

युरोपेली केन्द्रीय बैंकले तयार पारेका तीनवटा परिदृश्यहरूमध्ये सबैभन्दा गम्भीर अवस्थामा ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रति ब्यारल १४५ डलर पुग्ने र यस क्षेत्रको आर्थिक वृद्धि आधाले घट्ने देखिन्छ । तेलको माग र आर्थिक गतिविधिलाई कम गर्नुपर्ने आवश्यकता हरेक दिन बढ्दै जानेछ किनकि जलयोजक जति धेरै समय बन्द रहन्छ, मूल्यले उपभोगलाई निरुत्साहित गर्नेछ ।

कन्सल्टेन्ट एफजीई नेक्सान्टइसीएका अनुसार, यस त्रैमासिकमा विश्वव्यापी माग पहिले नै दैनिक ५३ लाख ब्यारलको क्षतिको सामना गरिरहेको छ । हर्मुजमा १२ हप्ताको अवरोधले कच्चा तेलको मूल्य यस महिनाको कीर्तिमानलाई तोड्दै प्रति ब्यारल १५४ डलर पुर्याउनेछ ।

‘पश्चिममा अझै कुनै स्पष्ट प्रकोप नदेखिएकोले मानिसहरूलाई सबै कुरा ठीक छ र पेट्रोल पम्पमा अलि बढी मूल्य मात्रै यसको प्रभाव हो भन्ने लागेको छ,’ एफजीईका ऊर्जा संक्रमण निर्देशक जुनेयत काजोकोग्लुले भने । ‘तर मागको गिरावट छालहरूका रूपमा आउनेछ र आउँदैछ । एसिया पहिलो पंक्तिमा थियो, अब अफ्रिकाको पालो हो । युरोपले पहिले नै केही इन्धनको अभाव र मूल्यवृद्धिको प्रभाव महसुस गर्न थालिसकेको छ ।’

अन्ततः यस्तो बजार जहाँ कम आपूर्तिसँग तालमेल मिलाउन माग घटाउनु आवश्यक छ, त्यहाँ तेलको मूल्य नै त्यो कारक हुन सक्छ जसले यो तालमेल गराउँछ । चरम परिदृश्यहरूमा मूल्यले मात्र बजारलाई सन्तुलनमा राख्न बाध्य पार्छ । त्यसबेला कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारल २५० डलरसम्म पुग्नुपर्ने एफजीईको अनुमान छ ।

धेरै विश्लेषकहरूले द्वन्द्वमा के हुनेछ भन्ने बारेको चरम अनिश्चितताले मागमा पर्ने प्रभावको अनुमान गर्न लगभग असम्भव बनाएको निजी रूपमा भनेका छन् । तर, छिटो समाधान नभएमा यसको आर्थिक परिणाम गम्भीर हुन सक्छ ।