टाटासँगको ७० वर्षे साझेदारी अन्त्य गर्दै मिस्त्री, २० अर्ब डलर सम्पत्तिको स्वामित्वमा प्रश्न

क्लिकमान्डु २०७७ असोज २५ गते १३:५९ मा प्रकाशित

भारतमा हालै मात्र आइआईएफएल बेल्थ इन्डियाले भारतका धनीहरुको सन् २०२० को सूची सार्वजनिक गर्यो । सूचीमा उल्लेख गरिएको थियो, कूल ७६ हजार करोड बराबरको सम्पत्ति सहित साइरस पालोन्जी मिस्त्री र शापुर पल्लनजी मिस्त्री धनीहरुको सूचीको १० औं नम्बरमा समावेश छन् । उक्त विवरणमा टाटा सन्सको नाम समेत रहेको छ ।

उक्त सूचीमा टाटा परिवारको नाममा रहेको १८.४ प्रतिशत सेयर समेत समेटिएको छ । धनीहरुको सूचीमा भारतमा रिलायन्स समूहका मुकेश अम्बानी पहिलो नम्बरमा छन् । उनको सम्पत्ति ६.५८ लाख करोड भारतीय रुपैयाँ रहेको छ । जुन अन्य ५ अर्बपतिको सम्पत्ति जोडे भन्दा बढी रहेको छ ।

विषय यहाँ साइरस शापुर मिस्त्रीको हो । उनीहरु सार्वजनिक भएका विवरणलाई हेर्दा अब व्यवसाय साझेदारीमा नचल्ने देखिएको छ । दुई परिवारले मिलेर व्यवसाय गर्ने सम्भावना देखिएको छैन ।

उनीहरु सबै प्रचारबाट टाढा छन् र आफ्ना आन्तरिक मामिलालाई आवरण भन्दा बाहिर राखेका छन् । साइरस मिस्त्री टाटाहरूसँग विगत चार वर्षदेखि चलीरहेको घमासान लडाईमा संलग्न छन् । टाटा सन्सको सेयर मूल्यलाई अनलक गरेर उनी टाटासँगको होल्डिङ कम्पनी जुन हालसालै बन्द भएको छ ,त्यसलाई पुनः शुरु गर्न चाहन्छन् ।

मिस्त्री जवान छन् र उसले आफूलाई फेरि आफ्नो नयाँ जीवन सुरु गर्ने नयाँ मौका दिनेछ । उनीसँग झण्डै १५ अर्बदेखि २० अर्ब डलर बराबरको सम्पत्ति रहेको छ । यत्ति ठूलो रकम प्रयोग गरेर स्वतन्त्र रूपमा आफ्नो साम्राज्य विस्तार गर्न सक्नेछन् । पर्याप्त पूँजी भएपछि समस्या नै के पर्ला र भन्ने पनि छ । उनले टाटासँग सबै प्रकारका सम्बन्धहरु अन्त्य गर्न र विवाद सुल्झाउन हरतरहका प्रयास गर्नुपर्नेछ । अदालतका कोठामा हुने कानूनी लडाईले मिस्त्री र रतन टाटा दुवैलाई हानी मात्रै पुर्याएको छैन, ठूलो चोट दिएको छ ।

अदालतले अब उनीहरूलाई अपमानजनक मुद्दाहरूको अन्त्य गर्दै आफ्नो व्यवसायिक जीवन बचाउने अवसर दिनेछ । यो तिव्र गतिका साथ अगाडि बढ्ने आशा गरिएको छ ।

सन् २०१६ मा टाटा र अन्य कम्पनीहरूको अध्यक्ष पदबाट उनको अपमानजनक रुपमा निकालियो । साइरस मिस्त्रीले आफ्नो प्रतिष्ठा फिर्ता गर्न एनसीएलटी र एनसीएलएटीमा लडाईं लड्दै आएका छन ।

टाटा र शापुरजी पाल्लनजी दुई समूहबीचको तीतोपन यस्तो छ कि टाटामा रहेको आफ्नो सेयर जम्मा गरेर पैसा कमाउने प्रयास समेत भएको थियो ।

मिस्त्रीको दावी छ कि आफ्नो सेयर स्वामित्व कुनै पनि रुपमा हटाउन चाहँदैनन् । उनले यस्तो बिन्ती गरे कि कुनै पनि लगानीकर्ता बाहिर निस्कन पाउने वा कम्पनी छाड्ने भन्ने विषयलाई पनि अस्वीकार गर्न सक्छ । वा अस्वीकारको पहिलो अधिकार टाटाको साथमा रहनेछ ।

स्पष्ट कुरा यो छ कि कुनै पनि प्रतिज्ञालाई निषेध गर्ने आधार छैन । सर्वोच्च अदालतले टाटाको अडान कायम राख्ने र एसपी समूहलाई सेयरको पैसा

संकलन गर्न अस्वीकार गरेपछि मिस्त्री परिवारले भने- यो छुट्टिनु पर्ने समय हो । टाटाले अदालतमा उनीको वकिलको माध्यमबाट सेयर किनेका थिए ।

अदालतमा अर्को सुनवाई २८ अक्टोबरको लागि निर्धारिण गरिएको छ । ‘यो विषय आफैमा दुर्भाग्यपूर्ण छ कि बहुदशकको साझेदारी यस्तै तरिकाले अन्त्य हुन लागेको छ । मोतीलाल ओसवाल फाइनान्स लिमिटेडका सहसंस्थापक समेत रहेका रामेदयो रामदेव अग्रवाल भन्छन ‘लामो समयसम्म चलेको मुद्दाले दुबै पक्षको छविलाई कमजोर पार्न सक्छ । मलाई एउटा आशा छ कि एक यो दुवैको जीतको रुपमा आउनेछ ।’

दुवै पक्षले सार्वजनिक रूपमा दशकौसम्म चलेको सुमधुर सम्बन्ध समाप्त गर्ने आफ्नो इरादा सार्वजनिक रूपमा प्रकट गरिसकेका छन ।

‘जब अदालतले स्पष्टता ल्यायो र दुबै पक्षको मनसाय स्पष्ट भयो, जुन मलाई लाग्छ म त्यहाँ छु, त्यो मुद्दा सजिलो पनि छ ’ हरिभक्ति तथा एसोसिएट्सका अध्यक्ष शैलेश वी हरिभक्ति भन्छन् “सेयरको मूल्य निर्धारण गर्न केहि हप्ता वा महिना लाग्न सक्छ, तर यो काम सकिसकेपछि टाटाको इच्छालाई कसरी सम्बोधन गर्ने भन्ने नै रहनेछ ।’

एसपी समूहले सर्वोच्च अदालत समक्ष भनेको छ कि टाटा समूहबाट अलग हुनु आवश्यक थियो । किनकि यो मुद्दा चलिरहँदा पर्ने सम्भावित असरको कारण जीविकोपार्जन र अर्थव्यवस्थामा नराम्ररी असर पर्न सक्छ । त्यसमा भनिएको पनि थियो – कुनै अन्तरनिहित मूर्त र अमूर्त सम्पत्तीको निष्पक्ष र न्यायसंगत समाधानमा पुर्याउने गरी समाधान हुनु जरुरी छ ।’

एसपी समूहले टाटाको ब्राण्ड भ्याल्यू सहित सबै सम्पत्ति बाँडफाटका लागि लागि अनुरोध गर्दैछ । यस मुद्दामा अदालतसामु हाजिर हुन सक्छ कि बाहिर निस्कनु वा छुट्टिनु व्यवहारिक हो वा होइन भन्ने पनि रहेको छ ।

सामान्यतया, सम्पत्तिको बाँडफाँड साझेदारी रुपमा नै गरिन्छ । फरक केही मामिलाका हकमा भने केही फरक रहन सक्छ ।

कम्पनीको वास्तविक चरित्र र परिस्थितिको व्यावसायिक वास्तविकताको न्याय गर्न अर्धसाझेदारीको सिद्धान्त लागू गर्न सकिन्छ ।

कम्पनी ऐन, २०१३ अनुसार अर्ध साझेदारीको लागि विशेष प्रावधान छैन, धारा २४२ ले न्यायाधिकरण मार्फत मुद्दा समाप्त गर्ने अधिकार दिएको छ । त्यसमा पनि गुनासो आएको अवस्थालाई हेर्न खोजिएको छ । यो उचित र न्यायसंगत सिद्धान्तको रूपमा परिचित छ ।

यस्ता विषयले कम्पनीको कुनै पनि सदस्यको सेयर अन्य सदस्यहरूले खरीद गर्ने वा उसको सेयरपूँजीमा उक्त सेयरको खरिदका सम्बन्धमा आफ्ना विषय समेत समावेश गर्दछ । जसको परिणामस्वरूप सेयर पूँजीमा कमी आउन सक्छ ।

विगतमा अदालतहरूले अर्ध साझेदारीको सिद्धान्तलाई ऐनको अवधारणामा विदेशी नभएको र सार्वजनिक सीमित कम्पनीमा समेत लागू गर्न सकिने आदेश दिएको छ । अर्ध साझेदारीको याचिका एनसीएलएटीले डिसेम्बरमा पारित गरेको निर्णयमा समितिले समर्थन गरिसकेको छ । जब टाटालाई निजी सीमित कम्पनीमा रूपान्तरण गर्ने यसको कदमलाई त्यसले रोकिदिन्छ ।

कानूनका जानकारहरुको धारणामा मिस्त्रीले प्रयास गर्ने र तर्क प्रस्तुत गरे कि टाटाको साथ टाटा सन्समाको सम्बन्ध केवल वित्तीय शेयरधनीको रुपमा मात्रै थिएन । कम्पनीको स्थापनादेखि नै एफइ दिनशा लिमिटेडको रुपमा परिचित थियो । सो कम्पनी स्न १९२७ देखि नै सञ्चालनमा छ । त्यसमा टाटा पावर, टाटा स्टिल जस्ता धेरै कम्पनी समावेश दिए र उनीहरुमा राम्रै सेयर लगानी समेत गरिएको थियो । त्यसमा बहुमत शेयरधनीको रुपमा शापुरजी पाल्लनजीको पनि महत्वपूर्ण सेयर स्वामित्व थियो ।

एसपी समूहले १९६६ मा जेआरडी टाटासँग पुणेको जग्गा विकासका लागि सम्झौता गरेको थियो । निजी सम्पत्तीको विकासका लागि रतन टाटाका बुबा नवल टाटासँग सम्झौता भएको थियो । फोब्र्स कम्पनी टाटासबाट एसपी समूहले किनेको थियो । त्यस्तै टाटाले एसपी समूहबाट स्टिल्स किने । शापुरजीका छोरा पालोन्जी र उनका छोराहरू साइरस र शापुरले टाटासँगको साथ व्यक्तिगत सम्बन्धको आनन्द उठाए र पाँच दशक भन्दा बढी समयसम्म कम्पनीका विभिन्न बोर्डमा रहे ।

टाटासँगको अधिकत निर्माण सम्झौता एसपी समूहले कार्यान्वयनमा ल्याएको थियो । त्यसमा १८ ठूला कम्पनी थिए । ती, १८८० देखि अस्तित्वमा छन् । शुरुवाती दिनमा एसपी समूहले मुम्बईको मालाबार क्षेत्रमा पानी भण्डारण ट्यांकी निर्माण गरी मुम्बई शहरलाई पानी आपूर्ति गरेको थियो ।

घटनाक्रमका आधारमा अदालतले निर्णय गर्नु पर्ने हुन्छ कि मिस्त्रीको सम्बन्ध अर्ध साझेदारीको रूपमा देख्न सकिन्छ र पछि सम्पत्ति छुट्याउने योग्यता रहन्छ कि रहँदैन । विवादहरूको समाधान केवल भेदभावपूर्ण सम्बन्धको अन्त्यका लागि एक सम्भाव्यता हो वा अरु ।

स्वतन्त्र तवरले दिइने सल्लाह लिने वा मध्यस्थता समिति गठन गर्ने वा सर्वोच्च अदालतले दिएको फैसलाका आधारमा जाने भन्ने बारेमा केही समावेश गरिएको छैन ।
सामान्यतया अदालतले निष्पक्ष र उचित मूल्यांकनका आधारमा आफै निर्णय गर्न सम्बन्धित पक्षहरूलाई नै छोडिदिन्छ, तर यस अवस्थामा सबै भन्दा ठूलो औद्योगिक समूह संलग्न भएकाले अदालतले नै हेरिदिनुपर्छ ।

दुवै पक्षको हितमा यस मामलालाई आफैंमा सुल्झाउन छोटो उपाय अपनाउने । त्यसमा अदालतले मूल्यांकन गर्दा न्यायलाई नै हेर्छ । मुद्दा दायर गर्नु अगाडि पार्टीहरूबीच सहमतिमा लैजान जरुरी रहन्छ ।

पछिल्लो समय यस्तो अभ्यास भएको थियो, यो अम्बानीका दाजु भाइ अनिल र मुकेशको बीचमा । त्यसमा परिवारका सदस्य बसे । एक साधारण सल्लाहकार थिए । श्रीमती अम्बानी, उनकी आमा, अन्तिम मध्यस्थको रूपमा थिए । उनीहरुले पारिवारिक रुपमा नै निर्णय गरे । आमा नै अन्तिम निर्णयकर्ता ।

यस्तै बिडला र आरपी गोयनकासको अवस्था पनि यस्तै थियो । उनीहरुले पनि परिवारमै बसेर विवाद समाधान गरे ।

वास्तवमै, धेरै व्यावसायिक घरानामा गम्भीर विवादहरू भइरहेका हुन्छन् । त्यसमा सर्वोच्च अदालतले ठूलो चासो दिएर मुद्दा टुंगो लगाउन भूमिका खेलिदिनुपर्छ । त्यस्ता मामिलाहरूमा ठूलो भूमिका रहनुपर्छ । यो केवल ठूलो साम्राज्यको स्वार्थ जोजिडएका विषयमा मात्रै लागू हुनु हुँदैन । तर हालसालै सांसद बिरलाको केश यस्तै देखिएको छ ।

टाटास मिस्त्रीको सवालमा, केहि फ्रेमवर्क भने राखिनुपर्छ । भारतबाट वा विदेशबाट स्वतन्त्र मूल्यांकन विशेषज्ञलाई यसमा सहभागी गराउन सकिन्छ । ‘गतिरोध समाप्त भएपछि टाटा सन्सको मूल्यांकनको बारेमा छलफल गर्नु नै सबैभन्दा महत्वपूर्ण हुन जान्छ’ सस्थागत लगानीसम्बन्धी परामर्शदाता संस्थाका एमडी अमित टण्डन भन्छन् ।

एउटा सन्दर्भ धो बाँकी रहन सक्छ, उनीहरुले लामो समयलगाएर स्थापना गरेको टाटा ब्राण्डलाई नै तलमाथि पर्ने गरी निर्णय गर्लान् वा सम्पत्तिको बाँडफाट गर्लान् ? केही मानिसहरु ठान्छन्, त्यो त उनीहरुले स्वीकार गर्न सक्दैनन् होला ।

टाटा ब्राण्डको ब्राण्ड भ्याल्यू मात्रै २० बिलियन डलरको रहेको छ । ब्रान्ड फाइनान्स इण्डिया १०० ले गरेको मूल्यांकन हो । १५० वर्ष पूरानो संस्था सुरुमा निजी साझेदारी कम्पनीको रुपमा स्थापना गरिएको थियो । पछि मात्रै एपmई दिनाशा साझेदारको रुपमा आए । सापूरजी त्यसपछि आएका हुन् ।

शुरुमा त कुनै ब्रान्ड स्थापित थिएन । तर कम्पनी स्थापित थियो । यद्यपि एउटा दृष्टिकोण यो हो कि सद्भावनाले पनि शुरुदेखि नै साझेदारको रूपमा धेरै गणना गर्दछ । धेरै अवसरमा, पाल्लनजी मिस्त्रीले टाटालाई मद्दत गरेका छन् र तिनीहरू पनि सक्रिय सहभागिताको दावी गर्न सक्दछन् । साइरस संग दुई वर्षको लागि हेलमेल बढेको थियो । सोही कारण साइरस मिस्त्रीको कार्यकालमा फर्मको कूल भ्याल्यू बढेर २१.१ बिलियन डलर पुगेको थियो ।

ब्रान्ड बाहेक, सूचीकृत सेयरको मूल्यांकन सहज हुन सक्छ किनकि मार्केट र बुक भ्याल्यू पनि सजिलै उपलब्ध हुन सक्छ । किनकि प्रत्येकमा टाटा सन्सको शेयर छ । बुक भ्याल्यू सामान्यतया सम्पत्तिको बाडँफाडँमा प्रयोग गरिन्छ । यस समूहको सबैभन्दा ठूलो कम्पनी टीसीएस हो । जसको मूल्य मात्रै ९ लाख करोड भन्दा बढी छ । जुन ७२ प्रतिशत बराबर हो ।

टाइटन एक मात्र त्यस्तो कम्पनी हो जसको मूल्यांकन १ लाख करोडभन्दा बढी छ । जसमा टाटाको स्वामित्व ५३ प्रतिशत छ । विगत १० बर्षको औसतलाई ध्यानमा राख्दै कुन पक्ष सहमत हुने भन्ने विषय यसमा आउँछ । सूचीकृत नगरिएका कम्पनीहरूले टाटा स्काई र केही अन्य केही कम्पनीको सानो अंश पनि त्यसमा रहन्छ ।

सूचीकृत भएको प्रतिशेयर ४४ हजार रहेको कूल ७ लाख ८० करोड बराबरको तथ्यांक पनि छ । यस्तै १.४६ लाख करोड बराबरको ब्राण्ड भ्याल्यू पनि त्यसमा आउँछ । यस आधारमा एपसी समूहको मात्रै १ लाख ७८ लाख करोड हुन आउँछ ।

टाटाले उक्त तथ्यांकलाई मानेका छैनन् । जुन स्वाभाविक हो। कुनै पनि सम्झौतामा, विक्रेताहरूले उनीहरूको सेयरहरूको लागि उच्च मूल्य खोज्न कोशिस गर्नेछन् जबकि खरीदकर्ताले सम्झौता गर्दाको बखतको दरमा सेयरहरू प्राप्त गर्न गर्नेछन् । सम्झौता सामान्यतया कुनै एउटा दरमा पुग्न सकिन्छ । जुन खरीदकर्ता र विक्रेताहरू बीच मोलतोल गर्ने शक्ति र सम्झौता गर्न सक्ने क्षमताको आधारमा गरिन्छ । एसपी समूहलाई आफ्नो समूहको कम्पनीमा तत्काल केही कोषको आवश्यकता परेको छ । जुन पछिल्लो कोरोना महामारीले पनि थप समस्या थपिदिएको छ ।
अर्को विषय जुन सम्झौताको विषय छ, त्यसमा पनि हेर्नुपर्छ । बजार मूल्यमा आधारमा हेर्दा त्यो झण्डै १० गुणा वा सो भन्दा बढी छ ।

मूल्यांकनका आधारमा कुनै पनि केसमा मिस्त्रीले आफ्नो मूल्य प्राप्त गर्छन् वा गर्दैनन् भन्ने अवस्था पनि रहन सक्छ । टाटासँग पहिलो नकारको अधिकार छ तर यदि तिनीहरूले यसलाई अस्वीकार गरे र मिस्त्रीलाई कुनै पनि तेस्रो पक्षमा बेच्न दिएमा सम्भवतः टाटाहरूले प्रस्ताव गरेको जस्तो मूल्य लिने छैन । व्यावसायिक समझदारीमा दुवै पक्षको एक उचित सम्झौता जरुरी हुन्छ ।

टाटाका अनुसार यो सालको अन्त्य हुनु अगावै कुनै न कुनै रुपमा यसको निष्कर्ष निकालिने नै छ । टाटाका तर्फबाट सन् २०२१ मा केही न केही नयाँ प्रडक्ट लन्च गर्ने तयारी गरिएको छ ।

सम्झौतामा ढिलाईले ढिलाइले शापुरजी पाल्लनजी समूहले उक्त अनुप्रयोगको मूल्यमा दाबी गरेको देख्न सकिन्छ । यदि अनुप्रयोगका लागि टीसीएस वा टीसीएसको सहायक कम्पनीमार्फत गरियो भने उनीहरुको बजार पूँजीकरण समेत माथि जान सक्छ ।

एसपी समूहका लागि टाटाले होल्डिङ रहने गरी मूल्यमा सम्झौता भएपछि, अर्को समस्या भुक्तानीको लागि हुनेछ । टाटाको १५० वर्ष पूरानो घरानाका लागि पनि सम्पूर्ण रकम एकैपटक तिर्न समस्या हुनेछ । वा गाह्रो हुन सक्छ । उनीहरूले बाहिरी कोष खोज्नु पर्ने हुन सक्छ ।

एक जानकारका अनुसार टाटासमा लगानी गर्न लगानीकर्ता खुशी हुनेछन् । उनीहरूले यसलाई भारतीय अर्थतन्त्रको विकासमा आफूलाई खेल्ने अवसरको रूपमा हेर्नेछन् । शैलेश हरिभक्तिले सार्वजनिक गरेको एउटा धारणा अनुसार ‘टाटा विश्वव्यापी रूपमा सम्मानित समूह हो । उसलाई रकम जम्मा गर्न ठूलो चुनौती हुनेछैन । तिनीहरूले धेरै तरीकाले रकम जुटाउन सक्नेछन् ।

इन्डियन स्कूल अफ बिजÞनेसका प्रोफेसर के बालकृष्णनका अनुसार विश्व बजारमा ठूलो तरलता भए पनि करिब २० अरब डलर उठाउनु सजिलो छैन । एसडब्ल्यूएफ र केही खाडी मुलुकले दीर्घकालीन रुपमा लगानी गर्न सक्छन् ।

टाटा विदेशमा पनि सम्मानित नाम हो र सिंगापुर सरकार वा खाडी देशहरूमा एसडब्ल्यूएफले लामो अवधिको शर्त सहित काम गर्न सक्छन् । टाटाले आफ्ना केही घाटा हुने कम्पनीको पुनःसंरचना वा बिक्रीमा पनि ध्यान दिन सक्थे । तर जानकारहरुका अनुसार उनीहरु केही न केही नयाँ तवरले सम्झौता गर्न सक्षम हुनेछन् ।

सबै कम्पनीहरूले राम्रो गरिरहेका छैनन् । केहि थप समय प्रतिक्षा गर्नु वा पोषण गर्नु आवश्यक छ । विशेष गरी इस्पात र अटो जस्ता उद्योगमा । १५० वर्ष पूरानो घरानाले अझै १५० वर्ष अगाडि लैजान सक्छ । लैजाने क्षमता राख्छ । समस्याको समाधान समूह भित्रैबाट फेला पार्नुपर्नेछ । समग्र दृष्टिकोणका साथ आवश्यक संरचना निश्चित रुपमा स्थापना गर्नुपर्नेछ ।

अहिलेको लागि समूहको ध्यान नै नयाँ केही गर्ने भन्नेमा नै छ । रिलायन्स समूहले जस्तै नयाँ नयाँ प्रयोग तथा लगानी गरेर आफूलाई थप सबल संस्थाका रुपमा स्थापित गर्नुमा हुनेछ । आफ्ना १० लाख भन्दा बढी ग्राहकहरूलाई सहज रुपमा समान उपलब्ध गराउने वा उनीहरुलाई आफैसँग जोडिराख्ने उपाय खोज्नु जरुरी छ । यस अनुप्रयोगका लागि धेरै कामहरू भइसकेको छ । एक पटक शुरू भएपछि यो एक वास्तविक रुपमा खेल परिवर्तनकर्ता बन्न सक्छ । जसरी जियो र रिटेल वर्टिकलले रिलायन्स इन्डस्ट्रीजलाई अगाडि बढायो ।

टिसीएसको टेक्नोलोजी र कम्प्युटिलाई व्यापक एक्सपोजर दिँदै टाटालाई चिकित्सा विज्ञानमा पनि राम्रोसँग उपयोग गर्न सक्दछ । टाटासँग पुरानो अर्थव्यवस्था, नयाँ अर्थव्यवस्था र भविष्यका सम्पत्तिहरूको न्यायिक मिश्रण हुनुपर्दछ कि यसलाई साच्चै भविष्यको लागि तयार बनाउनु पर्छ ।

उसलाई अधिक सास फेर्ने ठाउँ दिनुपर्नेछ । त्यसले आफ्नो विद्यमान कम्पनी र नयाँ युग क्षेत्रमा निर्माण भइरहेका दिशामा यसको उर्जा निर्देशित गर्न अनुमति दिनेछ । साइरस मिस्त्री र शापुर मिस्त्रीले भारतको धनी मानिसहरुको शीर्ष १० सूचीमा हुन सक्ने व्यवस्था गरे मिस्त्रीको बाहेक अरु कसैको पनि चिन्ता लिनु पर्दैन ।

विशाल तरलताले धेरै लगानीकर्तालाई पनि आकर्षित गर्नेछ । सुनौलो अवसर दिनेछ । उनीहरुसँग अझै धेरै र महत्वपूर्ण काम रहेको छ ।

२० अर्ब डलर आफैमा ठूलो रकम हो । यहाँ केही अर्बमा धेरै फरक पार्न सक्दैन । वर्तमानमा, मिस्त्रीहरूले एक पटक यो सम्पत्ति किन्न सक्छ भनेर हेरिरहेका छैनन् । सायद एक अर्ब र एक आधा अर्बको आफ्नो अपरेटिंग कम्पनीहरू को तत्कालको आवश्यकताका लागि कोषको प्रयोग गर्न सक्छन् ।

उनीहरु भारत वा बेलायत वा उनीहरूले मन परेको कुनै पनि ठाउँमा शपिंग गर्न जान सक्छन् । यदि उनीहरू भारतीय कथामा नै यात्रा गर्न चाहन्छन् भने उनीहरूले भारतका जुनसुकै बैंकको बहुमत सेयर खरीद गर्न सक्छन् । जहाँ प्रवद्र्धकको हिस्सेदारी १५ प्रतिशत होस् । यदि उनीहरूले अमेरिकालाई हेर्ने देश हो भन्ने महसुस गरे भने उनीहरूले कुनै पनि कम्पनीको सेयर सौदाबाजी नै गरेर पनि उठाउन सक्छन् ।

यदि उनीहरूले पोर्टफोलियो निर्माण गर्नु एक मगको खेल हो जस्तो लाग्छ भने, ती आइकोनिक भवनहरू किन्न सक्दछन । मिस्त्री भारत मा व्यावसायिक जग्गा र सम्पत्ती को सबैभन्दा ठूलो खरीददार बन्न सक्छ । महामारीको बखत सम्पत्ती बजारमा आमूल परिवर्तन आएको छ, विशेष गरी वाणिज्य सम्पत्ति जहाँ समुहकर्ताले रिक्त महसुस गरेका छन् । अधिक भन्दा अधिक आईटी कम्पनीहरूले घरबाट कामअगाडि बढाएकाले धेरै स्थान खाली छ ।

यदि उनीहरू आफैंले ठूला गगनचुम्बी भवनहरू निर्माण गर्न चाहन्छन् । जस्तै विगतमा उनीहरूले गरेका थिए, उनीहरूले राम्रोसँग सम्पत्ति किन्नको लागि रोज्न सक्छन् र गगनचुम्बी टावरहरू निर्माण गर्न सक्छन् जुन पर्यटकहरूको आकर्षण बन्न सक्छ । उनीहरूले दिल्ली वा मुम्बईमा गिफ्ट सिटी निर्माण गर्ने गरी छनौट गर्न सक्छन ।

ब्ल्याकस्टोन जस्ता निजी इक्विटी कम्पनीमा हेर्न सकिन्छ । ब्ल्याकस्टोन आफै ठूला सम्पत्तीमा रहनुपर्छ । भाँडामा लिनेहरूले पनि नवीकरणमा हेरेनन् ।

यदि तिनीहरू अरूको लागि भवन बनाउने कामबाट विश्राम लिन चाहान्छन । टोपल फिडलर जस्तै एउटा सपना थियोः ठूलो अग्लो घर । जसमा एउटा लामो सिडी मात्र मात्र माथि गइरहेको छ ,केवल प्रदर्शनको लागि मात्रै ।  बिजनेश इन्डियाबाट साभार

ट्वीटरमा हामीलाई फलो गर्नुहोस्

तपाईको प्रतिक्रिया

हाम्रो सिफारिस

सम्बन्धित
टिप्स