इरानले अमेरिकालाई पठायो नयाँ प्रस्ताव

एजेन्सी । क्षेत्रीय तनाव कम गर्ने उद्देश्यले गरिएको महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक पहलमा तेहरानले पाकिस्तानी मध्यस्थकर्तामार्फत वाशिङटनलाई नयाँ प्रस्ताव बुझाएको खबर छ ।

समाचार संस्था एक्सिओसको रिपोर्ट अनुसार, इरानी प्रस्तावले हर्मुज जलयोजक पुनः खोल्ने र युद्ध अन्त्य गर्ने खाका प्रस्तुत गरेको छ । त्यसले लामो समयदेखि चलिरहेको द्वन्द्वमा सम्भावित सफलताको संकेत गर्छ ।

यो कूटनीतिक पहल यस्तो समयमा आएको छ जब शान्ति प्रयासहरू धेरै हदसम्म ठप्प भएका छन् । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले हालै इरानले वार्ता गर्न चाहेमा वाशिङटनलाई फोन गर्न सक्ने टिप्पणी गरेका छन् जबकि इरानले कहिल्यै पनि आणविक हतियार प्राप्त गर्नु हुँदैन भन्ने आफ्नो कठोर अडानलाई उनले कायम राखेका छन् ।

ह्वाइट हाउसले दूतहरू स्टिभ विटकफ र जेरेड कुश्नरको इस्लामाबादको निर्धारित भ्रमण रद्द गरेपछि प्रत्यक्ष वार्ताको यो गति सुस्त भएको देखिएको छ । यस कदमलाई व्यापक रूपमा तेहरानको अघिल्लो प्रस्तावप्रति असन्तुष्टिको संकेतका रूपमा व्याख्या गरिएको थियो जसले समाधानको मार्गलाई थप जटिल बनाएको छ ।

वर्तमान गतिरोधको केन्द्रमा इरानले कम्तीमा १० वर्षका लागि युरेनियम संवर्धन बन्द गर्नुपर्छ र आफ्नो वर्तमान आणविक भण्डारलाई विदेशमा स्थानान्तरण गर्नुपर्छ भन्ने अमेरिकाको माग छ । तर, रिपोर्टले के संकेत गर्छ भने इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले सप्ताहान्तमा मध्यस्थकर्ताहरूलाई यी विशेष मागहरूको सन्दर्भमा हाल इरानी नेतृत्वभित्र कुनै सहमति नभएको जानकारी दिएका छन् ।

पाकिस्तानमार्फत पठाइएको खाकाले दुई–चरणीय योजनाको प्रस्ताव गरेको छ जसले सामुद्रिक संकट र अमेरिकी जलसेना नाकाबन्दीलाई प्राथमिकताका साथ सम्बोधन गर्न खोज्छ । यो पछिल्लो प्रस्तावले कि त युद्धविरामको लामो अवधि विस्तार वा युद्धको स्थायी अन्त्यको परिकल्पना गरेको छ ।

यस व्यवस्था अन्तर्गत आणविक छलफलहरू पछिल्लो चरणमा मात्र सुरु हुनेछन्, विशेषगरी सामुद्रिक मार्ग खुला भएपछि र नाकाबन्दी हटाएपछि । एक्सिओसले ह्वाइट हाउसले आधिकारिक रूपमा प्रस्ताव प्राप्त गरेको रिपोर्ट गरे पनि अमेरिका यसलाई अगाडि बढाउन इच्छुक छ कि छैन भन्ने कुरा अस्पष्ट छ ।

हालैका दिनहरूमा अब्बास अराक्ची पाकिस्तान र ओमानबीच शटल कूटनीतिमा व्यस्त छन् र सोमबार रुसमा भ्लादिमिर पुटिनसँग थप उच्चस्तरीय वार्ता गर्ने तालिका छ । यो क्षेत्रीय पहल यस्तो समयमा आएको छ जब अमेरिकी नेतृत्व लामो अवधिको कूटनीतिप्रति शंकालु रहेको छ ।

आइतबार राष्ट्रपति ट्रम्पले वार्ता टोली पठाउन आफ्नो अनिच्छा व्यक्त गर्दै भने, ‘वर्तमान परिस्थितिमा उनीहरूलाई (अमेरिकी वार्ताकारहरूलाई) १८ घण्टाको उडानमा पठाउनुको म कुनै अर्थ देख्दिनँ । यो धेरै लामो छ ।’

उनले थप भने, ‘हामी टेलिफोनबाटै पनि यो काम गर्न सक्छौं । इरानीहरूले चाहेमा हामीलाई फोन गर्न सक्छन् । हामी त्यहाँ बस्नका लागि मात्र यात्रा गर्ने छैनौं ।’

फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका–इजरायल सैन्य आक्रमणपछि पूर्ण–स्तरको लडाई रोकिए पनि औपचारिक शान्ति सम्झौताले अझै मूर्त रूप लिन सकेको छैन । जारी शत्रुताका कारण हजारौंको हताहती भएको छ र विश्वव्यापी आर्थिक अस्थिरता पैदा भएको छ ।

तेहरानले विश्वको करिब २० प्रतिशत तेलको मार्ग रहेको हर्मुज जलयोजकमा आफ्नो रणनीतिक स्थितिलाई लेभरेज (फाइदा उठाउने माध्यम) को रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ । यसैबीच, इरानी बन्दरगाहहरूमा अमेरिकी सामुद्रिक नाकाबन्दीले गर्दा मूल्यवृद्धि र बजार अस्थिरता निम्त्याइरहेको छ ।

तेहरानले ठोस वार्ता हुनुअघि वाशिङटनले अवरोधहरू विशेषगरी जलसेना नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने अडान राख्दै आएको छ । इरानी अडानमा क्षतिपूर्ति, जलयोजक सञ्चालन गर्ने संशोधित कानुनी ढाँचा र भविष्यमा हुने सैन्य हस्तक्षेप विरुद्धको आश्वासनका मागहरू पनि समावेश छन् ।

यसको विपरीत अमेरिका इरानलाई उसको आणविक महत्वाकांक्षा, मिसाइल विकास र क्षेत्रीय समूहहरूसँगको सम्बन्ध घटाउनका लागि बाध्य पार्नमा केन्द्रित छ । यी विपरीत प्राथमिकताहरूले दुई राष्ट्रबीचको ठूलो खाडललाई चित्रण गर्छन् जबकि उनीहरू यो नाजुक कूटनीतिक मोडबाट अघि बढिरहेका छन् ।