एजेन्सी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानको अर्थतन्त्र तीव्र गतिमा ओरालो लागिरहेको भन्दै ट्रुथ सोसलमा पोस्ट गरेपछि विश्वव्यापी चिन्ता फेरि बढेको छ ।
उनले इरान नगदका लागि छटपटाइरहेको र रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलयोजक पुनः खोल्नका लागि तत्काल दबाब दिइरहेको दाबी गरेका छन् ।
पश्चिम एसियामामा जारी द्वन्द्वको संवेदनशील मोडमा ट्रम्पले इरानले दैनिक ५० करोड डलर गुमाइरहेको र त्यहाँका सैन्य तथा प्रहरी बलले तलब नपाएको विस्फोटक दाबी गरेका छन् ।
आफ्नो पोस्टमा ट्रम्पले इरानको आन्तरिक स्थिरताको भयावह चित्र प्रस्तुत गरेका छन् । उनले आर्थिक दबाबका कारण तेहरानले विश्वव्यापी तेल आपूर्तिको प्रमुख मार्ग हर्मुज जलयोजक पुनः खोलेर तत्काल राहत खोज्न बाध्य भएको संकेत गरेका छन् ।
‘इरान आर्थिक रूपमा ध्वस्त हुँदैछ ! उनीहरू हर्मुज जलयोजक तुरुन्तै खुला गर्न चाहन्छन् । नगदका लागि भोको छ ! दैनिक ५० करोड डलर नोक्सान भइरहेको छ । सेना र प्रहरीले तलब नपाएको गुनासो गरिरहेका छन् । बचाऊ !’
इरान र ओमानको बीचमा अवस्थित यस जलयोजकले विश्वको तेल व्यापारको लगभग पाँचौं हिस्सा ओगट्छ । द्वन्द्वका कारण यो जलयोजक लगभग बन्द हुनाले बजारलाई त्रसित बनाएको छ जसले गर्दा तेलको मूल्य ह्वात्तै बढेको छ र विश्वव्यापी मन्दीको डर पैदा गरेको छ ।
तर, ट्रम्पको दाबीलाई स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गरिएको छैन र इरानी अधिकारीहरूले ऐतिहासिक रूपमा प्रतिबन्ध र नाकाबन्दीको प्रभावलाई कम आकलन गर्दै आएका छन् ।
यसअघि ट्रम्पले इरानसँगको युद्धविरामलाई अनिश्चितकालका लागि विस्तार गर्ने घोषणा गरेका थिए । उनले पाकिस्तानी मध्यस्थकर्ताहरूको अनुरोधमा वार्ताका लागि थप समय दिन अमेरिका सहमत भएको बताएका थिए ।
पाकिस्तान सरकारको आयोजनामा इस्लामाबादमा भइरहेको वार्ताको उद्देश्य हजारौंको ज्यान लिने र विश्व अर्थतन्त्रलाई अस्थिर बनाउने युद्धको अन्त्य गर्नु हो ।
तर, यस घोषणाले तत्काल धेरै प्रश्नहरू खडा गरेको छ ।
इरानले युद्धविराम विस्तारको अनुरोध गरेको कुरा सार्वजनिक रूपमा पुष्टि गरेको छैन ।
बेन्जामिन नेतन्याहूको नेतृत्वमा रहेको इजरायलले यसलाई स्पष्ट रूपमा समर्थन गरेको छैन ।
अमेरिकी अधिकारीहरूले अर्को कदमका बारेमा आन्तरिक असहमति रहेको संकेत गरेका छन् ।
इरानी प्रतिक्रियाहरू सतर्क र केही हदसम्म उपेक्षापूर्ण रहेका छन् । इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कर्प्स’ (आईआरजीसी) सँग आबद्ध तस्निम न्युज एजेन्सीले ट्रम्पको दाबीलाई अस्वीकार गर्दै अमेरिकी कदमहरू विरुद्ध सशक्त प्रतिरोधको चेतावनी दिएको छ ।
शान्ति वार्ताका लागि खुला रहेको संकेत गरे पनि ट्रम्पले इरानी व्यापारमाथि अमेरिकी जलसेनाको नाकाबन्दी कायमै रहने कुरा दोहोर्याएका छन् जसलाई इरानले युद्धको कार्य मान्छ ।
हर्मुज जलयोजकको अवरोधले विश्वव्यापी आर्थिक जोखिमहरू बढाएको छ जसमा तेलको मूल्यमा उतारचढाव र लगानीकर्ताहरूको विश्वासमा कमी देखिएको छ ।
ट्रम्पले पूर्व सर्वोच्च नेता अली खामेनेई लगायत प्रमुख नेताहरूको हत्याको सन्दर्भ दिँदै इरानको सरकार गम्भीर रूपमा विभाजित भएको दाबी पनि गरे ।
उनका उत्तराधिकारी र छोराले अहिले निम्न समस्याहरूका कारण बढ्दो दबाबको सामना गरिरहेका छन्ः आर्थिक पतनको चिन्ता, सैन्य दबाब, बढ्दो जनअसन्तोष ।
वार्ताको एउटा मुख्य अड्चन इरानको संवर्धित युरेनियमको भण्डार हो ।
ट्रम्पले परमाणु सामग्रीलाई हतियारमा परिणत हुन नदिन ती सामग्रीहरू हटाउन माग गरेका छन् जबकि इरानले आफ्नो कार्यक्रम शान्तिपूर्ण रहेको र अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौताहरू अन्तर्गत सुरक्षित रहेको दाबी गर्दै आएको छ ।
प्रतिक्रिया