कोरोना प्रभावितलाई बजेटले राहत दिन सकेन, मौद्रिक नीतिसँग ठूलो अपेक्षा छः दिपेन्द्रबहादुर क्षेत्रीको बिचार

दिपेन्द्र बहादुर क्षेत्री, पुर्वगभर्नर- नेपाल राष्ट्र बैंक २०७७ असार २८ गते १०:३९ मा प्रकाशित

कोरोना भाइसरका कारण जसरी असर परेको सोही अनुसार यसपछिको बजेटले राहतको विषयमा योगदान दिन नसकेको अर्थतन्त्रले अनुभव गरेको छ । सोही कारण सबैको मौद्रिक नीतिले केही गर्छ भनेर अपेक्षा गरेर बसेका छन् ।

अहिले हरेक क्षेत्रमा कोभिडको कारणले गर्दा कति नोक्सानी भयो भनेर आइसकेको छ । सार्वजनिक यातायात क्षेत्रका व्यवसायीहरुले बैंकमा सावारीको चाबीनै लगेर बुझाइसकेको अहिलेको अवस्था छ । सबैले आ-आफ्नो मर्का बाहिर ल्याउनुको कारण भनेको सहयोगको अपेक्षा गरेर हो ।

बजेट त सार्वजनिक भइसकेको छ । अब आउन लाग्या मौद्रिक नीति हो । मौद्रिक नीतिले कति र कुन-कुन क्षेत्रलाई कस्तो प्रकारको राहत दिन्छ भनेर सबैले पर्खेर बसेका छन् । बजेटमा सीआरआर घटाउन मौद्रिक नीतिले ध्यान दिनेछ भनेको छ । यही कारणले पनि सबैको अपेक्षा बढी छ भने हामीले बुझेका छौं ।

तर केन्द्रिय बैंकको पनि आफ्नै सिमितताहरु हुन्छन् । उद्योगी व्यवसायी तथा कृषकहरुलाई राहत दिँदा बजारमा अत्याधिक नगद प्रवाह गर्दा अर्थतन्त्र महंगीदै जान्छ । यस्तो अवस्थामा तत्काल उत्पादन नहुने, वस्तु र सेवा सीमितमात्र हुँदा माग उच्च भएर मूल्य वृद्धिलाई चाप दिन्छ ।

मानिसँग धेरै छ तर वस्तु र सेवा सीमित हँदा त्यसको मूल्य स्वत् बढ्छ । त्यसको नियन्त्रणको जिम्मेवारी पनि केन्द्रीय बैंकको हुन्छ । सरकारले त्यो बेला त केन्द्रीय बैंकले के हेरेर बस्यो भन्छ । त्यसकारण सन्तुलित किसिमबाट जानु पर्ने परिस्थिति अहिलेको अवस्था छ ।

अहिले बैंकिङ क्षेत्रमा तरलता बढी छ । बैंकहरुमा लगानी गर्नको निमित्त स्रोत र साधानको अभाव छैन । यो परिस्थितिमा तयार पारिएको मौद्रिक नीति सधै यस्तै हुन्छ भनेर आएमा त्यसले सधैलाई मद्दत हुँदैन । यसरी आएको मौद्रिक नीति ‘साउनमा आँखा फुटेको गोरुले सँधै हरियो देख्छ’ भने जस्तो हुन्छ ।

अहिले पर्याप्त मात्रामा स्रोत र साधान भएको बेलामा अब सँधै यस्तै हुन्छ भनेर सोहीअनुसारको नीति बनाइएमा त्यसले घात गर्छ । अहिले त लगानी गर्न नसकेको परिस्थिति भएको कारणले गर्दा मात्र तरलता बैंकमा थुप्रिएको हो ।

अहिलेको अवस्था सहज हुँदै गएपनि जोखिम मोलेर भएपनि मानिसहरु नयाँ लगानी गर्न तिर लाग्छन् । बैंकहरुमा नयाँ कर्जाको माग बैंकहरुमा बढ्छ । त्यसकारण मौद्रिक नीतिले त्यो विषयलाई पनि ध्यानमा राखेर व्यवसाय, एद्योग धन्दालाई कसरी सहज ढङ्गबाट अगाडि लैजान सकिन्छ विचार गर्नु पर्छ ।

पुनरकर्जा कोष अहिले १ खर्ब रुपैयाँ पुर्याइने भनिएको छ । त्यसले पुरानो ऋणीलाई थप ऋण उपलब्ध गराउन मद्दत गर्ला । तर विदेशबाट फर्किएर आएकाहरु सबै कृषिमा नै बस्छन् भन्ने छैन । उनीहरुले हामी अन्य क्षेत्रमा पनि स्वारोजगारीको दिशामा अगाडि जान्छौँ भनेमा उनीहरुलाई पुँजीको व्यवस्था मौद्रिक नीतिमार्फत् गर्नु पर्छ ।

केन्द्रीय बैंकले एक प्रकारको उद्धार कोषको स्थापना गरी त्यसको सञ्चालनको लागि छुट्टै निकाय बनाउन सक्छ । जसले परियोजना, समभ्यवता हेरी लगानीको लागि स्रोत व्यवस्थापन गर्छ । साथै लगानी अनुसारको काम भए÷नभएको हेरी अनुगमन गर्ने काम समेत गर्न सक्छ । त्यसो हुँदा नयाँ व्यवसाय सुरु गर्नेहरुलाई पनि सहजै पँुजी व्यवस्थापन गरी रोजगारी सिर्जना गर्न सक्छन् ।

राष्ट्र बैंकले अब स्रोतको व्यवस्थापन र टेक्निकल सपोर्टका लागि विभिन्न निकायहरुसँग सम्पर्क गराइदिनु पर्छ । यसो गर्दा स्थानिय स्तरमा पाइने कच्चा पदार्थ प्रयोगमा ल्याएर उत्पादन बढी बजारीकरण गर्न सहयोग पुग्छ । जसले गर्दा अर्थतन्त्रलाई लयमा ल्याउन सहयोग पुग्छ ।

निजी क्षेत्रको बैंकहरुले हामी नाफाको लागि मात्र काम गर्ने हो भन्छन् । तर अहिले केही बैंकहरुले अहिलेको असजिलो अवस्थामा ऋणीहरुलाई अप्ठ्यारो पारेर ऋणीहरुलाई कारवाही गर्नु हुँदैन पनि भावना राखेर काम गरेका छन् । बैंकले पनि व्यवसायीक नाफा गर्न सकेनन् भने उनीहरुलाई टिक्नै गाह्रो हुन्छ । निक्षेपकर्ताले राम्रो ब्याज पाएनन् भने बैंकमा निक्षेप जम्मा गर्न नै नजाने हुन्छ । त्यसकारण ब्याजदर भनेको माग र आपुर्तिमा भरपर्ने हुन्छ । कर्जाको माग बढ्यो भने ब्याजदर पनि बढ्न सक्ने अवस्था हुन्छ ।

तर पनि बैंकले ब्याजमार्फत् नै आम्दानी धेरै हुनुपर्छ भन्न थाल्यो भने बैंकहरुले पनि काम नै नपाउन सक्ने स्थिति आउनसक्छ । बैंकहरुले सेवा शूल्क पनि बढी नै लिएका हुन्छन् । यो अवस्थामा पनि बैंकले सबैमा बढी दर कायम गरी बढी नाफा गर्न खोज्नु भने हुँदैन ।

अहिलेको असहज स्थितिमा सबैले एकआपसमा सहयोग गर्दै आपसमा तालमेल मिलाएर अघि बढ्न सक्नुपर्छ । सबैले मैले पनि बाच्नु पर्छ र अरुलाई पनि बचाउनु पर्छ भन्ने ढङ्गबाट अघि जान सक्यौं भने यो अवस्थाबाट बाहिर निस्कन असम्भव भने छैन ।

ट्वीटरमा हामीलाई फलो गर्नुहोस्

तपाईको प्रतिक्रिया

हाम्रो सिफारिस

सम्बन्धित
टिप्स