अमेरिकाको फेडरल रिजर्भका अध्यक्षले ब्याजदर घटाउलान् ?

एजेन्सी । केभिन वार्स फेडरल रिजर्भको नेतृत्वका लागि राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पको रोजाइमा छन् । अब विश्व अर्थतन्त्रको सबैभन्दा शक्तिशाली पदहरूमध्ये एक सम्हाल्ने बाटोमा उनी दृढताका साथ अघि बढेका छन् । उनले ट्रम्पको न्यून ब्याजदरको चाहनासँग मेल खाने एजेन्डालाई अगाडि बढाउन सक्छन् ।

तर, वार्स नेतृत्वमा आए पनि ब्याजदरलाई उल्लेख्य रूपमा कम गर्न सजिलो हुने छैन । राष्ट्रपतिले आफूले ब्याजदरमा कटौती चाहेको कुरा स्पष्ट पारिसकेका छन् र ठट्टा गर्दै वार्सले दर कटौती गरेनन् भने उनलाई अदालतमा मुद्दा हाल्ने समेत बताएका छन् ।

तर, फेड अधिकारीहरूले सामान्यतया मुद्रास्फीति सुस्त हुँदा, बेरोजगारी बढ्दा वा यी दुवैको संयोजन हुँदा मात्र ऋण लिने लागत (ब्याजदर) घटाउँछन् जुन अहिले भइरहेको छैन । यसको अर्थ ब्याजदर कटौतीको मार्गमा अहिले चारवटा बाधाहरू उभिएका छन्ः

१. अमेरिका–इजरायल र इरानबीचको जारी युद्धका कारण ऊर्जाको मूल्य उच्च रहेको छ ।
२. उपभोक्ता खर्च मजबुत रहेको छ जुन यस वर्षको पहिलो तीन महिनामा अमेरिकी कम्पनीहरूको बलियो आम्दानीबाट स्पष्ट हुन्छ ।
३. अमेरिकाको श्रम बजार कमजोर रहे पनि स्थिर देखिएको छ ।
४. फेड अध्यक्षसँग केन्द्रीय बैंकको ब्याजदर सम्बन्धी निर्णयहरूमा एकलौटी वा एकतर्फी अधिकार हुँदैन ।

इरान युद्धले मुद्रास्फीति बढाए पनि अमेरिकी अर्थतन्त्र सोचेभन्दा बढी लचिलो देखिएको छ । यसले फेड अधिकारीहरूलाई ब्याजदर बढाउने वा घटाउने निर्णय गर्नुअघि सतर्क रहन र परिस्थितिको मूल्यांकन गर्न समय दिएको छ ।

फेडका मनोनितहरूलाई अनुमोदन गर्ने सिनेट बैंकिङ कमिटीले बुधबार बिहान वार्सको मनोनयनमा मतदान गर्ने कार्यक्रम छ ।

फेड अध्यक्षको रूपमा पुष्टि भएमा वार्सले हरेक फेड बैठकको एजेन्डा नियन्त्रण गर्दै ठूलो प्रभाव जमाउनेछन् । तैपनि, उनी फेडको १२ सदस्यीय ब्याजदर निर्धारण समितिमा केवल एक मत मात्र हुनेछन् जसले सर्वसम्मतिमा आधारित निर्णयहरू गर्छ ।
मुद्रास्फीति र ऊर्जा मूल्यको पछिल्लो तथ्यांकले कुनै पनि फेड अधिकारीलाई शरद यामभन्दा अघि ब्याजदर घटाउनका लागि जायज ठहर्याउन गाह्रो बनाएको छ ।

उपभोक्ता मूल्य सूचकांक मार्चमा २०२२ पछिको सबैभन्दा तीव्र मासिक गतिमा बढ्यो जसले वार्षिक दरलाई ३.३ प्रतिशत पुर्यायो । यो वृद्धि मुख्यतया इन्धनको मूल्यले गर्दा भएको हो जुन महिनाभरमा रेकर्ड २१.२ प्रतिशतले बढेको थियो । फेडको समग्र वार्षिक मुद्रास्फीति लक्ष्य २ प्रतिशत हो ।

अमेरिका र इरानबीचको गतिरोध जारी रहँदा विश्वव्यापी तेलको मूल्य प्रति ब्यारल १०० डलरको हाराहारीमा छ । यसले अमेरिकी ग्यासको मूल्यलाई उच्च राखेको छ जहाँ राष्ट्रिय औसत मूल्य प्रति ग्यालन ४ डलरभन्दा माथि छ । ‘अहिले मुद्रास्फीतिको जोखिम हावी छ,’ मोर्गन स्ट्यानलेका अर्थशास्त्रीहरूले लेखेका छन् ।

कमजोर हुँदै गएको अर्थतन्त्र कहिलेकाहीँ फेडका लागि ब्याजदर घटाउने पर्याप्त कारण बन्छ । तर, अहिलेको अवस्था त्यस्तो छैन ।

एसएन्डपी ५०० मा रहेका करिब एक तिहाइ कम्पनीहरूले पहिलो त्रैमासिकको आम्दानी प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेका छन् र तीमध्ये ८४ प्रतिशतले विश्लेषकहरूको अपेक्षाभन्दा राम्रो नतिजा निकालेका छन् । यसको एउटा मुख्य कारण उपभोक्ता खर्च हो ।

अमेरिकीहरू अर्थतन्त्रप्रति असामान्य रूपमा निराशावादी देखिए पनि यस वसन्त ऋतुमा उपभोक्ता खर्च मजबुत रहेको छ ।

गत वर्ष ट्रम्पको नयाँ भन्सार शुल्क लगायतका नीतिगत परिवर्तनका कारण कम्पनीहरूले भर्ना योजनाहरू स्थगित गर्दा रोजगारी वृद्धि सुस्त थियो । इरान युद्धले अनिश्चितता थपे पनि ट्रम्पको दोस्रो कार्यकाल सुरु भएयता ठूलो मात्रामा कर्मचारी कटौती भएको छैन । मार्चसम्मको तथ्यांक अनुसार राष्ट्रिय बेरोजगारी दर ४.३ प्रतिशतमा सीमित छ जुन ऐतिहासिक रूपमा न्यून मानिन्छ ।

वार्सलाई यस वर्ष एक वा दुईपटक भन्दा बढी ब्याजदर कटौती गर्न गाह्रो भए पनि उनको नेतृत्वले फेडमा नयाँ युगको सुरुवात गर्ने सम्भावना छ ।

गत साता आफ्नो अनुमोदन सुनुवाइमा वार्सले केन्द्रीय बैंकमा पद्धति परिवर्तन गर्ने वाचा गरे । यसमा वार्षिक नीतिगत बैठकहरूको संख्या घटाउने र नयाँ मुद्रास्फीति ढाँचा ल्याउने सम्भावना समावेश छ ।

सन् १९८० को दशकदेखि फेडले ब्याजदर निर्धारण गर्न वर्षमा आठपटक बैठक बस्दै आएको छ । वार्सले सांसदहरूलाई वर्षमा चारपटकको बैठक पर्याप्त नभएको बताए पनि आठपटककै परम्परालाई निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता भने जनाएनन् । साथै, उनले केन्द्रीय बैंकरहरूले धेरैपटक सञ्चारमाध्यमसँग कुरा गर्ने गरेको भन्दै आलोचना गरे र हरेक बैठकपछि गरिने परम्परागत पत्रकार सम्मेलनहरू हटाउन सक्ने संकेत पनि दिएका छन् ।